OpenAI tuyên bố giải bài toán Thiên niên kỷ, gây tranh cãi

Ngô Thụy Xương
•
Thứ Sáu, 11/09/2026

Ngày 8/9, OpenAI tuyên bố một mô hình AI nội bộ chưa được công khai của công ty đã giải được một phần bài toán “phương trình Navier-Stokes”, vấn đề đã làm đau đầu nhân loại gần một thế kỷ, sau khi tiêu tốn hàng triệu USD tài nguyên tính toán. Tuy nhiên, tuyên bố này ngay lập tức gây tranh cãi trong giới học thuật và giữa các đối thủ cạnh tranh về quyền ưu tiên đối với kết quả. OpenAI cũng nói rõ rằng họ không có ý định xin khoản tiền thưởng 1 triệu USD do Viện Toán học Clay trao.

10.000 tác nhân AI đưa ra chứng minh trong 88 giờ

Theo tuyên bố của nhóm nghiên cứu OpenAI, nhóm đã sử dụng một mô hình AI nội bộ mạnh hơn GPT-6 Astra, huy động khoảng 10.000 tác nhân AI (các chương trình có khả năng tự vận hành), và sau khoảng 88 giờ đã đưa ra chứng minh đối với phương trình Navier-Stokes.

Tuyên bố cho biết thêm, trong toàn bộ quá trình giải bài toán, các tác nhân AI đã trao đổi khoảng 2,7 triệu tin nhắn, tiêu thụ khoảng 300 tỷ token đầu ra, đồng thời dành thêm 17 giờ sử dụng GPT-6 Astra để thực hiện kiểm chứng hình thức nghiêm ngặt bằng máy tính.

Giám đốc nghiên cứu của OpenAI Mark Chen cho biết chi phí tính toán của AI lần này “lên tới hàng triệu USD”, đồng thời gọi đây là một cột mốc quan trọng trong nghiên cứu AI và hy vọng AI sẽ giải được thêm nhiều bài toán trong tương lai.

Nhà nghiên cứu OpenAI Sebastien Bubeck bổ sung rằng chi phí tính toán lần này cao gấp 1.000 lần so với những lần giải các bài toán toán học trước đây.

Tranh cãi về quyền sở hữu kết quả

Tuyên bố của OpenAI lập tức gây tranh cãi.

Chỉ vài giờ trước khi OpenAI công bố kết quả, giáo sư Đại học New York, nhà toán học Tristan Buckmaster và nhà nghiên cứu của Anthropic Levent Alpoge đã công bố 3 bài nghiên cứu, sử dụng AI để giải các phiên bản đơn giản hóa của phương trình chất lưu, trong đó có phương trình Euler cưỡng bức.

Sau đó, Buckmaster công khai đặt câu hỏi về kết quả nghiên cứu của OpenAI. Ông chỉ ra rằng trong quá trình nghiên cứu, nhóm của ông từng lưu kết quả trong công cụ Codex của OpenAI, vốn được sử dụng để viết chương trình máy tính. Ông cho rằng nhóm OpenAI đã đẩy nhanh việc đạt được đột phá sau khi biết về nghiên cứu của họ.

Ông nhấn mạnh: “Tôi không cáo buộc bất kỳ ai, nhưng tôi không biết AI của họ đã làm gì, cũng không biết họ đã thực hiện điều đó như thế nào, đồng thời cũng không biết liệu họ có sử dụng dữ liệu và kết quả nghiên cứu của chúng tôi hay không”.

Trước những nghi vấn này, Bubeck công khai phủ nhận việc OpenAI từng tiếp cận kết quả nghiên cứu của hai nhà nghiên cứu nói trên hoặc truy cập dữ liệu được chia sẻ với máy chủ của OpenAI, cũng như việc sử dụng các prompt của họ.

Ngày 9/9, trong một tuyên bố chính thức trên nền tảng X, OpenAI thận trọng cho biết: “Mặc dù khả năng này là thấp, chúng tôi không thể loại trừ khả năng dữ liệu do người dùng tạo ra khi sử dụng sản phẩm của chúng tôi có thể đã góp phần cải thiện các mô hình của chúng tôi”.

OpenAI đồng thời nhấn mạnh rằng phương pháp chứng minh của hai bên có sự khác biệt đáng kể, đặc biệt là những kết quả cụ thể được chứng minh đối với bài toán phương trình Euler (Euler equations, cả phiên bản cưỡng bức và không cưỡng bức).

Phương trình Euler là phiên bản đơn giản hóa của phương trình Navier-Stokes, trong đó chất lưu như nước và không khí được xem là không có độ nhớt. Phương trình Navier-Stokes xem nước, không khí và các chất lưu khác là có độ nhớt.

Nguồn gốc của phương trình Navier-Stokes

Phương trình Navier-Stokes là một trong 7 bài toán toán học Thiên niên kỷ do Viện Toán học Clay của Mỹ công bố năm 2000. Hiện còn 6 bài toán chưa được giải, và mỗi bài toán được giải có thể nhận khoản tiền thưởng lên tới 1 triệu USD.

Kể từ khi được đưa ra vào thế kỷ 19, phương trình Navier-Stokes đã trở thành nền tảng trong các lĩnh vực nghiên cứu như thiết kế máy bay, dự báo thời tiết và dòng chảy của máu. Hệ phương trình xem chất lưu là một môi trường liên tục này từ lâu đã là đối tượng nghiên cứu của giới vật lý, nhằm tìm hiểu liệu nó có thể luôn được áp dụng trong những điều kiện cực đoan hay không.

Nghiên cứu của OpenAI cho thấy trong những điều kiện nhất định, phương trình này sẽ “mất hiệu lực” theo thời gian. Chẳng hạn, một chất lưu trơn hoàn toàn bình thường ban đầu có thể hình thành các xoáy quay với tốc độ cao và liên tục kéo dài, cuối cùng khiến vận tốc trở thành “vô hạn” trong một khoảng thời gian hữu hạn. Do đó, phương trình này không thể phản ánh hoàn toàn đáng tin cậy thực tế vật lý. Chứng minh này đã được kiểm chứng hình thức bằng ngôn ngữ lập trình Lean.

Viện Toán học Clay: Kết quả phải được xác minh mới trao giải

Theo quy định của giải thưởng, chứng minh được OpenAI công khai trước hết phải được công bố trên một tạp chí khoa học và được giới toán học xác nhận trong 2 năm. Sau đó, Viện Toán học Clay mới có thể triệu tập một hội đồng để xem xét. Chỉ khi được đánh giá và thông qua, khoản tiền thưởng mới được trao.

Giám đốc Viện Toán học Clay, giáo sư Martin Bridson, nói: “Khi chúng ta xem xét thông báo về bước tiến lớn của nhân loại trong việc hiểu biết toán học này, đây là một ngày đầy phấn khởi”. Ông cũng nhấn mạnh: “Quy trình đánh giá của chúng tôi không thể vội vàng, và chúng tôi sẽ bảo đảm quá trình xem xét tuyệt đối nghiêm ngặt”.

OpenAI cho biết rõ rằng công ty không có ý định xin khoản tiền thưởng này, mà chỉ coi kết quả là một cột mốc cho thấy sự tiến bộ nhanh chóng của các mô hình AI.