Dù chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kết thúc hơn một tuần, nhưng nhiều chi tiết liên quan đến cuộc gặp Trump–Tập vẫn tiếp tục được tiết lộ. Truyền thông Nhật Bản hôm Chủ nhật (24/5) dẫn lời các nguồn tin cho biết, lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình đã chỉ trích đích danh Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae trong cuộc gặp với ông Trump, đồng thời yêu cầu ông không ủng hộ bà, nhưng đã bị ông Trump phản bác.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae gặp Tổng thống Donald Trump tại phòng Bầu Dục ngày 19/3. (Ảnh: Nhà Trắng)

Tờ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản cho biết tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ–Trung diễn ra ở Bắc Kinh hôm 14/5, ông Trump đã lên tiếng bảo vệ Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae ngay trước mặt ông Tập Cận Bình, đồng thời ca ngợi năng lực lãnh đạo của bà.

Theo nhiều nguồn tin thân cận với Chính phủ Nhật Bản nói với Yomiuri Shimbun, quan hệ Nhật–Trung xấu đi là một trong các chủ đề được đề cập tại cuộc gặp Trump–Tập. Các nguồn tin cho biết ông Tập Cận Bình đã chỉ trích đích danh Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức, cho rằng cả hai đều đe dọa hòa bình khu vực, đồng thời yêu cầu ông Trump không ủng hộ họ. Tuy nhiên, ông Trump không đồng tình với nhận định này và cho rằng bà Takaichi là một nhà lãnh đạo không đáng bị chỉ trích.

Quan hệ Trung–Nhật đã rơi xuống mức thấp do phát biểu “Đài Loan hữu sự (xảy ra việc)” của bà Takaichi vào tháng 11 năm ngoái. Khi trả lời chất vấn tại Quốc hội Nhật Bản lúc đó, bà cho rằng nếu xảy ra xung đột vũ trang tại eo biển Đài Loan thì có thể được xem là “một vấn đề đe dọa sự tồn vong của Nhật Bản”. Trên thực tế, phát biểu này được xem là tạo cơ sở pháp lý để Nhật Bản có thể can thiệp quân sự nếu xảy ra xung đột tại eo biển Đài Loan. Phát biểu này đã khiến Bắc Kinh tức giận. Sau đó, Trung Quốc áp dụng một loạt biện pháp trả đũa kinh tế đối với Nhật Bản, bao gồm hạn chế nhập khẩu hải sản Nhật và hạn chế xuất khẩu đất hiếm cùng các khoáng sản chiến lược sang Nhật.

Đây là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa ông Trump và ông Tập kể từ khi quan hệ Trung–Nhật xấu đi vì phát biểu của bà Takaichi. Yomiuri Shimbun nhận định, ông Tập Cận Bình muốn thông qua việc chỉ trích bà Takaichi để chia rẽ quan hệ Mỹ-Nhật.

Một quan chức cấp cao của Chính phủ Nhật Bản đã bày tỏ sự đánh giá cao đối với cách hành xử của ông Trump và nói rằng: “Ông Trump đã bày tỏ sự tin tưởng đối với bà Takaichi ngay trước mặt ông Tập, điều đó cho phía Trung Quốc thấy sự đoàn kết giữa Nhật Bản và Mỹ”.

Hãng thông tấn Nhật Bản Kyodo News cũng tiết lộ thông tin nội bộ này trong ngày Chủ nhật. Theo Kyodo News, các nguồn tin ngoại giao cho biết ông Tập Cận Bình đã chỉ trích việc bà Takaichi thúc đẩy tăng cường năng lực quốc phòng Nhật Bản là “chủ nghĩa quân phiệt mới”. Các nguồn tin cho biết ông Trump đã phản bác cáo buộc của ông Tập bằng cách ca ngợi bà Takaichi.

Điều thu hút nhiều sự chú ý hơn là vào ngày 15/5, sau khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, ông Trump đã điện đàm với bà Takaichi trên chuyên cơ Air Force One trong lúc trở về Mỹ, đồng thời tái khẳng định rằng Mỹ sẽ tiếp tục duy trì phối hợp chặt chẽ với Nhật Bản.

Tối ngày 15/5, bà Takaichi đăng trên nền tảng X:

“Tổng thống Trump đã trình bày chi tiết về chuyến thăm Trung Quốc gần đây của ông. Chúng tôi đã trao đổi ý kiến về nhiều vấn đề liên quan đến Trung Quốc, bao gồm kinh tế — trong đó có an ninh kinh tế và các vấn đề an ninh.

Ngoài ra, về tình hình Iran, tôi cũng một lần nữa truyền đạt lập trường của Nhật Bản tới Tổng thống Trump.

Trong thời gian tới, nhằm tiếp tục tăng cường liên minh Nhật–Mỹ và ứng phó với tình hình quốc tế tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng như Trung Đông, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Tổng thống Trump.”

Sau cuộc điện đàm với ông Trump, bà Takaichi cũng xác nhận với báo giới: “Hôm nay chúng tôi lại có một cuộc trao đổi hiệu quả nữa và cùng tái khẳng định liên minh Nhật–Mỹ là không thể phá vỡ. Chúng tôi cũng đều mong chờ được gặp lại nhau tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 vào tháng tới và sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ.”

Bà Takaichi còn tiết lộ rằng cuộc gặp Trump–Tập có đề cập đến các vấn đề liên quan tới Nhật Bản. Bà bày tỏ sự cảm kích sâu sắc về cách Trump đã “đề cập tới Nhật Bản” trong cuộc gặp với Tập Cận Bình. Bà cũng cho biết mình và Trump đã trao đổi về nhiều thách thức liên quan đến Trung Quốc (ĐCSTQ).

Vào tháng Ba năm nay, trong chuyến thăm Mỹ và cuộc gặp với ông Trump, bà Takaichi đã được Tổng thống Mỹ ca ngợi về năng lực lãnh đạo. Khi đó, ông Trump cũng thừa nhận tình trạng căng thẳng giữa Nhật Bản và Trung Quốc, đồng thời nói rằng ông dự định sẽ ca ngợi Nhật Bản trong cuộc gặp với ông Tập Cận Bình.

Dự kiến trong năm nay sẽ còn 3 cuộc gặp Trump–Tập nữa. Yomiuri Shimbun cho biết Chính phủ Nhật Bản đang lên kế hoạch hoàn thiện chiến lược ngoại giao với Trung Quốc đồng thời phối hợp chặt chẽ với Mỹ.

Ông Lại Thanh Đức công khai lập trường về “Đài Loan độc lập”

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức — người cũng bị ông Tập Cận Bình chỉ trích ngay trước mặt ông Trump — đã bình tĩnh và thẳng thắn bày tỏ lập trường của mình về vấn đề “Đài Loan độc lập”.

Ngày 17/5, tại sự kiện kỷ niệm 40 năm thành lập Đảng Dân Tiến ở Đài Bắc, ông Lại phát biểu:

“Nếu nhìn lại Hiến pháp, Điều 2 quy định chủ quyền của Trung Hoa Dân Quốc thuộc về toàn thể quốc dân. Điều 3 Hiến pháp Trung Hoa Dân Quốc quy định người có quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc là công dân Trung Hoa Dân Quốc. Có thể thấy rằng chủ quyền của Trung Hoa Dân Quốc thuộc về những người mang quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc. Vậy ai là người mang quốc tịch Trung Hoa Dân Quốc? Chính là 23 triệu người ở Đài Loan, Bành Hồ, Kim Môn và Mã Tổ.”

Ông Lại nói thêm: “Vì vậy chúng ta cần đoàn kết. Dù gọi là Trung Hoa Dân Quốc, Trung Hoa Dân Quốc Đài Loan hay Đài Loan, thì về cơ bản, bất kể cộng đồng quốc tế gọi chúng ta như thế nào, điều đó đều đang nói tới chúng ta — 23 triệu người ở Đài Loan, Bành Hồ, Kim Môn và Mã Tổ”.

Ông cũng một lần nữa nhấn mạnh rằng Đài Loan không thuộc “Trung Quốc cộng sản”, và hai bên không lệ thuộc lẫn nhau.

Ông Lại còn đăng bài công khai trên Facebook cho biết sau khi nghe báo cáo từ Hội đồng An ninh Quốc gia, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Ủy ban Đại lục, Cục An ninh Quốc gia cùng các cơ quan liên quan, sau quá trình thảo luận, ông đưa ra năm điểm để giải thích với người dân:

Thứ nhất, Đài Loan là bên duy trì hiện trạng hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan cũng như trong khu vực.

Thứ hai, chính Trung Quốc (ĐCSTQ) mới là nguồn gốc gây bất ổn khu vực và tìm cách thay đổi nguyên trạng.

Thứ ba, bảo vệ hiện trạng của Trung Hoa Dân Quốc không phải là vấn đề “Đài Loan độc lập”.

Thứ tư, hợp tác an ninh và bán vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan là yếu tố then chốt để duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Thứ năm, Đài Loan là lợi ích cốt lõi của toàn cầu; hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan tuyệt đối sẽ không bị hy sinh hay đem ra trao đổi.

Bảo Minh (t/h)