Phân tích: ĐCSTQ đẩy mạnh phát triển robot, Mỹ cảnh giác nguy cơ “con ngựa thành Troy”

Giang Hàn
•
Thứ Hai, 07/09/2026

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang đầu tư mạnh, chấp nhận cả nguy cơ thua lỗ và dư thừa công suất để phát triển ngành robot, trong khi Mỹ tăng cường hạn chế robot sản xuất ở nước ngoài — đặc biệt là từ Trung Quốc — do lo ngại rủi ro an ninh quốc gia và an ninh mạng. Giới chức Mỹ cảnh báo robot Trung Quốc có thể trở thành một “con ngựa thành Troy”, tương tự những cảnh báo trước đây đối với drone Trung Quốc, khi các thiết bị kết nối mạng có thể thu thập dữ liệu nhạy cảm, bị khai thác từ xa hoặc trở thành điểm xâm nhập vào các hệ thống quan trọng.

Trùng Khánh, Trung Quốc, ngày 22/5/2025: Hãng sản xuất ô tô ChangAn của Trung Quốc đã trưng bày một robot hình người và xe điện mới tại triển lãm. (Nguồn: helloabc/Shutterstock)

Đầu năm nay, trong chương trình Gala Mừng Xuân của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), hơn chục robot hình người của công ty Unitree vung kiếm, trường côn và côn nhị khúc, phối hợp với một nhóm trẻ em thực hiện những màn đấu võ phức tạp.

Tháng 8 năm nay, tại vòng thi sơ loại của Đại hội Thể thao Robot hình người Thế giới tổ chức ở Bắc Kinh, một robot hình người Trung Quốc hoàn thành cự ly 100 mét trong 9,39 giây, nhanh hơn cả kỷ lục thế giới nội dung 100 mét nam do huyền thoại chạy nước rút người Jamaica Usain Bolt nắm giữ.

Cũng trong tháng đó, nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc Unitree xuất hiện hoành tráng trên Sàn giao dịch STAR Market ở Thượng Hải. Cổ phiếu được định giá 150,80 nhân dân tệ/cổ phiếu (khoảng 22,36 USD), huy động khoảng 6,1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 905 triệu USD). Giá cổ phiếu có lúc chạm mức cao 1.100 nhân dân tệ, sau đó đóng cửa tăng hơn 460%, ở mức 845 nhân dân tệ, có thời điểm đẩy vốn hóa thị trường của công ty có trụ sở tại Hàng Châu lên khoảng 50–53 tỷ USD.

Bằng cách này, ĐCSTQ đang tạo ra hết “cơn sốt robot” này đến “cơn sốt robot” khác, thu hút sự chú ý của toàn thế giới và phô bày tham vọng thống trị lĩnh vực này.

ĐCSTQ bất chấp mọi giá để phát triển ngành robot

ĐCSTQ đang bất chấp mọi giá để phát triển ngành robot, ngay cả khi phải đối mặt với nguy cơ kinh doanh thua lỗ và dư thừa công suất.

Các trung tâm công nghệ lớn của Trung Quốc đã thành lập những quỹ chuyên biệt dành cho ngành robot. Chẳng hạn, Bắc Kinh đã khởi động một quỹ công nghiệp robot trị giá 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,4 tỷ USD), nhằm hỗ trợ đổi mới robot hình người và chuỗi cung ứng linh kiện. Thượng Hải, Thâm Quyến, Chiết Giang và nhiều địa phương khác cũng thành lập các quỹ sản xuất tiên tiến trị giá hàng chục tỷ nhân dân tệ tương tự.

Nhờ những chính sách khuyến khích này, ĐCSTQ đã thúc đẩy sự ra đời của hơn 150 công ty robot hình người, nhiều hơn số lượng các thương hiệu xe điện của Trung Quốc. Do thiếu người mua, Bắc Kinh bắt đầu áp dụng mô hình “tự sản xuất, tự tiêu thụ”. Dữ liệu mua sắm công cho thấy trong nửa đầu năm nay, chính quyền trung ương, cấp tỉnh và địa phương Trung Quốc đã chi ít nhất 230 triệu USD để mua robot hình người và các sản phẩm liên quan, cao hơn nhiều so với 62 triệu USD cùng kỳ năm ngoái và 6 triệu USD cùng kỳ năm 2024.

Chẳng hạn, tháng 4 năm nay, Tập đoàn Lưới điện Quốc gia Trung Quốc tuyên bố có kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD để mua robot hình người trí tuệ nhân tạo, robot hai tay và chó robot, phục vụ công tác bảo trì lưới điện và kiểm tra các trạm biến áp.

