Vương triều Pagan mở đầu thời kỳ rực rỡ của văn minh Miến Điện

Miến Điện dưới thời Triều Pagan là một đế quốc hùng mạnh bậc nhất Đông Nam Á, văn hóa phát triển cực điểm, trở thành điểm sáng trong lịch sử Miến Điện, là hình mẫu cho các Triều đại sau này.

Trước thời kỳ Pagan, Miến Điện (Myanmar) bao gồm nhiều tiểu quốc và thành bang (thành bang chỉ một vài thành phố, nhỏ hơn tiểu quốc) gồm:

• Pagan của người Bamar nằm ở miền trung thung lũng Irrawaddy
• Thành bang Pyo ở phía bắc miền trung
• Thaton ở phía nam, đây là vương quốc lớn nhất của người Mon
• Pegu ở đồng bằng sông Irrawaddy
• Arakan ở phía tây
• Shan Hiill ở phía đông (vương quốc của người Shan)

Anawraht lên ngôi

Trong các tiểu quốc thì Pagan rất hỗn loạn. Khoảng năm 956 sau Công nguyên, Nyaung-u Sawrahan giết vua Theinhko để cướp ngôi. Sau đó Kunhsaw Kyaunghpyu giết Nyaung-u để lấy lại ngôi Vua cho dòng họ mình.

Kunhsaw Kyaunghpyu sau khi lên ngôi, để ổn định Triều đình thì lấy luôn ba vị Hoàng hậu của Nyaung-u. Trong ba Hoàng hậu này thì hai người đã có thai trước đó với Vua cũ và sinh được hai Hoàng tử Kyiso và Sokkate. Vị Hoàng hậu còn lại là Myauk Pyinthe có thai với vua Kunhsaw và sinh được Hoàng tử Anawraht.

Vua Kunhsaw Kyaunghpyu yêu thương cả ba Hoàng tử như con ruột của mình, kể cả hai Hoàng tử con Vua trước. Nhưng hai Hoàng tử Kyiso và Sokkate lớn lên nghe lời xúi giục đã lật đổ vua Kunhsaw để lên ngôi, bắt vua Kunhsaw phải xuất gia vào chùa.

Anawraht lớn lên trong chùa cùng cha và mẹ của mình. Hai Hoàng tử sau khi cướp ngôi thì Kyiso làm vua trước, rồi đến lượt Sokkate.

Sokkate khi lên ngôi thì muốn cướp mẹ của Anawrah là Myauk Pyinthe làm vợ. Vì để cứu mẹ, Anawrah khởi binh vào năm 1044 và diệt được Sokkate, đưa cha mình trở lại ngôi Vua. Nhưng Kunhsaw lúc này đã già nên từ chối. Anawrah lên ngôi và trở thành Vua của tiểu quốc Pagan.

Xây dựng Pagan hùng mạnh, thống nhất chư hầu

Sau khi lên ngôi, vua Anawrah đã xây dựng Pagan trở nên hùng mạnh.

Về mặt nông nghiệp, ông cho xây dựng hệ thống thủy lợi ở Thượng Miến, sửa lại hồ nước, xây dựng 4 đập nước làm kênh dẫn nước trên sông Panlaung, 3 đập nước trên sông Zawgyi. Hệ thống này biến nơi đây trở thành xứ lúa với mùa màng bội thu. Người dân Pagan từ đó không còn lo miếng ăn nữa.

Vua Anawrah cũng có những chính sách giúp quân đội Pagan hùng mạnh và chinh phục các nơi, khiến các vương quốc và thành bang khác phải thần phục triều cống. Bấy giờ trong các tiểu quốc ở khu vực này thì chỉ có Thaton không chịu thần phục.

Trước việc đế quốc Khmer hùng mạnh lăm le tiến vào lưu vực sông Chao Phraya và tiến tới bờ biển Tenasserim, Anawrah quyết định chinh phục Thaton.

Năm 1057, Anawrahta cử binh tướng chinh phục Thaton. Sau 3 tháng vây hãm Kinh đô Thaton thì quân Pagan chiến thắng. Việc chinh phục này cũng giúp quân Pagan chặn được sự bành trướng của đế quốc Khmer, đồng thời có được rất nhiều thợ thủ công lành nghề.

Anawrahta cũng đưa quân giúp chư hầu Pegu ngăn chặn được bước tiến quân của Xiêm La, nhờ đó mà bờ cõi được yên ổn.

Chỉnh đốn lại Phật giáo

Bấy giờ Pagan theo Phật giáo Ari với những quy định bất công với dân chúng. Các hòa thượng thì suy đồi với những bữa tiệc thịnh soạn có thịt cá, uống rượu, tế động vật sống.

