Bloomberg: Chip AI Nvidia vẫn lọt vào Trung Quốc bất chấp kiểm soát xuất khẩu

Vương Lan
•
Thứ Bảy, 03/10/2026

Chip AI Nvidia vẫn lọt vào Trung Quốc qua Đông Nam Á bất chấp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, Bloomberg đưa tin hôm thứ Năm (1/10, giờ Mỹ). Một số quan chức Mỹ cho rằng hãng bỏ sót cảnh báo.

Hồi tháng 3, công tố viên Mỹ công bố một bức ảnh mờ nhòe chụp từ camera giám sát. Trong ảnh, tại một nhà kho không rõ vị trí ở Đông Nam Á, một phụ nữ mặc váy liền không tay, tóc búi lỏng, cầm chiếc máy sấy tóc màu đỏ. Cô dùng hơi nóng làm bong nhãn số sê-ri trên vỏ hộp máy chủ để che nguồn gốc thiết bị.

Theo Bloomberg, bức ảnh nay đã trở thành hình ảnh tiêu biểu của nạn buôn lậu chip AI: máy chủ Nvidia bị tuồn sang Trung Quốc một cách trắng trợn, lách lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Đó không phải trường hợp cá biệt. Trong năm qua, Mỹ liên tục mở rộng các chiến dịch truy quét trên toàn cầu, từ một biệt thự bị niêm phong tại Singapore đến lô hàng bị chặn tại Đài Loan. Các vụ việc làm lộ ra một mạng lưới lớn chuyên chuyển hướng chip thuộc diện kiểm soát, vi phạm quy định an ninh quốc gia của Mỹ.

Chip lậu trị giá hàng tỷ USD

Cùng ngày, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo đã bắt và truy tố Yiu Kong Lui, một người đàn ông gốc Hoa 38 tuổi ở California, vì bị cáo buộc buôn lậu sang Trung Quốc số máy chủ thuộc diện kiểm soát xuất khẩu trị giá hơn 300 triệu USD.

Năm ngoái, có thông tin các trung tâm dữ liệu đang được xây tại Trung Quốc có thể chứa khoảng 115 nghìn chip Nvidia thuộc diện kiểm soát xuất khẩu. Khi đó, Nvidia và một số cơ quan chính phủ cho rằng với các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, chuyển lậu ở quy mô lớn như vậy là không thực tế.

Giờ đây, quan chức Mỹ tin rằng nhờ buôn lậu, Trung Quốc có thể đã có được năng lực tính toán tương đương quy mô đó, thậm chí lớn hơn.

Qua kiểm tra chuỗi cung ứng và đối chiếu số liệu sản xuất với số liệu lắp đặt, công ty nghiên cứu SemiAnalysis ước tính hàng trăm ngàn chip AI đã vào Trung Quốc. Số chip này trị giá hàng tỷ USD, đủ xây nhiều trung tâm dữ liệu nhỏ hoặc vài trung tâm dữ liệu siêu lớn như loại OpenAI đang xây tại Mỹ.

Một số quan chức chính quyền Trump cho biết ít nhất một phần số chip lậu đã đến tay DeepSeek và các tập đoàn công nghệ lớn khác của Trung Quốc, giúp họ cạnh tranh với Anthropic và OpenAI.

“Tôi chưa bao giờ thấy chúng ta nhận được câu trả lời thẳng thắn: nếu số chip này không phục vụ khách hàng Trung Quốc thì vì sao chúng cứ đổ về Đông Nam Á nhiều như vậy? Chẳng ai thực sự tìm cách giải quyết vấn đề này”, ông Daniel Remler, cựu quan chức phụ trách chính sách AI của Bộ Ngoại giao Mỹ dưới cả hai chính quyền Biden và Trump, nói.

Nvidia thì cho rằng lượng sản phẩm thuộc diện kiểm soát bị chuyển hướng là không lớn so với quy mô thị trường chung của hãng.

Đông Nam Á thành điểm trung chuyển

Thông thường, Nvidia không bán chip trực tiếp cho người dùng cuối. Chip đi qua các đối tác phần cứng Mỹ như Dell và Supermicro để lắp vào máy chủ, rồi các nhà phân phối bên thứ ba chuyển máy chủ đến những địa điểm đã được cấp phép. Những kẻ buôn lậu tìm kẽ hở trong chính chuỗi cung ứng phức tạp này.

Có những đơn hàng trên giấy tờ ghi là phục vụ trung tâm dữ liệu tại Thái Lan, Malaysia hay Singapore, nhưng thiết bị thực tế lại có thể bị chuyển tiếp sang Trung Quốc.