Tháng 6 năm nay, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cùng cơ quan quản lý tài sản nhà nước tuyên bố sẽ yêu cầu 10 tỉnh thành lập tổng cộng ít nhất 20 trung tâm huấn luyện, nhằm đào tạo robot hình người và các hệ thống trí tuệ nhân tạo trong môi trường thực tế.

Tháng 10 năm ngoái, nhà sản xuất robot UBTech đã giành được gói thầu trị giá 18 triệu USD của chính quyền Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, theo đó cung cấp robot hình người cho một trung tâm đào tạo robot. Tại trung tâm này, robot học các kỹ năng khác nhau bằng cách mô phỏng động tác của con người và tạo ra dữ liệu huấn luyện. Sau đó, trung tâm bán những dữ liệu này cho các nhà máy sử dụng robot.

Đầu tư khổng lồ vào robot hình người có thực sự mang lại hiệu quả kinh tế?

Tuy nhiên, ba nhân viên liên quan đến dự án nói với Reuters rằng triển vọng sinh lời của dự án này vẫn chưa rõ ràng, bởi chi phí vận hành cao trong khi dữ liệu của dự án lại có giá thấp tại các thị trường mới nổi.

Một số nhà phân tích đặt câu hỏi liệu việc đầu tư khổng lồ vào robot hình người có thực sự mang lại hiệu quả kinh tế hay không, bởi những cánh tay robot chuyên dụng, được thiết kế cho các nhiệm vụ sản xuất cụ thể vừa rẻ hơn, vừa đáng tin cậy hơn và đã được sử dụng rộng rãi.

“Ở thời điểm hiện tại, các yếu tố kinh tế chưa ủng hộ việc triển khai robot hình người trên diện rộng,” nhà phân tích kiêm tác giả Poe Zhao của bản tin Hello China Tech nói với Reuters.

Một số người mô tả ngành công nghiệp robot hình người là một “bong bóng”. Kevin Xu của công ty đầu tư Mỹ Interconnected Capital nói với Reuters: “Việc hợp nhất là điều tất yếu, sớm hay muộn cũng sẽ xảy ra. Vấn đề là ai sẽ tiến hành hợp nhất và quá trình đó sẽ diễn ra khó khăn đến mức nào.”

Dù vậy, ĐCSTQ vẫn không tiếc công sức phát triển ngành robot và chờ cơ hội tiến vào thị trường Mỹ.

Unitree hợp tác với Nvidia

Tháng 6 năm nay, nhà sản xuất chip Mỹ Nvidia tuyên bố đã lựa chọn robot hình người của Unitree để kết hợp với hệ thống robot đầu tiên của mình. Hệ thống trí tuệ của Nvidia kết hợp robot hình người H2 cao gần 1,8 mét của Unitree với phần cứng Jetson Thor của Nvidia, trong đó có GPU Blackwell tiên tiến của công ty. Đây là loại chip mà Mỹ cấm Trung Quốc sở hữu.

Hệ thống kết hợp “thân robot Trung Quốc và bộ não Mỹ” này sẽ được bán cho các nhà nghiên cứu, trong đó có các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford và ETH Zurich.

ĐCSTQ hoan nghênh nhiệt liệt việc Unitree tiến vào thị trường Mỹ. Tờ China Daily của chính quyền Trung Quốc cho rằng sự hợp tác này làm nổi bật năng lực chuyên môn ngày càng tăng của Trung Quốc trong lĩnh vực robot hình người. Tờ báo dẫn dữ liệu do CCID Media và China Electronics News công bố hồi tháng 3, cho biết Trung Quốc có hơn 140 nhà sản xuất robot hình người và dự kiến đến năm 2025, sản lượng xuất xưởng hàng năm sẽ đạt 14.400 robot, chiếm 84,7% tổng số trên toàn cầu.

Tuy nhiên, Mỹ lập tức gióng hồi chuông cảnh báo. Các nghị sĩ Mỹ cho rằng Unitree có mối liên hệ sâu rộng với chính quyền và quân đội Trung Quốc, đồng thời yêu cầu Lầu Năm Góc đưa Unitree vào danh sách các thực thể thuộc quân đội Trung Quốc và cấm các nhà nghiên cứu sử dụng nguồn tài trợ của chính phủ Mỹ sử dụng robot của công ty này.

FCC cấm robot Trung Quốc

Câu chuyện chưa kết thúc ở đó. Một tháng sau, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), với lý do rủi ro an ninh quốc gia, đã cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người mới và các bộ biến tần điện do nước ngoài sản xuất. Do robot hình người Trung Quốc chiếm 85% thị phần toàn cầu, động thái này chủ yếu nhằm vào phía Trung Quốc.

