Chuyện Vua Mindon Min cải tổ Phật giáo ở Myanmar

Vua Mindon Min lên ngôi vào năm 1853 trong hoàn cảnh đất nước vô cùng bi đát. Bấy giờ Myanmar vừa trải qua chiến tranh với quân Anh, toàn bộ vùng Hạ Miến bị thực dân Anh thôn tính. Hạ Miến là vùng đồng bằng với những cánh đồng trù phú cùng cảng biển quan trọng. Việc mất Hạ Miến khiến Myanmar rơi vào khó khăn.

Trước hoàn cảnh đó, vua Mindon quyết định hòa hoãn với người Anh để tránh chiến tranh, tập trung củng cố đất nước. Ông rất xem trọng việc cải tổ Phật giáo, vốn vẫn được xem là Quốc giáo. Ông xem đây là nền tảng để củng cố và phát triển đất nước.

Nỗ lực bảo tồn Kinh Phật nguyên gốc

Lúc này Phật giáo tại Myanmar đang bước vào giai đoạn suy thoái. Một trong những nguyên nhân chính là các Kinh sách diễn giải ngày càng xa rời bản Kinh gốc là Tam Tạng Pali. Thời xưa, người tu truyền khẩu lời dạy của đức Phật. Tương truyền rằng khi có các hình thức ghi chép ra đời, người ta mới chép nội dung được truyền khẩu lên lá bối. Sau đó qua thời gian hàng nghìn năm, kinh sách được sao đi chép lại, tam sao thất bản, nhiều người còn tự đoán rồi diễn giải viết lại khiến Kinh sách sai khác nhiều.

Vì không còn kinh sách nguyên gốc, năm 1856, vua Mindon cho thành lập Ủy ban Hiệu đính Kinh Tạng, tập hợp những Thiền sư uyên bác nhất trong nước cùng những nhà ngôn ngữ học Pali. Họ thu thập hàng nghìn Kinh văn viết tay, đối chiếu với Kinh sách hoàng gia để hiệu chỉnh lại và bỏ đi những sai lệch.

Công trình này kéo dài đến gần 10 năm chỉnh sửa từ năm 1856 đến 1865. Nhờ đó, bản thảo Tam Tạng Pali có thẩm quyền cao nhất của Myanmar ra đời.

Năm 1860, khi việc chỉnh sửa Kinh sách mới chỉ hoàn thành một nửa, vua Mindon nhận thấy việc sao chép lâu ngày vẫn có thể bị chỉnh sửa hay mất chữ, khiến Kinh văn sai nghĩa và Phật giáo dễ suy bại. Nhà Vua quyết định cho khắc bản hiệu chỉnh lên các phiến đá cẩm thạch, để Kinh Phật có thể vững chắc theo thời gian.

Việc khắc lên phiến đá cẩm thạch này kéo dài từ năm 1860 đến 1868, Kinh Phật được khắc trên 729 phiến đá cẩm thạch, mỗi phiến đá được đặt trong một bảo tháp nhỏ tại khuôn viên chùa Kuthodaw dưới chân đồi Mandalay.

Công trình này cho đến nay được xem là “cuốn sách lớn nhất thế giới”, thể hiện quyết tâm bảo tồn Kinh Phật của vua Mindon.

Thanh lọc và phát triển Phật giáo

Năm 1857, vua Mindon cho dời đô từ Amarapura về Mandalay. Kinh đô mới được xây dựng với trung tâm là hoàng cung, các chùa, tự viện và vườn lộc uyển ở xung quanh, đưa Mandalay trở thành một trung tâm Phật giáo lớn.

Vua yêu cầu các tăng sĩ phải tuân thủ đúng theo giới luật, rà soát những tăng sĩ không tuân thủ giới luật, cho họ trở về đời sống bình thường.

Giống như Thái Lan, ở Myanmar thời kỳ này không có trường học riêng, việc dạy học đều được tổ chức tại các chùa và tự viện.

Vua Mindon cho xây dựng hàng trăm ngôi chùa và tự viện ở Thượng Miến. Đồng thời Vua cho áp dụng kỹ thuật in hiện đại để in Kinh sách rồi đưa đến các chùa.

Vua cũng có chính sach ưu tiên cấp đất và lương thực cho các tự viện lớn để người ở đó có thể yên tâm giảng dạy. Vua còn tổ chức các kỳ thi Kinh hàng năm và phát phần thưởng cho những ai xuất sắc.

Các bé trai thời kỳ này được đến chùa học viết chữ Miến, đọc Kinh Pali, giữ vững nền tảng văn hóa dân tộc.

Vua Mindon còn cử người đến Ấn Độ, Anh, Pháp để học các kỹ thuật phương Tây nhằm phục vụ đất nước.

Vua cho thành lập xưởng chế tạo vũ khí, xưởng dệt, phổ biến kỹ thuật in, cho xuất bản những tờ báo đầu tiên của Myanmar bằng tiếng Miến.

Đối ngoại

Vua Mindon cũng ký hiệp ước thương mại với Anh năm 1867 nhằm mở ra các tuyến đường buôn bán, giảm căng thẳng với Anh và làm giàu cho đất nước. Ông cũng đàm phán với người Anh về quyền thương mại nhưng không đạt được kết quả do người Anh tìm cách áp chế.

Để không bị lệ thuộc vào Anh và tìm kiếm đồng minh, vua Mindon cho phái đoàn ngoại giao đến đặt quan hệ với Pháp, Ý, Mỹ. Ông cùng em trai là Kanaung thuê các kỹ sư châu Âu đến xây dựng nhà máy, cải tổ quân đội theo mô hình hiện đại. Tuy nhiên ngân khố hạn chế và sức ép của người Anh khiến việc này chỉ đạt kết quả hạn chế.

Dù gặp sức ép từ phía thực dân Anh, vua Mindon vẫn bảo vệ được quyền tự chủ cho đất nước. 7 năm sau khi ông qua đời, Anh mới chiếm được vùng Thượng Miến.

Sau khi vua Mindon mất, hệ thống tự viện và trường chùa do ông cho xây dựng vẫn đóng góp lớn vào giáo dục trong suốt hơn 1 thế kỷ.

729 phiến đá cẩm thạch vẫn được bảo toàn nguyên vẹn cho đến nay và trở thành bảo vật vô giá của Myanmar.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Vương triều Pagan mở đầu thời kỳ rực rỡ của văn minh Miến Điện
• Từ ngôi làng bé nhỏ trở thành Đế quốc hùng bá Đông Nam Á (P1)

Mời xem video: