Trung Quốc đối mặt làn sóng pin xe điện hết hạn, nguy cơ ô nhiễm và cháy nổ gia tăng

Lưu Nghị
•
Thứ Hai, 07/09/2026

Dự kiến đến năm 2030, lượng pin động lực từ xe điện ở Trung Quốc hết hạn sử dụng sẽ vượt 1 triệu tấn. Trong khi đó, nước này vẫn chưa có một hệ thống thu hồi và xử lý hoàn chỉnh, an toàn. Việc xử lý không đúng cách có thể gây ô nhiễm môi trường và kéo theo nhiều rủi ro khác. Thông tin này đã trở thành một trong những chủ đề được quan tâm trên mạng xã hội Trung Quốc ngày 6/9.

Một nhà máy sản xuất pin xe điện. (Ảnh minh họa: Shutterstock)

Dưới sự thúc đẩy của chính quyền Trung Quốc, ngành xe điện phát triển nhanh chóng, kéo theo nhu cầu đối với pin xe điện tăng mạnh.

Khi dung lượng pin suy giảm xuống dưới 80% dung lượng định mức, hiệu suất không còn đáp ứng yêu cầu vận hành của xe và pin có thể phải loại bỏ. Vì vậy, Trung Quốc đang bước vào giai đoạn số lượng pin động lực hết hạn sử dụng tăng mạnh.

Theo Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), đến năm 2030, lượng pin động lực đã qua sử dụng phát sinh mỗi năm tại Trung Quốc dự kiến sẽ vượt 1 triệu tấn.

Khó khăn trong thu hồi và xử lý

Nhiều chủ xe điện tại Trung Quốc không biết phải đưa pin cũ đến đâu để tái chế. Trong khi đó, các điểm thu hồi hiện còn thiếu, khiến pin hết hạn dễ chảy vào các kênh tháo dỡ không chính thức.

Những loại pin này chứa nickel, cobalt, manganese cùng nhiều chất có hại khác, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm hóa chất. Nếu không được xử lý đúng quy chuẩn, chúng không chỉ có thể gây ô nhiễm đất và nguồn nước mà còn làm gia tăng nguy cơ cháy nổ.

Giáo sư Ngô Mạnh Cường thuộc Khoa Vật liệu và Năng lượng, Đại học Khoa học và Công nghệ Điện tử Trung Quốc, cho rằng việc xây dựng các điểm cung cấp dịch vụ thu hồi pin cũ đang chậm so với nhu cầu, khiến hệ thống thu hồi chưa thông suốt.

Theo ông, khoảng 45% người tiêu dùng không biết phải tìm đơn vị nào để thu hồi pin cũ. Trong khi đó, một lượng lớn pin đã qua sử dụng chảy vào các kênh không chính thức; hơn 60% pin hết hạn được cho là đi qua các “xưởng nhỏ”.

Việc tháo dỡ bằng phương pháp thô sơ cũng gây ra vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng. Các “xưởng nhỏ” không có giấy phép về môi trường thường tháo dỡ pin bằng tay, sau đó xả trực tiếp chất thải và khí thải ra môi trường.

Nguy cơ cháy nổ và ô nhiễm hóa chất

Giới trong ngành nhìn chung cho rằng pin động lực hết hạn sử dụng vẫn tiềm ẩn nguy cơ cháy và nổ.

Khi xảy ra chập mạch bên trong, quá nhiệt, pin bị hư hỏng hoặc bị tháo dỡ thô bạo, hiện tượng mất kiểm soát nhiệt có thể xảy ra, dẫn đến cháy hoặc nổ. Rủi ro càng cao nếu pin vẫn còn lượng điện dư đáng kể.

Việc tháo dỡ hoặc lắp ráp lại pin bằng phương pháp không đúng quy chuẩn tại các cơ sở hoạt động ngầm càng dễ dẫn đến sự cố.

Bên cạnh đó là nguy cơ từ các chất hóa học và độc hại. Chất điện phân chứa dung môi hữu cơ có fluor, khi rò rỉ có thể tạo ra khí độc dễ bay hơi. Các ion kim loại như nickel, cobalt, lithium và manganese trong vật liệu điện cực nếu xâm nhập vào đất hoặc nguồn nước có thể gây độc tính sinh thái và ô nhiễm kéo dài.

Tại các cơ sở tháo dỡ không chính thức, một số nơi sử dụng axit mạnh để ngâm pin hoặc xử lý ngoài trời, làm tăng nguy cơ rò rỉ và phát tán chất ô nhiễm.

Pin xe điện cũ được đưa sang xe 2 bánh

Một vấn đề khác là pin hết hạn sử dụng có thể được đưa vào lĩnh vực xe đạp điện.

Nhiều cell pin đã qua sử dụng được tháo rời, đóng gói lại và sử dụng cho xe điện 2 bánh hoặc 3 bánh. Các cuộc điều tra của CCTV và một số cơ quan truyền thông Trung Quốc cho thấy khoảng 1/3 số vụ cháy xe đạp điện có liên quan đến pin bị cải tạo hoặc thay đổi, trong đó khoảng 80% cell pin được cho là có nguồn gốc từ pin động lực đã qua sử dụng của xe năng lượng mới.

Những cell pin này đã suy giảm hiệu suất và có độ đồng nhất kém, do đó dễ xảy ra tình trạng quá nhiệt, chập mạch hoặc cháy.

Các rủi ro nói trên đặc biệt đáng chú ý trong các kênh lưu thông không chính thức như xưởng nhỏ và thị trường chợ đen.

Ngành tái chế đối mặt bài toán kinh tế

Theo Báo cáo ngành tái chế pin động lực toàn cầu và Trung Quốc (2026), tổng lượng pin động lực đã qua sử dụng có thể thu hồi trên toàn cầu trong năm 2026 dự kiến đạt 3,8 triệu tấn. Quy mô thị trường này được dự báo sẽ vượt 10 triệu tấn vào năm 2030.

Xét về cơ cấu thị trường, khu vực châu Á – Thái Bình Dương chiếm hơn 70% khối lượng pin động lực được thu hồi và xử lý trên toàn cầu, trong đó Trung Quốc là thị trường trọng điểm.

Báo cáo ước tính Trung Quốc có khoảng 1,2 triệu tấn pin động lực hết hạn trong năm 2025.

Ngoài các vấn đề an toàn và môi trường liên quan đến việc tháo dỡ tại các “xưởng nhỏ”, ngành tái chế chính thức còn đối mặt với một khó khăn khác.

Pin lithium sắt phosphate (LFP) không chứa những kim loại có giá trị cao như nickel và cobalt. Trong bối cảnh giá lithium ở mức thấp, lợi nhuận từ việc tái chế loại pin này tương đối hạn chế, qua đó ảnh hưởng đến động lực thu hồi của các doanh nghiệp chính thức.

Một cư dân mạng có tên “Helenbirdy” bình luận: “Tôi mạnh mẽ đề nghị các hãng sản xuất ô tô hoặc nhà sản xuất pin tăng đầu tư vào việc thay thế pin xe, đồng thời đưa ra cho người tiêu dùng nhiều lựa chọn thiết thực hơn”.