Cũng trong tháng đó, FCC công bố một văn bản giải thích quyết định của mình, chỉ ra những rủi ro an ninh mạng và các rủi ro an ninh quốc gia khác do việc nhập khẩu robot tiên tiến có thể gây ra.

Văn bản cho biết robot được sử dụng rộng rãi trong việc giám sát và bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu. Robot thường được trang bị các cảm biến có độ chính xác cao, bao gồm cảm biến LiDAR (đo khoảng cách bằng ánh sáng), cảm biến xúc giác, cảm biến âm thanh và cảm biến nhiệt. Những cảm biến này có khả năng thu thập và lưu trữ dữ liệu nhạy cảm về môi trường xung quanh robot.

Về bản chất, các thiết bị robot tiên tiến là những hệ thống được kết nối mạng, qua đó tạo ra một bề mặt tấn công mạng rộng lớn và khiến chúng phải đối mặt với nhiều rủi ro, bao gồm: dữ liệu bị đánh cắp hoặc truyền ra bên ngoài, robot bị phá hoại hoặc can thiệp từ xa, và các bản cập nhật phần mềm không an toàn thông qua kết nối không dây.

Dữ liệu được các thiết bị robot tiên tiến thu thập có thể bị các tác nhân xấu lợi dụng để giám sát người dân Mỹ, tăng cường năng lực của các cơ quan tình báo nước ngoài và điều khiển robot từ xa.

Đầu năm 2026, phía Mỹ phát hiện một lỗ hổng bảo mật trong một loại thiết bị robot tiên tiến do nước ngoài sản xuất, cho phép kẻ tấn công truy cập từ xa vào hàng nghìn robot trên khắp thế giới. Lỗ hổng này cho phép kẻ tấn công truy cập trực tiếp vào hình ảnh theo thời gian thực từ camera, âm thanh từ microphone và bản đồ chi tiết về nhà ở của người tiêu dùng.

Một trường hợp khác cho thấy một số robot hình người do nước ngoài sản xuất tồn tại lỗ hổng an ninh mạng, cho phép kẻ tấn công từ xa chiếm quyền điều khiển robot, quét các robot hình người khác ở gần, từ đó giúp các tác nhân xấu thiết lập một dạng “mạng botnet robot hình người” (humanoid botnet). Mạng này có thể tự lan rộng mà không cần người dùng can thiệp.

Lần này, Mỹ đã dứt khoát siết chặt cửa thị trường đối với robot Trung Quốc, rút kinh nghiệm từ việc từng mở rộng cửa cho drone Trung Quốc.

Bài học từ việc drone Trung Quốc tiến vào Mỹ

Công ty DJI của Trung Quốc được thành lập năm 2006 và với sự hỗ trợ của chính quyền ĐCSTQ đã trở thành doanh nghiệp dẫn đầu ngành drone.

Các tài liệu cho thấy bốn tổ chức đầu tư do Bắc Kinh sở hữu hoặc quản lý đã đầu tư vào DJI, trong đó có China Chengtong Holdings Group, tập đoàn do Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc (SASAC) trực tiếp quản lý.

Trong khi Mỹ không có bất kỳ biện pháp phòng ngừa nào, drone DJI nhanh chóng thâm nhập thị trường và chiếm từ 70% đến 90% thị phần trong phân khúc drone thương mại tại Mỹ. Tuy nhiên, Mỹ dần nhận ra rằng những chiếc drone bay trên bầu trời nước Mỹ dường như có thể trở thành “con ngựa thành Troy” của ĐCSTQ.

Tháng 11/2022, hàng trăm drone do Trung Quốc sản xuất được phát hiện trong khu vực cấm bay ở Washington, D.C., nơi có Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ.

Cuối năm 2023, một nhóm drone liên tục bay vào vùng trời hạn chế phía trên Căn cứ Không quân Langley ở Virginia trong 17 ngày liên tiếp. Gần Căn cứ Không quân Langley có căn cứ của “SEAL Team Six” thuộc Hải quân Mỹ và Căn cứ Hải quân Norfolk, cảng hải quân lớn nhất thế giới.

Cũng trong năm đó, người ta phát hiện drone bay qua khu vực Cơ sở An ninh Hạt nhân Quốc gia Nevada thuộc Bộ Năng lượng Mỹ, gần Las Vegas. Cơ sở này phụ trách các hoạt động liên quan đến thử nghiệm vũ khí hạt nhân.