Trong một vụ, công ty hạ tầng Flying Tiger (Feihu Technology) của Đài Loan năm ngoái đặt mua 130 máy chủ Supermicro gắn chip Blackwell của Nvidia, khai là để dùng cho trung tâm dữ liệu tại Đài Loan.

Công tố viên Đài Loan cáo buộc lãnh đạo Flying Tiger đã cấu kết với người của Nvidia, Supermicro và nhà mạng Đài Loan Chief Telecom để chuyển số máy chủ này sang Trung Quốc qua Nhật Bản và Indonesia.

Trong số đó, 74 máy chủ được cho là đã chuyển đi trót lọt, còn 56 máy bị lực lượng tuần duyên Đài Loan thu giữ hồi tháng 5.

Quan chức Mỹ: Nvidia bỏ sót dấu hiệu cảnh báo

Một quản lý của Nvidia, người bị cho là nhân vật trung tâm của vụ Flying Tiger, đã bị bắt. Nvidia cho biết đang xử lý các cáo buộc nhằm vào nhân viên này. Vụ án đang chờ xét xử.

Một số quan chức Mỹ cho rằng ngay từ đầu Nvidia lẽ ra phải nghi ngờ thương vụ này. Cáo trạng cho thấy địa điểm Flying Tiger thuê rõ ràng không đủ chỗ cho toàn bộ số máy chủ đã đặt, vậy mà Supermicro và Nvidia vẫn duyệt đơn sau khi khảo sát thực địa.

Nvidia bác bỏ ý kiến cho rằng hãng đã bỏ sót dấu hiệu cảnh báo. Người phát ngôn của hãng nói: “Kế hoạch tăng trưởng của một công ty khởi nghiệp tại một quốc gia thân thiện là cơ hội cho nước Mỹ, chứ không phải một ‘dấu hiệu cảnh báo’ đáng lo ngại”.

Các quan chức Mỹ nhận định Nvidia còn lỗ hổng trong khâu thẩm định khách hàng.

AI Trung Quốc vẫn dựa vào chip Mỹ

Theo giới phân tích trong ngành và quan chức Chính phủ Mỹ, các vụ án trên cho thấy hệ sinh thái AI của Trung Quốc phụ thuộc vào phần cứng Mỹ nhiều hơn những gì truyền thông nhà nước của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) hay những người vận động hành lang cho Nvidia mô tả.

Các doanh nghiệp AI Trung Quốc cũng đang sử dụng chip AI do Huawei sản xuất, nhưng nguồn này không đủ cho nhu cầu trong nước. Một lãnh đạo của Huawei gần đây dự đoán phải đến năm 2030, Trung Quốc mới tự đáp ứng được nhu cầu phần cứng của mình.

Dù Bắc Kinh dốc sức thúc đẩy chip nội địa, quân đội ĐCSTQ và các trường đại học có liên hệ với quân đội vẫn tìm cách mua máy chủ thuộc diện kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, theo giới phân tích tại các viện nghiên cứu và hồ sơ mua sắm.

Hồ sơ nộp cho cơ quan quản lý Trung Quốc cũng cho thấy chính quyền ĐCSTQ hậu thuẫn các giao dịch bất hợp pháp này. Semi-Tech Leasing Group, một công ty tài chính được nhà nước hỗ trợ, bị cho là đã cấp vốn để mua máy chủ gắn chip Blackwell của Nvidia.

Nvidia cho biết đang điều tra vụ việc. Semi-Tech Leasing và Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin của ĐCSTQ không trả lời khi được hỏi.

DeepSeek, Moonshot bị cho là sử dụng chip Blackwell

Quan chức chính quyền Trump tin rằng DeepSeek đã lắp chip Blackwell trong cụm máy tính mới tại Nội Mông, nhưng không cho biết số lượng cụ thể.

Moonshot, một công ty AI khác của Trung Quốc, cũng bị một quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ cáo buộc tương tự. Trước đó, mô hình Kimi K3 của Moonshot đã ngang tầm các mô hình AI hàng đầu của Mỹ trong một số bài kiểm tra chuẩn.

Cả hai công ty chưa phản hồi các cáo buộc này.

Ông Yih-Shyan Wally Liaw (Liệu Ích Hiền), đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch cấp cao phụ trách phát triển kinh doanh của Supermicro, đã bị Bộ Tư pháp Mỹ bắt và truy tố hồi tháng 3. Ông bị cáo buộc buôn lậu sang Trung Quốc chip AI tiên tiến của Nvidia và máy chủ hiệu năng cao thuộc diện kiểm soát.