Năm 1056, một thiền sư người Mon là Shin Arahan từ Thaton đến Pagan và gặp vua Anawrahta. Vị thiền sư này giúp Vua từ bỏ Phật giáo Ari để quy y theo Phật giáo Theravada.

Theravada là một trong hai nhánh lớn còn tồn tại của Phật giáo được truyền thừa từ xưa, rất gần với giới luật thời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni quy định.

Anawrahta coi sư Arahan như thầy, mời sư ở Pagan làm cố vấn tối cao. Đây là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu hành trình tu luyện của ông.

Anawrahta quyết tâm xây dựng Pagan hùng mạnh dựa trên nền tín niềm tin tín ngưỡng vào Phật Pháp, xem Phật giáo Theravada là Quốc giáo.

Ông cho xây dựng chùa Shwezigon Pagoda – ngôi chùa quan trọng bậc nhất của Pagan, dùng để thờ xá lợi Phật. Sau đó nhiều ngôi chùa khác cũng được xây dựng giúp Phật giáo truyền khắp nơi.

Năm 1057, sau khi chinh phục Thaton, Anawrahta đã mang về được 30 bộ kinh Phật và hàng nghìn thợ thủ công cùng tăng ni. Kể từ đó rất nhiều công trình được xây dựng. Phật giáo được phổ truyền khắp nơi, khiến vùng đất thuộc Miến Điện thay đổi hoàn toàn.

Pagan từ một tiểu quốc đã trở nên hùng mạnh, là trung tâm Phật giáo lớn, ảnh hưởng mạnh mẽ đến văn hóa Miến Điện sau này.

Năm 1078, Anawrahta mất, con trai là Saw Lu nối ngôi. Tuy nhiên cuộc đời vua Saw Lu ngắn ngủi, bị quân người Mon ở phía nam nổi loạn giết chết.

Kyansittha và Alaungsithu giúpp Pagan phát triển đỉnh điểm

Sau khi Saw Lu bị giết, tướng quân Kyansittha vốn là con nuôi của Anawrahta đã dẹp yên phản loạn và lên ngôi Vua.

Là người yêu thích văn hóa Mon nên Kyansittha có chính sách đoàn kết với người Mon, từ đó những hiềm khích với người Mon không còn.

Thời vua Kyansittha, văn hóa người Miến, người Mon cùng hòa hợp tín ngưỡng Phật giáo, đất nước bước vào giai đoạn thịnh trị kéo dài.

Kyansittha hoàn tất xây dựng chùa Shwezigon mà Vua Anawrahta còn làm dở. Ông cũng cho xây nhiều ngôi chùa khác, giúp Kinh đô Pagan trở thành trung tâm Phật giáo lớn.

Năm 1105, Kyansittha cho xây dựng chùa Ananda. Đây được xem là một tuyệt tác về kiến trúc, đồng thời còn là một bảo tàng khi có 1.500 tác phẩm điêu khắc bằng đá. Vua Kyansitthacho mời các tăng sĩ người Mon đến đây dạy học, dịch các kinh điển Phật giáo.

Vua Kyansittha chủ trương Phật giáo không chỉ dành cho giới quý tộc, vì thế mà cho xây chùa đến từng ngôi làng. Những ngôi chùa này trở thành nơi phổ truyền Phật giáo.

Dưới thời vua Kyansittha trị vì, dân chúng giữ được giới luật, đạo đức nâng cao, mâu thuẫn giữa các sắc tộc cũng không còn.

Năm 1113, vua Kyansittha mất, cháu trai là Alaungsithu nối ngôi. Alaungsithu được gọi là vị Vua “du hành”, bởi ông không ở trong cung điện, mà đi khắp nơi xây chùa và tu viện, tìm hiểu cuộc sống dân chúng, khuyến khích dân chúng đọc Kinh Phật.

Dưới thời vua Alaungsithu trị vì, số lượng chùa tăng mạnh. Những người tu luyện như tăng sĩ được trọng vọng. Phật giáo truyền đến mọi người, mọi tầng lớp.

Thời kỳ này, thủy lợi tiếp tục được mở rộng, mùa màng bội thu. Kinh tế ổn định, nền tảng văn hóa vững chắc, lãnh thổ mở rộng khiến Pagan trở thành một trong hai cường quốc lớn của Đông Nam Á, bên cạnh đế quốc Khmer.

Thời kỳ Pagan là thời kỳ văn minh huy hoàng, thịnh trị nhất của Miến Điện, những ghi chép lịch sử nói nhiều về giai đọan này, các tác phẩm văn học cũng nói nhiều về các vị Vua Anawrahta, Kyansittha, Alaungsithu.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Triều Tiên Thế Tông: Vị Vua được tôn kính nhất trong lịch sử Hàn Quốc
• Hoàng đế kính ngưỡng Phật Pháp, khiến quốc thái dân an

Mời xem video: