“Cha đẻ AI”: Luật pháp nên định hướng các mô hình AI “bẩm sinh hướng thiện”
- John Haughey
- •
Nhà khoa học máy tính Geoffrey Hinton, người được mệnh danh là “cha đẻ AI” và là chủ nhân Giải Nobel Vật lý năm 2024, cho rằng nếu các nhà phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) có thể định hướng để các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) “bẩm sinh hướng thiện”, thì có thể giảm sự phụ thuộc vào các biện pháp “hàng rào bảo vệ”. Theo ông, những biện pháp quản lý kiểu này thường chỉ mang lại lợi ích cho luật sư, đồng thời làm gia tăng xung đột về thẩm quyền giữa chính quyền các bang và chính phủ liên bang.
Phát biểu tại Hội nghị thường niên lần thứ 51 của Hội đồng Lập pháp các bang Hoa Kỳ (NCSL) ngày 28/7, ông Hinton nói: “Bạn có thể định hình những mô hình hành vi tốt, giống như cách giáo dục một đứa trẻ”.
Ông cho rằng các sản phẩm AI như chatbot “nên được huấn luyện để trở thành những tác nhân có khả năng thể hiện hành vi tốt”.
Ông Hinton cho biết dự luật SB1047 được California đề xuất vào năm 2024 là nỗ lực đầu tiên nhằm yêu cầu AI tuân thủ những tiêu chuẩn như vậy. Tuy nhiên, ông cho rằng dự luật này “có mức độ rất thấp” và cuối cùng đã bị Thống đốc Gavin Newsom phủ quyết.
Ông nói: “Tôi không biết lý do cụ thể, nhưng tôi có suy đoán của riêng mình”.
Theo ông Hinton, trước khi một doanh nghiệp phát hành bất kỳ mô hình ngôn ngữ lớn nào, doanh nghiệp đó nên có nghĩa vụ pháp lý phải thông báo với chính quyền địa phương và liên bang về những cuộc kiểm tra đã tiến hành cũng như kết quả kiểm tra, nhằm chứng minh rằng mô hình đã được huấn luyện để phân biệt đúng và sai, đồng thời lấy mục tiêu trở thành một hệ thống “tốt” làm tiêu chí có thể kiểm chứng.
Hinton, hiện là giáo sư danh dự tại Đại học Toronto, Canada, cho biết ông giỏi giải thích về bản thân AI hơn là giải thích các chính sách AI của chính phủ.
Tuy nhiên, tại hội nghị diễn ra từ ngày 27-29/7 ở Trung tâm McCormick Place, Chicago, ông nói với những người tham dự rằng các chính phủ trên thế giới phải chuẩn bị cho những tác động của AI đối với thị trường lao động, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền riêng tư và quyền sở hữu.
Hội nghị thu hút gần 7.700 nghị sĩ bang, nhân viên nghị viện và quan chức đến từ tất cả các bang của Mỹ, các lãnh thổ thuộc Mỹ, ít nhất 15 quốc gia và Liên minh châu Âu.
Ông Hinton cho rằng cuộc thảo luận về quản lý AI và việc phân chia thẩm quyền quản lý sẽ mang tính xây dựng hơn nếu được nhìn nhận từ một góc độ khác, tương tự như việc các mô hình ngôn ngữ lớn có thể được huấn luyện để “bẩm sinh hướng thiện”.
Ông nói: “Đổi mới là chân ga, quản lý là vô-lăng. Không ai muốn chế tạo một chiếc xe thể thao tốc độ cao mà không có vô-lăng. Quản lý không nhằm ngăn cản tiến bộ, mà là định hướng tiến bộ đi đúng hướng, thúc đẩy các công ty công nghệ tạo ra những sản phẩm thực sự có ích cho nhân loại thay vì gây hại cho nhân loại”.
Các bang tích cực thúc đẩy quản lý AI
Theo thống kê của Hội đồng Lập pháp các bang Hoa Kỳ, trong 3 năm qua, cả 50 bang của Mỹ, Puerto Rico và Đặc khu Columbia đều từng đề xuất các dự luật quản lý AI. Năm 2025, có 38 bang thông qua khoảng 100 dự luật liên quan; tính đến ngày 1/7 năm nay, đã có thêm 29 bang thông qua 109 dự luật.
