5 mặt trận lớn về AI mà Mỹ Trung Quốc cạnh tranh gay gắt là gì?

Vân Thiên
•
Thứ Sáu, 02/10/2026

Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh gay gắt về AI trên nhiều mặt trận, từ chip tiên tiến, mô hình AI, robot hình người đến ứng dụng quân sự. Washington tìm cách hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ, trong khi Bắc Kinh vừa bác bỏ các cáo buộc liên quan đến sao chép công nghệ vừa duy trì lợi thế trong một số chuỗi cung ứng quan trọng. Dù hai nước đều lo ngại về các rủi ro an toàn của AI, căng thẳng chiến lược và thiếu lòng tin khiến hợp tác song phương vẫn rất khó khăn.

1. Buôn lậu chip và truy cập chip từ xa

Mỹ đã hạn chế xuất khẩu những chip AI mạnh nhất sang Trung Quốc từ năm 2022, nhưng các biện pháp này đang bị thách thức thông qua buôn lậu, máy chủ đặt ở nước thứ ba và việc thuê năng lực điện toán từ xa. Các nhà lập pháp Mỹ đang xem xét biện pháp nhằm hạn chế doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng chip Nvidia thông qua dịch vụ đám mây ở nước ngoài.

2. “Distillation” – chưng cất mô hình AI

Chính phủ Mỹ cáo buộc một số công ty Trung Quốc, gồm DeepSeek, Moonshot AI, Z.AI và đơn vị AI của Alibaba, sử dụng chưng cất mô hình AI (distillation) ở quy mô lớn để tái tạo khả năng của các mô hình AI hàng đầu của Mỹ. Distillation vốn là kỹ thuật AI thông dụng; tranh chấp nằm ở việc liệu một công ty có sử dụng đầu ra hoặc khả năng của mô hình khác mà không được phép hay không. Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc này.

3. Nguy cơ AI vượt khỏi kiểm soát

Sự phát triển của các AI agent có khả năng tự hoàn thành nhiệm vụ phức tạp làm tăng lo ngại về an toàn AI. Hai quốc gia vẫn đang bất đồng về mức độ cần thiết của các biện pháp kiểm soát, nhưng cũng nêu một lĩnh vực Mỹ và Trung Quốc có thể hợp tác: ngăn AI mạnh rơi vào tay tội phạm mạng hoặc tổ chức khủng bố, cũng như tránh việc một cuộc tấn công do AI gây ra bị hiểu nhầm thành hành động quân sự của quốc gia đối phương.

Một đề xuất được nhắc đến là thiết lập đường dây nóng Mỹ–Trung để cảnh báo nếu xảy ra sự cố hoặc tấn công liên quan tới AI. Hai nước cũng đã đồng ý thiết lập đối thoại song phương về những “rủi ro và lợi ích” của AI.

4. Robot hình người sử dụng AI

Mỹ có nhiều tiến bộ về công nghệ robot, nhưng các công ty Trung Quốc đang thúc đẩy nhanh việc thương mại hóa robot hình người. Mỹ đã hạn chế một số robot hình người và robot bốn chân của Trung Quốc vì lý do an ninh quốc gia.

Trung Quốc lại có lợi thế lớn về chuỗi cung ứng, đặc biệt các thành phần như nam châm đất hiếm và cụm cơ cấu truyền động cần thiết để sản xuất robot với quy mô lớn. Các chuyên gia cho rằng Trung Quốc kiểm soát khoảng 80% một số tầng quan trọng của chuỗi cung ứng phần cứng này.

5. AI quân sự

Một mục tiêu quan trọng của kiểm soát xuất khẩu công nghệ Mỹ là hạn chế Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) tiếp cận những chip AI tiên tiến có thể được sử dụng trong quân sự. Ít nhất bảy phòng thí nghiệm đại học hỗ trợ quân đội Trung Quốc từng tìm cách tiếp cận chip Nvidia tiên tiến; trong đó có Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh (Beihang University) và Đại học Bách khoa Tây Bắc (Northwestern Polytechnical University), thuộc nhóm các trường thường được gọi là “Bảy người con của Quốc phòng (Seven Sons of National Defense)”.

Vân Thiên, theo The Straits Times, Reuters, AP News, The Guardian