Cột mốc 100.000 người trăm tuổi và sức mạnh của hệ thống y tế Nhật Bản

Trần Tuấn Thôn
•
Thứ Năm, 01/10/2026

Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản mới đây công bố, tính đến ngày 1/9, dân số từ 100 tuổi trở lên của nước này đã đạt 107.677 người, lần đầu tiên vượt mốc 100.000 người kể từ khi bắt đầu thống kê, không chỉ lập mức cao kỷ lục trong lịch sử mà còn khiến Nhật Bản trở thành quốc gia có tỷ lệ người trăm tuổi cao nhất thế giới. Tại sao Nhật Bản lại có nhiều người trăm tuổi đến vậy? Họ có bí quyết trường thọ gì?

Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi cho biết, trong số những người trăm tuổi này, 88% là phụ nữ. Người phụ nữ cao tuổi nhất là bà Kishimoto Fuyo, hiện 114 tuổi, sống tại thành phố Kyoto; còn người đàn ông cao tuổi nhất là ông Kato Hikaru (Kato Hikaru), hiện 112 tuổi, sống tại thành phố Kumamoto.

Bộ trưởng Y tế, Lao động và Phúc lợi Kenichiro Ueno cho biết, ông cảm thấy vô cùng vui mừng khi thấy có nhiều người đang sống cuộc sống trường thọ, khỏe mạnh và tràn đầy sức sống như vậy. Ông cho rằng điều này có được là nhờ sự tiến bộ của y học và công nghệ.

Đài BBC dẫn lời các chuyên gia cho biết, tuổi thọ của người Nhật có thể được quy cho một số yếu tố, trong đó bao gồm chế độ ăn uống lành mạnh và lối sống năng động.

Chế độ ăn truyền thống của Nhật Bản chủ yếu gồm cá, rau và cơm, có hàm lượng chất béo bão hòa thấp hơn chế độ ăn của nhiều nước phương Tây. Người Nhật lớn tuổi cũng duy trì sự năng động. Nhiều người thường xuyên đi bộ, đạp xe, sử dụng phương tiện giao thông công cộng hoặc tập các bài thể dục kéo giãn.

Trước đây, chuyên gia dinh dưỡng người Nhật Asako Miyashita, từng hành nghề tại Mỹ, tiết lộ rằng họ mỗi ngày đều ăn 5 loại thực phẩm trường thọ, gồm cá, súp miso, rong biển, khoai lang nướng và củ cải.

Một số chuyên gia khác đề cập rằng người Nhật có mối liên hệ cộng đồng chặt chẽ và mục tiêu sống, điều này mang lại cho họ động lực để tiếp tục tiến về phía trước.

Hệ thống chăm sóc y tế của Nhật Bản tốt đến mức nào?

Dữ liệu do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố vào tháng 7 cho thấy tuổi thọ trung bình của người Nhật vượt quá 84 tuổi, thuộc nhóm cao nhất thế giới. Trong đó, tuổi thọ trung bình của phụ nữ là 87,33 tuổi, liên tục đứng đầu thế giới trong 41 năm; tuổi thọ trung bình của nam giới là 81,35 tuổi.

Trang web “Japan Living Guide” chỉ ra rằng một trong những nguyên nhân khiến người Nhật sống thọ như vậy nằm ở văn hóa y tế dự phòng của nước này, tức là tiến hành kiểm tra sức khỏe trước khi bệnh tật xảy ra, thay vì đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám.

Người Nhật kiểm tra sức khỏe định kỳ, điều này đã ăn sâu vào cuộc sống thường ngày, ngay cả đối với những người cho rằng mình rất khỏe mạnh.

Nhiều người Nhật thông qua bảo hiểm y tế do chủ lao động hoặc chính quyền địa phương cung cấp để tiến hành kiểm tra sức khỏe hằng năm. Luật pháp nước này quy định chủ lao động phải cung cấp phúc lợi khám sức khỏe định kỳ cho nhân viên.