Các biện pháp cấp bang đã có hiệu lực bao gồm: xác định quyền sở hữu đối với nội dung do AI tạo ra; bảo đảm an ninh cho các cơ sở hạ tầng trọng yếu do AI kiểm soát; thiết lập cơ chế bảo vệ người tố giác; yêu cầu chính quyền bang và địa phương công khai thông tin về các công cụ ra quyết định tự động trên trang web chính thức; áp dụng hình phạt đối với hành vi sử dụng bot AI để theo dõi hoặc quấy rối người khác; và cấm các tác nhân AI mạo danh chức danh của những chuyên gia y tế được cấp phép cụ thể.
Dân biểu bang Utah Paul Cutler, người chủ trì diễn đàn, nói: “Sự phát triển của AI và tốc độ công nghệ này được tích hợp vào hoạt động kinh doanh, chính phủ và xã hội nhanh hơn bất kỳ cuộc chuyển đổi công nghệ lớn nào trong lịch sử”.
Ông nói: “Chương trình lập pháp của chúng tôi hiện thường xuyên bị các vấn đề liên quan đến AI chi phối”.
Ông Cutler cho biết tất cả những người tham dự đều đang cố gắng tìm sự cân bằng giữa lợi ích đổi mới do AI mang lại và những rủi ro mà công nghệ này có thể gây ra.
Mâu thuẫn giữa chính phủ liên bang và các bang
Ông Cutler dự đoán trong các kỳ họp lập pháp năm 2027, các bang sẽ đưa ra “hàng trăm” dự luật về AI.
Theo ông, mặc dù Quốc hội đang xây dựng các chính sách liên quan và chính quyền Trump cũng tuyên bố sẽ có biện pháp hạn chế quyền quản lý AI của chính quyền bang và địa phương trong phần lớn các lĩnh vực, các bang vẫn đang và sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng khung quản trị ngành AI.
Tháng 12/2025, Tổng thống Trump ký một sắc lệnh hành pháp thành lập “Lực lượng Đặc nhiệm về Tranh tụng AI”, có nhiệm vụ thách thức những luật AI của các bang bị cho là “không duy trì mức gánh nặng quản lý tối thiểu”, đồng thời chỉ đạo Bộ Thương mại xem xét việc giữ lại nguồn ngân sách liên bang dành cho xây dựng hạ tầng băng thông rộng đối với những bang ban hành các quy định AI bị cho là “quá nghiêm ngặt”.
Ông Hinton cho rằng sắc lệnh này phản ánh lập trường phản đối quản lý AI của chính quyền hiện tại, với lý do quản lý quá mức có thể khiến Trung Quốc vượt Mỹ trong cuộc cạnh tranh về AI.
Ông nói: “Vì vậy, họ muốn mọi người coi đổi mới là chân ga và quản lý là phanh”.
Dùng dữ liệu được chọn lọc để huấn luyện AI hướng tới điều thiện
Ông Hinton cho rằng nếu các nhà phát triển có thể sử dụng lượng dữ liệu ít hơn, tinh gọn hơn và đã được chọn lọc để huấn luyện các tác nhân AI, qua đó khiến chúng ưu tiên theo đuổi những kết quả tốt đẹp thay vì để AI “học mọi thứ trên Internet”, thì có thể tránh được nhiều biện pháp quản lý quá mức.
Ông cho biết, nếu làm theo cách thứ hai, AI có thể biết rằng “2 cộng 2 bằng 5” là sai, nhưng lại không biết nói dối là điều xấu, bởi chúng chưa bao giờ được đào tạo để trở nên “bẩm sinh hướng thiện”.
Ông Hinton nói: “Điều này giống như dạy một đứa trẻ đọc. Cách bạn định hướng AI thực ra rất giống với cách giáo dục một đứa trẻ. Giống như khi giáo dục trẻ em, bạn có thể củng cố hành vi thông qua phản hồi tích cực và tiêu cực. Bạn nói với nó: ‘Điều này là không tốt, điều kia là tốt’. Cách làm đó sẽ mang lại hiệu quả”.
Xem thêm
Từ khóa AI Geoffrey Hinton trí tuệ nhân tạo