Nguy hiểm hơn việc các nhóm drone do thám là một số nhà thầu xây dựng các cơ sở quốc phòng và an ninh biên giới nhạy cảm nhất của Mỹ lại trực tiếp sử dụng drone DJI, trong đó có Bechtel. Công ty này từng xây dựng các phòng thí nghiệm vũ khí hạt nhân và căn cứ tên lửa.

Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ (CISA) cùng Cục Điều tra Liên bang (FBI) tháng 1/2024 đã ra thông báo chung, cho biết drone do Trung Quốc sản xuất tồn tại ba lỗ hổng an ninh nghiêm trọng.

Thứ nhất, chúng tạo ra các phương thức để truyền và thu thập dữ liệu. Thứ hai, việc vá lỗi và cập nhật firmware cho drone có thể đưa vào các chức năng thu thập và truyền dữ liệu mà người dùng không hay biết. Thứ ba, những drone kết nối mạng có thể thu thập và truyền nhiều loại dữ liệu hơn.

Thông báo của CISA và FBI cho biết việc sử dụng những loại drone này tại các cơ sở nhạy cảm và an ninh có thể tạo điều kiện để những thông tin quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia được truyền tới chính quyền ĐCSTQ. Mối lo ngại này đã được xác nhận vào tháng 8 năm nay.

Drone gửi tín hiệu về Trung Quốc

Các quan chức Anh cho biết camera được lắp trên một chiếc tàu không người lái của Hải quân Hoàng gia Anh đã gửi dữ liệu đến các địa chỉ mạng tại Trung Quốc.

Mối nguy hiểm không chỉ giới hạn ở Anh. Bộ phận gửi tín hiệu về Trung Quốc trên tàu không người lái K3 Scout do công ty Kraken Technology ở Fareham, Anh sản xuất. Gần đây, Kraken đã nhận được một hợp đồng trị giá 49 triệu USD từ Bộ Tư lệnh Các chiến dịch Đặc biệt Mỹ (USSOCOM) để cung cấp thiết bị không người lái.

Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong các lĩnh vực robot, drone và trí tuệ nhân tạo không còn đơn thuần là cạnh tranh công nghệ, mà liên quan đến an ninh quốc gia và vận mệnh của đất nước. Đây chính là lý do ĐCSTQ bất chấp mọi giá để phát triển những ngành này.

Mỹ nỗ lực xây dựng ngành công nghiệp công nghệ của riêng mình

Để thoát khỏi mối đe dọa do robot và drone Trung Quốc gây ra, Mỹ đang xây dựng ngành công nghiệp công nghệ của riêng mình.

Tháng 5 năm nay, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth công bố kế hoạch trị giá 1,1 tỷ USD mang tên “Drone Dominance” (Ưu thế Drone), nhằm phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc trong lĩnh vực drone. Lầu Năm Góc cam kết mua 340.000 drone FPV thông qua quá trình đấu thầu kéo dài nhiều năm và nhiều giai đoạn giữa các nhà sản xuất drone Mỹ. Lầu Năm Góc hy vọng quy mô mua sắm này sẽ đủ để kích thích chuỗi cung ứng Mỹ phát triển và giảm chi phí. Mục tiêu của kế hoạch là đến khi kết thúc chương trình, giá thành mỗi chiếc drone sẽ giảm xuống còn 2.300 USD.

Các doanh nghiệp Mỹ cũng đang nỗ lực phát triển. Robot hình người Neo của công ty 1X, có trụ sở tại Hayward, California, sẽ được tung ra thị trường trong năm nay với giá 20.000 USD; khách hàng cũng có thể lựa chọn gói thuê bao 500 USD/tháng.

Ngày 30/4 năm nay, công ty cho biết: “Chúng tôi tự thiết kế và sản xuất những linh kiện chủ chốt của NEO, bao gồm động cơ, pin, các bộ phận kết cấu, hệ thống truyền động, vật liệu mềm, cảm biến và nhiều linh kiện khác. Từ việc cắt các bộ phận kim loại đến dây chuyền sản xuất động cơ tự động hoàn toàn để chế tạo cuộn dây đồng, chúng tôi duy trì mức độ kiểm soát tối đa đối với chuỗi cung ứng.”

Ông Dar Sleeper, Giám đốc thiết kế và sản phẩm của 1X, nói với Forbes rằng họ sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc về chi phí.

“Chúng tôi đã thành công trong việc đưa chi phí nguyên vật liệu xuống mức cực thấp,” ông Sleeper nói. “Bởi vì chúng tôi đạt được mức độ tích hợp theo chiều dọc rất cao, nhiều sản phẩm do chính chúng tôi sản xuất, và toàn bộ hoạt động sản xuất của chúng tôi đều được thực hiện tại Mỹ.”