Chuyên gia: kinh tế TQ khó khăn, không kham nổi chiến tranh thương mại với EU

Jarvis Lim
•
Thứ Hai, 28/09/2026

Những khó khăn kinh tế trong nước cùng các mức thuế của Mỹ đang khiến Liên minh châu Âu (EU) trở thành một thị trường đầu ra quan trọng đối với tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc. Các chuyên gia nhận định Bắc Kinh khó có thể chịu đựng một cuộc chiến thương mại với khối này.

Một tàu chở hàng COSCO thuộc sở hữu của Trung Quốc tại cảng Rotterdam, Hà Lan, ngày 31 tháng 7 năm 2024. (Ảnh: Mihut Savu/The Epoch Times)

Các nhà sản xuất châu Âu đang mất dần thị phần trên các thị trường toàn cầu trước sự chuyển đổi công nghiệp của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực máy móc và thiết bị vận tải, theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ngày 22/9. ECB cho biết các doanh nghiệp Đức là một trong những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Nhận định trên được đưa ra vài ngày sau khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu trong bài diễn văn Thông điệp Liên bang thường niên trước Nghị viện châu Âu ngày 16/9 rằng thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc, hiện lên tới 1 tỷ euro (1,14 tỷ USD) mỗi ngày, đã đạt đến “điểm bước ngoặt”.

Bà von der Leyen tuyên bố Brussels sẽ sử dụng “tất cả các công cụ” để tái cân bằng quan hệ thương mại với Trung Quốc.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Đức Johann Wadephul ngày 21/9 cho rằng Trung Quốc và EU là các đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời nói rằng “không nên xảy ra chiến tranh thương mại giữa hai bên.”

Alicia Garcia-Herrero, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Bruegel, nói với The Epoch Times rằng: “Vương Nghị đang đề nghị Berlin ngăn khối này áp dụng các mức thuế mạnh hơn”.

Bà nói thêm: “Trung Quốc đồng thời cũng đang đối phó với Mỹ và không muốn mở thêm một mặt trận thứ hai”.

Theo Garcia-Herrero, Đức là nền kinh tế quan trọng nhất của EU trong nội bộ Brussels. Các nhà lãnh đạo châu Âu dự kiến sẽ xem xét tình trạng thâm hụt thương mại với Trung Quốc và các biện pháp mới có thể được áp dụng vào tháng 10.

EU đã áp mức thuế lên tới 45% đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc vào tháng 10/2024. Bắc Kinh sau đó đáp trả bằng các biện pháp thuế đối với rượu cognac, thịt lợn và các sản phẩm sữa của châu Âu.

EU chiếm khoảng 25% lượng xe điện xuất khẩu của Trung Quốc và là thị trường tiêu thụ chính đối với các lô hàng này, theo một báo cáo của Bruegel công bố hồi tháng 9.

Tsai Ming-fang (Thái Minh Phương), giáo sư kinh tế công nghiệp tại Đại học Tamkang ở Đài Loan, cho biết Brussels nhiều lần phát tín hiệu về kế hoạch hạn chế xe điện Trung Quốc, khiến Bắc Kinh đặc biệt lo ngại về nguy cơ căng thẳng thương mại với EU tiếp tục leo thang.

“Một khi chiến tranh thương mại với EU nổ ra, Trung Quốc sẽ mất thêm một thị trường có giá trị cao”, ông Tsai nói với The Epoch Times.

“Nếu cả Mỹ và EU đều quay lưng với hàng hóa Trung Quốc, ngoại thương tổng thể của Trung Quốc sẽ chịu một cú đánh rất lớn”.

Ông Tsai cho rằng Brussels hiện không còn nhiều lựa chọn ngoài việc tiếp tục hành động.

“Xe điện từ Trung Quốc đã tràn vào thị trường châu Âu. Nếu các cơ quan quản lý không tiếp tục gia tăng sức ép, ngành công nghiệp ô tô Đức, thậm chí cả ngành công nghiệp của toàn khối, có thể bị xóa sổ”, ông nói.

Những khó khăn kinh tế của Trung Quốc

Ông Tsai cho rằng phát biểu của Vương Nghị cũng cho thấy mức độ nghiêm trọng của những khó khăn kinh tế mà Trung Quốc đang đối mặt, đặc biệt là tình trạng chi tiêu hộ gia đình yếu.

“Tiêu dùng tại Trung Quốc đã trì trệ trong một thời gian dài”, ông nói.

“Quyết định của Bắc Kinh vào cuối tháng 8 kéo dài thời hạn vay thế chấp lên 40 năm trong bối cảnh giá nhà lao dốc cho thấy nền kinh tế đang gặp khó khăn đến mức nào”.

Doanh số bán lẻ của Trung Quốc chỉ tăng 0,4% trong tháng 8 so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức dự báo 0,8% của các nhà kinh tế, theo số liệu được Tổng cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 15/9.

