Người dưới 18 tuổi vẫn được hiến mô, bộ phận cơ thể khi chết não

Thông tin “Chính phủ bỏ đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, tạng và hiến xác” xuất hiện trên một số phương tiện truyền thông gần đây đã dẫn đến cách hiểu chưa trọn vẹn về nội dung chỉnh lý của Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác (sửa đổi).

Trong báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo, hai chế định pháp lý này được phân định hoàn toàn độc lập: quyền đăng ký hiến của cá nhân và quyền quyết định của người đại diện sau khi người chưa thành niên đã chết não hoặc chết tuần hoàn.

Bỏ đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc cấm hiến sau khi chết não

Trước đây, cơ quan soạn thảo từng dự kiến mở rộng để người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể nếu có sự đồng ý của cha mẹ. Tuy nhiên, ở phương án chỉnh lý mới nhất, đề xuất này đã chính thức được rút lại.

Dự thảo chỉnh lý quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình.

Người dưới 18 tuổi không thuộc diện được đăng ký hay cấp thẻ đăng ký hiến trước.

Dù vậy, việc không có thẻ hoặc văn bản đăng ký hiến khi còn sống không tước đi cơ hội hiến mô, bộ phận cơ thể cứu người sau khi người chưa thành niên qua đời. Dự thảo nêu rõ trường hợp người không có đăng ký hiến, không có văn bản đồng ý hiến thì vẫn được hiến sau khi chết não, chết tuần hoàn nếu có văn bản đồng ý của người đại diện hợp pháp.

Thu hẹp thứ tự ưu tiên của người đại diện đồng ý cho hiến

Để ngăn ngừa triệt để các hành vi ép buộc, xâm phạm quyền trẻ em hoặc trục lợi, dự thảo đã thu hẹp diện người đại diện đồng ý cho người dưới 18 tuổi được hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn. Thay vì dùng khái niệm chung “thành viên gia đình”, điều luật giới hạn chặt chẽ theo thứ tự ưu tiên bắt buộc sau:

1. Cha đẻ, mẹ đẻ;
2. Anh ruột, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên;
3. Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.

Cơ sở y tế chỉ được phép tiếp nhận mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi đã có văn bản đồng ý của đúng người đại diện theo thứ tự ưu tiên nêu trên.

Cấm tuyệt đối lấy bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi

Dự thảo luật phân định ranh giới rất rõ giữa trạng thái còn sống và sau khi chết não/chết tuần hoàn:

Đối với bộ phận cơ thể khi còn sống: Cấm tuyệt đối việc hiến, lấy bộ phận cơ thể từ người sống ở người dưới 18 tuổi.

Đối với mô khi còn sống: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô có khả năng tự tái sinh (như tế bào gốc, tủy xương) thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành khi đáp ứng đồng thời 4 điều kiện nghiêm ngặt:

• Không có người hiến trưởng thành phù hợp;
• Đã được tư vấn độc lập để bảo đảm không bị ép buộc, lừa dối;
• Chỉ được hiến cho anh ruột, chị ruột, em ruột;
• Bắt buộc phải có sự đồng ý của cả cha đẻ và mẹ đẻ (hoặc người còn lại nếu một trong hai người đã mất).

Kiểm soát chặt chẽ quy trình hiến, lấy và điều phối

Để bảo đảm tính nhân đạo và ngăn chặn nguy cơ thương mại hóa mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo thiết lập các biện pháp kiểm soát khắt khe:

• Người hiến bắt buộc phải được Hội đồng chuyên môn xác định chết não, chết tuần hoàn theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật y khoa.
• Hoạt động hiến, lấy chỉ được thực hiện tại các cơ sở được cấp có thẩm quyền cho phép thực hiện kỹ thuật lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
• Phải đáp ứng nguyên tắc độc lập trong tư vấn: người thực hiện tư vấn cho người hiến không phải là người đã khám, chẩn đoán và đưa ra quyết định về tình trạng người bệnh.
• Mô, bộ phận cơ thể sau khi lấy chỉ được sử dụng cho người bệnh trong danh sách chờ ghép quốc gia theo nguyên tắc ẩn danh và theo điều phối quốc gia, tuân thủ tuyệt đối các tiêu chí ưu tiên theo luật định, không được phép giao dịch hay chỉ định người nhận riêng lẻ.

Việc Chính phủ bỏ đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, tạng và hiến xác là nhằm bảo vệ người chưa thành niên khi còn sống, hoàn toàn không đồng nghĩa với việc cấm người đại diện thực hiện nghĩa cử hiến tặng mô, bộ phận cơ thể sau khi người dưới 18 tuổi không may rơi vào tình trạng chết não hoặc chết tuần hoàn.

Bình Minh t/h