Chính sách nhập cư Mỹ sẽ thay đổi ra sao sau bầu cử giữa kỳ?

Lý Phương
•
Thứ Sáu, 06/11/2026

Sau bầu cử giữa kỳ, Đảng Dân chủ sẽ giành lại đa số tại cả hai viện Quốc hội Mỹ, chấm dứt thế kiểm soát đồng thời Quốc hội và Nhà Trắng của Đảng Cộng hòa, mở ra những thay đổi khó lường trong chính sách nhập cư.

Cuộc bầu cử giữa kỳ hôm thứ Ba (3/11) đã khép lại, nhưng tính đến thứ Năm (5/11), một số khu bầu cử vẫn đang kiểm phiếu. Số ghế cuối cùng chưa được xác nhận, song việc Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát cả hai viện đã ngã ngũ.

Quốc hội khóa mới sẽ nhậm chức ngày 3/1/2027. Trước thời điểm đó, Đảng Cộng hòa vẫn nắm cả hai viện.

Sau bầu cử, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ sẵn lòng hợp tác với Đảng Dân chủ. Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin thì cho biết chính phủ sẽ tiếp tục các hoạt động trục xuất. Như vậy, chính sách thực thi luật nhập cư hiện hành sẽ không đổi hướng ngay.

Chính sách sắp tới đi theo hướng nào sẽ tùy thuộc vào cách cơ quan hành pháp thực thi luật, hoạt động giám sát và lập pháp của Quốc hội, cùng các tranh chấp pháp lý giữa chính quyền liên bang và chính quyền các bang.

Kiểm soát biên giới và cải cách hệ thống nhập cư

An ninh biên giới luôn là trọng tâm trong chính sách nhập cư của chính quyền Trump. Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) và Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) hôm 16/10 công bố số liệu sơ bộ năm tài khóa 2026. Toàn nước Mỹ ghi nhận khoảng 379.000 vụ việc thực thi luật ở biên giới, mức thấp nhất kể từ khi cơ quan này có số liệu.

Ở biên giới tây nam, số người bị lực lượng Tuần tra Biên giới bắt giữ chưa tới 99.000, giảm mạnh so với thời chính quyền Biden.

Thống kê sơ bộ mà chính phủ công bố cũng cho thấy lực lượng Tuần tra Biên giới đã 17 tháng liên tiếp không thả người nhập cư nào vào nội địa Mỹ.

Kiểm soát biên giới là một khâu quan trọng của hệ thống nhập cư, nhưng về lâu dài, chính sách vẫn phải giải quyết các vấn đề như xét duyệt đơn xin tị nạn, các con đường nhập cư hợp pháp, chế độ thị thực và lượng hồ sơ tồn đọng. Làm sao vừa giữ được an ninh biên giới, vừa xây dựng một hệ thống nhập cư hợp pháp hiệu quả hơn, dễ dự đoán hơn, vẫn là bài toán mà cả hai đảng phải đối mặt.

Thực thi luật nhập cư và sự giám sát của Quốc hội

Sau bầu cử giữa kỳ, Đảng Dân chủ sẽ có cơ hội tăng cường giám sát hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) thông qua các cuộc điều tra của ủy ban Quốc hội, các phiên điều trần và việc xem xét ngân sách. Các nghị sĩ Dân chủ đã cho biết sẽ yêu cầu chính phủ giải trình về cách thực thi luật, các cơ sở giam giữ và những hợp đồng liên quan.

Tuy nhiên, quyền kiểm soát Quốc hội đổi chủ không có nghĩa là hoạt động thực thi luật của ICE sẽ lập tức bị hạn chế về căn bản. Chính quyền Trump vẫn nắm quyền thực thi luật thuộc nhánh hành pháp, và trước đó Quốc hội đã cấp nguồn tiền dài hạn cho các chiến dịch trục xuất quy mô lớn.

Một bài phân tích của Washington Post hôm thứ Tư (4/11) nhận định dù giành được đa số ở Quốc hội, trong ngắn hạn Đảng Dân chủ vẫn khó đơn phương thay đổi hướng thực thi luật nhập cư của chính phủ.

Sau bầu cử, ông Trump cũng nói ông sẵn lòng hợp tác với Đảng Dân chủ về vấn đề nhập cư. Điều này để ngỏ khả năng hai đảng bàn lại về cải cách nhập cư, nhưng chưa rõ có hình thành được phương án cụ thể hay không.

Tác động của chính sách nhập cư tới kinh tế và lực lượng lao động

Chính sách nhập cư không chỉ là vấn đề biên giới và thực thi luật, mà còn gắn chặt với lực lượng lao động, hoạt động của doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế Mỹ.

Trong báo cáo triển vọng kinh tế và ngân sách giai đoạn 2026-2036, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) đã hạ dự báo về số người nhập cư ròng. CBO cho rằng lượng người nhập cư giảm sẽ khiến lực lượng lao động tăng chậm lại, tạo sức ép đi xuống đối với sản lượng tiềm năng của nền kinh tế và hoạt động xây dựng nhà ở. Đây là dự báo kinh tế dựa trên những thay đổi về chính sách và dân số, chưa phải kết quả kinh tế đã hoàn toàn thành hiện thực.