Ông Tsai cho rằng nhu cầu trong nước suy giảm khiến Trung Quốc tiếp tục chịu áp lực dư thừa công suất. Nếu xuất khẩu cũng đình trệ, nền kinh tế Trung Quốc sẽ bị “siết chặt từ cả bên trong lẫn bên ngoài”.

Theo ông, vấn đề kinh tế lớn nhất của Trung Quốc hiện nay là hàng hóa giá rẻ của nước này đang khiến gần như mọi đối tác thương mại lo ngại, buộc các chính phủ ngày càng áp dụng nhiều biện pháp hạn chế hơn.

“Trung Quốc sẽ ngày càng khó tiếp tục giành giật thị trường của các nước khác bằng chiến lược giá thấp này”, ông Tsai nói.

Garcia-Herrero đồng tình, cho rằng Trung Quốc hiện cần các thị trường xuất khẩu.

“Các nhà máy đang sản xuất nhiều hơn lượng mà các hộ gia đình Trung Quốc có thể mua”, bà nói.

“Sau các mức thuế của Mỹ, châu Âu là thị trường lớn nhất có thể hấp thụ lượng dư thừa đó”.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU đạt 1,67 nghìn tỷ nhân dân tệ (248,8 tỷ USD) trong tám tháng đầu năm 2026, tương đương khoảng 30% tổng thặng dư thương mại của Trung Quốc, theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

Nguy cơ phi công nghiệp hóa

Tsai cho rằng tình trạng dư thừa công suất công nghiệp và xuất khẩu tăng mạnh của Trung Quốc có thể đẩy nhanh quá trình phi công nghiệp hóa tại EU.

“Phi công nghiệp hóa có nghĩa là khi các ngành công nghiệp bị thu hẹp và ngày càng ít người mua sản phẩm của họ, ngày càng nhiều nhà máy sẽ phải đóng cửa”, ông nói.

“Các sản phẩm Trung Quốc có thể có chất lượng kém hơn nhiều, nhưng cạnh tranh khốc liệt về giá đang bào mòn mạnh lợi nhuận của các nhà sản xuất châu Âu.”

Ngoài ngành ô tô, Tsai cho biết sự cạnh tranh từ Trung Quốc cũng đang gây sức ép lớn lên ngành năng lượng mặt trời của EU.

“Trung Quốc đã xuất khẩu một lượng khổng lồ pin mặt trời sang châu Âu, buộc các doanh nghiệp tại đây phải đóng cửa”.

Theo Eurostat, cơ quan thống kê của EU, Trung Quốc chiếm 98% lượng tấm pin mặt trời nhập khẩu vào EU trong năm 2024.

Không dễ tìm được lối thoát

Garcia-Herrero cho rằng Trung Quốc sẽ tìm cách bán nhiều sản phẩm hơn sang các thị trường đang phát triển, xây dựng nhà máy ở nước ngoài và gây sức ép lên các chuỗi cung ứng.

“Điều đó có thể chuyển hướng một phần hoạt động xuất khẩu”, bà nói.

Tuy nhiên, Garcia-Herrero cho rằng những biện pháp này không thể thay thế hoàn toàn nhu cầu từ châu Âu.

“Một cuộc đối đầu kéo dài với EU sẽ buộc Bắc Kinh phụ thuộc nhiều hơn vào một mô hình tăng trưởng vốn đã chịu áp lực từ bên trong”, bà nói.

Ông Tsai cho rằng nếu quan hệ thương mại với EU xấu đi, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sang Đông Nam Á, thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này. Tuy nhiên, chiến lược này có thể phản tác dụng về lâu dài.

“Thiệt hại sẽ xảy ra trên hai phương diện. Thứ nhất, nếu Trung Quốc chỉ còn người mua ở Đông Nam Á, lợi nhuận sẽ giảm vì giá bán tại đây phải thấp hơn nữa so với châu Âu”, ông nói.

“Thứ hai, các nhà sản xuất Trung Quốc, vốn đã có nhiều nhà máy và hàng hóa tại Đông Nam Á, sẽ bị cuốn vào cuộc cạnh tranh khốc liệt với chính nhau.”

Ông Tsai cũng cho rằng tình trạng “thay đổi xuất xứ hàng hóa” của Trung Quốc có khả năng gia tăng nếu cả EU và Mỹ cùng áp dụng các biện pháp hạn chế trên diện rộng đối với hàng hóa Trung Quốc.

“Các công ty Trung Quốc hiện đã đưa một lượng lớn hàng hóa vào EU bằng cách khai báo gian dối rằng chúng được sản xuất tại Đông Nam Á. Điều đó sẽ chỉ khiến Brussels khó ngăn chặn hơn”, ông nói.

“Dù điều gì xảy ra, bất kỳ rào cản nào cao hơn đối với thị trường châu Âu cũng chỉ có thể là tin xấu đối với các nhà xuất khẩu Trung Quốc”.

Từ khóa Châu âu kinh tế Trung quốc