Phía Mỹ còn nghi Alibaba, hãng làm ra chatbot Qwen, là một trong những khách hàng cuối của vụ buôn lậu này, theo những người am hiểu vụ việc nhưng không được nêu tên. Alibaba bác bỏ thông tin này.

Các cáo buộc buôn lậu cũng khiến giới quan sát nhìn lại quan niệm lâu nay rằng doanh nghiệp AI Trung Quốc “làm được nhiều hơn với ít tài nguyên tính toán hơn”.

Nhà nghiên cứu học máy nổi tiếng Nathan Lambert nhận xét ngày càng nhiều thông tin gần đây cho thấy các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc có thể đã có được năng lực tính toán lớn để huấn luyện mô hình nhờ lách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Vì vậy, bên ngoài càng khó đánh giá năng lực AI thật sự của các doanh nghiệp này.

Chợ đen tìm đường mới

Trong khi Chính phủ Mỹ tiếp tục truy quét, các trung gian chợ đen cho biết việc mua bán chưa dừng lại. Họ chỉ chuyển sang tìm tuyến mới, kể cả đi vòng qua châu Âu và Trung Đông.

Một quan chức Mỹ ví đây là “trò đập chuột chũi tệ nhất mà chúng tôi từng trải qua”.

Trong chính quyền Trump, một số quan chức cho rằng lẽ ra từ lâu Mỹ đã phải kiểm tra chặt hơn chip AI chuyển đến Đông Nam Á và siết quy định với khu vực Vịnh Ba Tư.

Tuy nhiên, những nguồn tin giấu tên am hiểu vụ việc nói với Bloomberg rằng chính quyền Trump đã gác lại các biện pháp hạn chế hẹp hơn nhắm vào Malaysia và Thái Lan, dưới sức ép của Nvidia và một số doanh nghiệp khác. Các nguồn tin này cũng cho biết một phương án toàn cầu rộng hơn do Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ đề xuất đã nhanh chóng bị rút lại.

Hơn một năm sau khi hứa sẽ sớm đưa ra khung quy định thay thế, đến nay Chính phủ Mỹ vẫn chưa có phương án mới đầy đủ.

Quốc hội Mỹ muốn điều tra thêm

Tại Quốc hội Mỹ, hai đảng đều thấy cần hành động trước nạn buôn lậu chip, nhưng còn bất đồng về cách ràng buộc thêm các tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có Nvidia.

Các nghị sĩ đã cử nhân viên sang Đông Nam Á tìm hiểu, và thúc đẩy một dự luật buộc doanh nghiệp tăng cường biện pháp chống chuyển hướng chip. Trước sự phản đối của giới doanh nghiệp, một số yêu cầu trong dự luật đã được nới lỏng.

Tháng 3, Thượng nghị sĩ Dân chủ Elizabeth Warren và Thượng nghị sĩ Cộng hòa Jim Banks cho rằng ban lãnh đạo Nvidia có thể đã cung cấp cho Chính phủ Mỹ thông tin gây hiểu lầm nghiêm trọng về nạn buôn lậu chip, nhằm bảo vệ hoạt động kinh doanh ở nước ngoài. Hai thượng nghị sĩ cũng nêu khả năng cần điều tra thêm.

Tháng 5, tại một sự kiện kín với quan chức chính quyền Trump và lãnh đạo các công ty công nghệ, ông Banks còn kêu gọi mở cuộc điều tra liên bang chính thức nhằm vào Nvidia, theo những người từng dự các cuộc họp kín liên quan nhưng không được nêu tên.

Tuần này, ông Banks nói ông luôn ủng hộ điều tra “bất kỳ cáo buộc buôn lậu chip nào”. Ông cũng gọi nhà sáng lập Nvidia Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân) là nhân vật quan trọng của ngành AI Mỹ.

Hồi tháng 6, bà Warren yêu cầu ông Huang ra điều trần trước Quốc hội, nhưng không thượng nghị sĩ Cộng hòa nào ủng hộ. Nvidia không nêu lý do, chỉ mời bà Warren đến thăm trụ sở của hãng tại Thung lũng Silicon.

Bà Warren đáp rằng nếu ông Huang có thời gian dự bữa tiệc giá 1 triệu USD mỗi người tại Mar-a-Lago, có thời gian bay sang bên kia thế giới gặp ông Tập Cận Bình, thì ông cũng có thể dành thời gian trả lời câu hỏi của Quốc hội Mỹ.