Vì vậy, người Nhật ngay từ nhỏ đã có những quan niệm như sau:

Không nên đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi kiểm tra.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ là chuyện bình thường.
Phát hiện bệnh sớm là một phần quan trọng trong việc duy trì sức khỏe.

Một trong những chương trình đặc trưng nhất của y học dự phòng Nhật Bản là “khám sức khỏe toàn diện” (Ningen Dock). Đây là một chương trình sàng lọc y tế toàn diện, vượt ra ngoài phạm vi của khám sức khỏe thông thường. Bằng cách kết hợp xét nghiệm máu, kiểm tra hình ảnh và khám thể chất, chương trình đánh giá tình trạng sức khỏe một cách chi tiết hơn.

Nhật Bản lần đầu tiên triển khai “khám sức khỏe toàn diện” vào năm 1954. Cùng với nhận thức về sức khỏe của người dân trên toàn quốc được nâng cao, các dịch vụ sàng lọc cũng được mở rộng đáng kể. Ngày nay, “khám sức khỏe toàn diện” có thể bao gồm chụp cộng hưởng từ (MRI) não, sàng lọc ung thư, kiểm tra tim và kiểm tra đường tiêu hóa.

Những dịch vụ này không chỉ cung cấp cho người cao tuổi mà còn được nhân viên văn phòng, người làm nghề tự do và những người trẻ chú trọng sức khỏe lâu dài ưa chuộng.

Một đặc điểm khác của y học dự phòng Nhật Bản là người dân có thể rất dễ dàng tìm đến bác sĩ chuyên khoa. Ở nhiều nước phương Tây, bệnh nhân thường khám bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ gia đình trước, chỉ được chuyển đến bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết.

Trong khi đó, tại Nhật Bản, bệnh nhân thường có thể căn cứ vào triệu chứng hoặc nhu cầu cụ thể của mình để trực tiếp lựa chọn phòng khám chuyên khoa. Chẳng hạn, khi có vấn đề về dạ dày và đường ruột, họ có thể trực tiếp tìm đến bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa.

Ngay cả những phòng khám quy mô nhỏ cũng có thể cung cấp các dịch vụ chẩn đoán tiên tiến, chẳng hạn như MRI, chụp cắt lớp vi tính (CT), siêu âm, xét nghiệm máu và các dịch vụ khác. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể hoàn tất tất cả các xét nghiệm và biết kết quả ngay trong cùng một ngày.

Theo dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), mức độ phổ cập máy MRI của Nhật Bản thuộc hàng đầu thế giới, vì vậy nước này đôi khi được gọi là “siêu cường MRI”.

Tại nhiều quốc gia, việc chụp MRI thường phải chờ đợi trong thời gian dài hoặc cần được bác sĩ chuyên khoa chuyển tuyến, đôi khi thậm chí phải chờ vài tháng. Nhưng tại Nhật Bản, số lượng máy MRI tính trên đầu người rất cao, người dân có thể tiếp cận dịch vụ này nhanh chóng và linh hoạt hơn, ngay cả những người không có triệu chứng cũng có thể sử dụng dịch vụ này với mục đích phòng ngừa bệnh tật.

Trong những năm gần đây, nhận thức của người Nhật về sức khỏe não bộ đã tăng lên đáng kể. Vì vậy, việc kiểm tra MRI ngày càng trở nên phổ biến. Những người phải chịu áp lực trong thời gian dài, mắc bệnh cao huyết áp, hút thuốc, thiếu ngủ hoặc có tiền sử gia đình bị đột quỵ hay phình động mạch thường có xu hướng muốn thực hiện kiểm tra này hơn.

Đáng chú ý là y học dự phòng không chỉ nhằm phát hiện hoặc phòng ngừa bệnh tật. Nhiều người Nhật xem đây là một cách để hiểu rõ cơ thể mình, sớm phát hiện các nguy cơ sức khỏe và tìm kiếm sự an tâm. Ngay cả khi không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào, một số người vẫn muốn thông qua đó xác nhận rằng mọi thứ đều ổn.