Tản mạn về việc dùng ngựa thời nhà Tần

Ngựa đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu trong lịch sử hình thành và phát triển của triều đại nhà Tần.

Tần Thủy Hoàng rất yêu ngựa, và bảy con ngựa của ông cũng nổi tiếng về tốc độ và khả năng phi thường. Trong cuốn “Cổ kim chú. Điểu thú đệ tứ” của Thôi Báo thời nhà Tấn ghi lại tên của bảy con tuấn mã của Tần Thủy Hoàng là Truy Phong, Bạch Thỏ, Niếp Cảnh, Bôn Điện, Phi Cách, Đồng Tước và Thần Phù. Những cái tên này đều gợi lên hình ảnh xuất sắc, phi thường. Truy Phong, Bôn Điện và Phi Cách là những cái tên mô tả trực tiếp tốc độ phi thường. Niếp Cảnh nghĩa là có thể đuổi theo bóng. Bạch Thỏ chỉ vẻ đẹp đáng mến, còn Đồng Tước mang ý chỉ sự cao quý và uy nghi. Thần Phù ngụ ý hướng đến sự nhẹ nhàng.

Kỳ thực coi trọng ngựa không phải là điều gì đó riêng có ở Tần Thủy Hoàng, nhà Tần nói chung đều rất coi trọng chiến mã. Hầu hết những con ngựa tốt mà nhà Tần sở hữu đều là ngựa Tây Nhung. Chúng khỏe mạnh cường tráng, dũng mãnh và thích nghi tốt với môi trường khắc nghiệt, là nền tảng cho kỵ binh nhà Tần và trở thành động lực quan trọng cho sự bành trướng lãnh thổ và những chiến thắng mấu chốt của nhà Tần.

Trong sách “Hán thư. Địa lý chí hạ” có một đoạn viết rằng tổ tiên của nhà Tần là Bá Ích, là hậu duệ của đế Chuyên Húc. Vào thời Đế Nghiêu, ông đã trợ giúp Đế Vũ trị thủy. Ông rất giỏi trong việc chăn nuôi ngựa, chim và thú. Ông từng giữ chức quan trưởng quản việc chăn nuôi dưới thời Đế Thuấn và được ban họ Doanh, do đó trở thành tổ tiên xa của nước Tần. Vào thời nhà Hạ và nhà Ân, dòng dõi của ông đều được làm Chư hầu.

Huyết mạch của Bá Ích kéo dài đến thời nhà Chu thì xuất sinh Tạo Phụ. Tạo Phụ rất am hiểu về ngựa, giỏi điều khiển chúng và có tài phán đoán chất lượng ngựa. Truyện kể rằng ông dâng tặng ngựa cho Chu Mục Vương, sau đó điều khiển cỗ xe tám ngựa chở Chu Mục Vương đi khắp nơi. Trong khi Chu Mục Vương vui chơi đến nỗi quên cả trở về thì Từ Yển Vương tạo phản. Tạo Phụ điều khiển xe ngựa thiên lý mã chở Chu Mục Vương nhanh chóng trở về triều và bình ổn được họa loạn. Vì công lao này, Tạo Phụ được phong ở Triệu thành. Cũng từ đây, gia tộc ông đổi họ từ Doanh thành Triệu. Có thể nói Tạo Phụ đã đặt định nền tảng cho họ Triệu nhờ tài năng sử dụng ngựa. Họ Triệu sau này đã lập nên nước Triệu, một quốc gia nổi tiếng thời Xuân Thu Chiến Quốc.

Một nhánh hậu duệ khác của dòng họ Doanh xuất sinh Phi Tử. Phi Tử cũng rất yêu thích ngựa và gia súc, đồng thời rất giỏi trong việc nhân giống và nuôi dưỡng chúng. Ông nổi tiếng về việc chăm sóc nuôi dưỡng ngựa ở đất Khuyển Khâu nên người dân Khuyển Khâu đã tiến cử ông với vua Chu Hiếu Vương. Chu Hiếu Vương đã triệu kiến Phi Tử và giao cho ông nhiệm vụ nhân giống ngựa ở vùng đất sông Khiên và sông Vị của Quan Trung. Phi Tử không phụ lòng mong đợi của vua Chu Hiếu Vương, giúp đàn ngựa sinh sôi nảy nở rất nhanh chóng.

Chu Hiếu Vương đã ban cho Phi Tử vùng đất Tần Châu và cho phép ông khôi phục lại tông tự của họ Doanh, cũng phong làm nước chư hầu. Cháu của Phi Tử là Tần Trang Công đã đánh bại Tây Nhung, đem đất đai của Tây Nhung sáp nhập vào lãnh thổ nhà Tần, khiến cho nhà Tần lớn mạnh hơn. Và đương nhiên, ngựa đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch này.

Vào thời trị vì của Tần Tương Công là con thứ của Tần Trang Công, vua Chu lúc bấy giờ là Chu U Vương. Hoàng thất nhà Chu suy sụp, thất bại nặng nề dưới tay các bộ tộc du mục người Nhung. Chu Bình Vương kế thừa vương vị đã dời đô đến Lạc Ấp, đánh dấu sự khởi đầu của thời kỳ Đông Chu. Tần Tương Công bởi vì có công lao cứu giúp hoàng đế nhà Chu nên được ban thưởng đất và được ghi nhận là một quốc gia chư hầu. Tám đời sau, Tần Mục Công của nhà Tần xưng bá, và lãnh thổ của Tần mở rộng đến tận bờ sông Hoàng Hà. Trong các cuộc chiến tranh, chiến mã xuất sắc của nhà Tần đóng vai trò không thể thiếu.

Sau đó, Tần Hiếu Công đã dùng biến pháp Thương Ưởng làm cho nước giàu binh mạnh, khiến nước Tần nằm ở biên giới phía tây Trung Nguyên vươn lên trở thành một trong “Chiến Quốc thất hùng”.

Con trai của Tần Hiếu Công là Tần Huệ Công giành được các vùng lãnh thổ Thượng Quận và Tây Hà. Sau đó Tần Chiêu Vương đã bành trướng về phía nam vào nước Ba Thục, tranh giành Trung Nguyên, tiêu diệt nhà Chu và chiếm giữ Cửu Đỉnh. Chắt của Tần Chiêu Vương đã thống nhất thiên hạ và trở thành người đầu tiên xưng danh hoàng đế – Tần Thủy Hoàng.

Sự trỗi dậy và lên tới đỉnh cao của nhà Tần quả thật có sự liên quan mật thiết đến những con chiến mã!

Theo Epoch Times tiếng Trung
Tác giả: Doãn Gia Huy
An Hòa biên tập

Xem thêm:

• Nhìn lại một số chính sách quan lại thời nhà Tần

Mời xem video: