Bầu cử New Zealand: Liên minh cầm quyền tạm quá bán, còn gần 400.000 phiếu chưa kiểm

Trần Đình
•
Chủ Nhật, 08/11/2026

Kết quả sơ bộ cuộc bầu cử New Zealand hôm thứ Bảy (7/11) cho thấy liên minh cầm quyền tạm quá bán với 67 ghế. Tuy nhiên, gần 400.000 phiếu đặc biệt vẫn chưa được kiểm, nên việc lập chính phủ chưa ngã ngũ.

Biển báo bỏ phiếu tại trung tâm Silverdale, Auckland, New Zealand. (Ảnh: Shutterstock)

Đảng Quốc gia và Công đảng chỉ giành tổng cộng 58,57% số phiếu bầu cho đảng, mức thấp nhất kể từ khi New Zealand áp dụng hệ thống bầu cử hiện nay vào năm 1996. Đảng Quốc gia được ít phiếu bầu cho đảng hơn Công đảng nhưng lại có nhiều ghế hơn.

Số liệu do Ủy ban Bầu cử công bố cho thấy Công đảng được 29,36% phiếu bầu cho đảng, còn Đảng Quốc gia được 29,21%. Công đảng nhiều hơn 3.650 phiếu nhưng chỉ có 36 ghế, trong khi Đảng Quốc gia có 42 ghế.

Tỷ lệ ủng hộ các đảng nhỏ nhìn chung tăng lên. Đảng Xanh, Đảng ACT và Đảng New Zealand First lần lượt giành 13,30%, 10,92% và 9,78%, đều cao hơn kỳ bầu cử trước. Đảng Cơ hội, một đảng trung dung, lần đầu vượt ngưỡng 5% phiếu bầu cho đảng và dự kiến có 7 ghế.

Gần 400.000 phiếu chưa kiểm, việc lập chính phủ vẫn còn biến số

Theo kết quả sơ bộ, Đảng Quốc gia giành 42 ghế, hai đối tác trong liên minh cầm quyền là Đảng ACT và Đảng New Zealand First lần lượt có 13 và 12 ghế. Cả 3 đảng có tổng cộng 67 ghế, chỉ hơn ngưỡng quá bán một ghế trong quốc hội dự kiến gồm 131 ghế.

Song Ủy ban Bầu cử ước tính vẫn còn 399.365 phiếu đặc biệt đang chờ xác minh và kiểm đếm, gồm phiếu của cử tri ở nước ngoài và phiếu bỏ ngoài khu vực bầu cử của mình. Loại phiếu này trước nay thường có lợi hơn cho các đảng cánh tả. Hãng tin AP lưu ý rằng trong 4 kỳ bầu cử gần nhất, Đảng Quốc gia đều mất một đến hai ghế sau khi phiếu đặc biệt được tính.

Cả Thủ tướng Christopher Luxon, lãnh đạo Đảng Quốc gia, lẫn lãnh đạo Công đảng Chris Hipkins đều chưa tuyên bố thắng cử.

“Quốc hội khóa tới sẽ đòi hỏi tất cả chúng ta phải thỏa hiệp, hợp tác với nhau và tìm kiếm tiếng nói chung,” ông Hipkins nói với những người ủng hộ.

Đảng Cơ hội, lần đầu vào quốc hội, cũng có thể trở thành nhân tố quyết định việc lập chính phủ. Bà Qiulae Wong (Hoàng Thu Lạc), 38 tuổi, lãnh đạo đảng này, cho biết nếu nắm vai trò quyết định thì đảng sẵn sàng đàm phán với khối bảo thủ hoặc khối cánh tả.

Ông Luxon trước đó đã loại trừ khả năng cùng Đảng Cơ hội cầm quyền, nhưng một số nhân vật khác trong Đảng Quốc gia chưa hoàn toàn gạt bỏ việc tiếp xúc với đảng này.

Công đảng được nhiều phiếu hơn, ghế dôi gây chú ý

Cuộc bầu cử lần này cũng cho thấy điểm đặc biệt của hệ thống “đại diện tỷ lệ hỗn hợp” (MMP) mà New Zealand áp dụng.

Trong hệ thống này, cử tri bỏ phiếu riêng cho đảng và cho ứng viên tại khu vực bầu cử địa phương. Khi một đảng thắng nhiều ghế khu vực hơn số ghế lẽ ra được hưởng theo tỷ lệ phiếu bầu cho đảng, phần chênh lệch gọi là “ghế dôi” (overhang), khiến tổng số ghế quốc hội tăng lên.

Toàn bộ 42 ghế dự kiến của Đảng Quốc gia đều là ghế khu vực. Đảng Maori chỉ được 0,57% phiếu bầu cho đảng nhưng thắng ở 5 khu vực bầu cử.

Theo truyền thông New Zealand, Đảng Quốc gia và Đảng Maori lần lượt có 7 và 4 ghế dôi, khiến quốc hội tăng từ mức chuẩn 120 ghế lên dự kiến 131 ghế. Điều này giải thích vì sao Đảng Quốc gia được ít phiếu bầu cho đảng hơn Công đảng mà vẫn có nhiều ghế hơn.

Tỷ lệ phiếu của Đảng Quốc gia giảm từ khoảng 38% năm 2023 xuống 29,21%. Công đảng tuy tăng trở lại so với kỳ trước nhưng vẫn chưa đến 30%. Tổng tỷ lệ phiếu của hai đảng lớn là thấp nhất kể từ khi New Zealand áp dụng hệ thống MMP năm 1996, hãng tin Reuters cho biết.

Kinh tế yếu, lạm phát và chi phí sinh hoạt là những vấn đề chính của cuộc bầu cử. Giới phân tích cho rằng cử tri thiếu mặn mà với lãnh đạo hai đảng lớn cũng là một trong những lý do khiến tỷ lệ ủng hộ các đảng nhỏ tăng lên.

Một số nhân vật cấp cao Đảng Quốc gia có thể mất ghế, chính phủ tạm quyền tiếp tục điều hành

Đảng Quốc gia không có ghế nào theo danh sách đảng, vì số ghế khu vực đảng này giành được đã vượt số ghế được chia theo tỷ lệ phiếu bầu cho đảng. Một số nghị sĩ kỳ cựu không thắng ở khu vực bầu cử có thể sẽ không trở lại quốc hội, trong đó có Phó lãnh đạo đảng kiêm Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis.

“Khả năng tôi trở lại quốc hội có vẻ rất thấp, điều đó thực sự khiến tôi có phần thất vọng,” bà Willis nói với kênh 1News.

Chủ tịch Quốc hội Gerry Brownlee, Bộ trưởng Giao thông Chris Bishop và Bộ trưởng Quốc phòng kiêm Bộ trưởng Tư pháp Paul Goldsmith cũng có nguy cơ mất ghế.

Ở chiều ngược lại, AP cho biết Đảng ACT và Đảng New Zealand First có thêm ghế nên có thể tìm cách giành ảnh hưởng lớn hơn trong vòng đàm phán lập chính phủ mới.

Kết quả chính thức dự kiến được công bố vào ngày 27/11. Lãnh đạo hai đảng lớn đều nói sẽ chờ kết quả cuối cùng rồi mới bắt đầu đàm phán lập chính phủ. Trong thời gian chưa có chính phủ mới, liên minh cầm quyền hiện nay tiếp tục làm chính phủ tạm quyền.

Ủy ban Bầu cử ước tính tỷ lệ cử tri đi bầu lần này là 74,6%, thấp hơn mức 78,2% của năm 2023.