Hồi tháng 3 năm nay, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) công bố một báo cáo nghiên cứu. Báo cáo cho thấy một số biện pháp thực thi luật áp dụng trong giai đoạn 2004-2014 đã tác động không đồng đều tới việc làm của người lao động sinh ra tại Mỹ ở các mức lương khác nhau. Ở các thị trường lao động có mức lương cao hơn, các nghiên cứu liên quan ghi nhận việc làm của người lao động sinh ra tại Mỹ có giảm.

Những kết quả này đến từ các chính sách và giai đoạn cụ thể trong quá khứ, không thể trực tiếp coi là tác động thực tế của chính sách nhập cư hiện nay. Dù vậy, có thể dùng chúng làm tham khảo khi đánh giá mối quan hệ giữa việc thực thi luật nhập cư và thị trường lao động.

Hôm thứ Năm, hãng tin Reuters phân tích 64 hạt có đa số dân là người gốc Latin và có bầu cử Thượng viện, cho thấy tỷ lệ phiếu của Đảng Cộng hòa ở các hạt này giảm trung bình 14 điểm phần trăm so với năm 2024. Hãng nhận định việc thực thi luật nhập cư và chi phí sinh hoạt là những yếu tố quan trọng khiến một bộ phận cử tri gốc Latin chuyển sang ủng hộ Đảng Dân chủ.

Các hiện tượng này cho thấy tác động của việc thực thi luật nhập cư có thể lan tới doanh nghiệp địa phương, nguồn cung lao động và kinh tế cộng đồng. Giới hoạch định chính sách cần cân nhắc cùng lúc hiệu quả thực thi luật, nhu cầu tuyển dụng lao động của doanh nghiệp và tác động tới kinh tế địa phương.

Bất đồng chính sách giữa bang New York và chính quyền liên bang

Bang New York là một ví dụ về sự khác biệt giữa chính sách nhập cư của liên bang và địa phương. Hồi tháng 5, Thống đốc Kathy Hochul đã ký luật “Local Cops, Local Crimes Act” (tạm dịch: Đạo luật Cảnh sát địa phương, tội phạm địa phương).

Luật này hạn chế các cơ quan thực thi pháp luật của bang và địa phương ký mới hoặc duy trì một số thỏa thuận hợp tác thực thi luật nhập cư với chính phủ liên bang. Trong số đó có các thỏa thuận hợp tác được Điều 287(g) của Đạo luật Di trú và Quốc tịch cho phép.

Sau đó, 15 cảnh sát trưởng hạt ở bang New York đã khởi kiện, đặt nghi vấn về thẩm quyền của chính quyền bang trong việc hạn chế các cơ quan địa phương hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật liên bang.

Hôm thứ Tư, một thẩm phán liên bang đã bác đơn của nhóm cảnh sát trưởng này xin tạm thời chặn việc thi hành luật bang. Như vậy, luật này hiện vẫn có thể tiếp tục được thi hành. Tuy nhiên, phán quyết này không có nghĩa toàn bộ vụ kiện đã kết thúc, và tranh chấp pháp lý vẫn chờ được xét xử tiếp.

Vụ tranh chấp cho thấy việc chính quyền địa phương cân bằng giữa giữ an ninh cộng đồng, phối hợp thi hành luật liên bang và bảo đảm quyền lợi của người nhập cư vẫn là vấn đề quan trọng trong chính sách nhập cư của Mỹ.

Những thử thách chính sách mà kết quả bầu cử đặt ra

Khi Đảng Dân chủ nắm lại cả hai viện Quốc hội, mức độ giám sát của Quốc hội đối với chính sách nhập cư được dự báo sẽ tăng lên, nhưng cơ quan hành pháp vẫn có thể thúc đẩy việc thực thi theo luật hiện hành. Mặt khác, tín hiệu sẵn lòng hợp tác với Đảng Dân chủ mà Tổng thống Trump đưa ra cũng khiến hai đảng vẫn có khả năng thương lượng về cải cách nhập cư.

Kết quả bầu cử còn cho thấy chính sách nhập cư không còn chỉ là cuộc tranh cãi về an ninh biên giới hay số người bị trục xuất. Cử tri cùng lúc quan tâm tới giá cả, việc làm, nguồn lực công, an ninh cộng đồng, và cả việc chính phủ thực thi luật có công bằng, đúng pháp luật hay không.

Hệ thống nhập cư Mỹ liên quan tới an ninh quốc gia, pháp quyền, phát triển kinh tế và cơ cấu dân số, và bất kỳ chính sách đơn lẻ nào cũng khó giải quyết được mọi vấn đề. Trong quá trình phát triển lâu dài, nước Mỹ phải đối mặt với câu hỏi: làm thế nào để vừa kiểm soát hiệu quả biên giới và thi hành luật nhập cư, vừa bảo đảm hệ thống nhập cư hợp pháp vận hành tốt, đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và xã hội.

Bầu cử giữa kỳ làm thay đổi cán cân quyền lực ở Quốc hội, và cũng mở ra dịp để xem xét lại chính sách nhập cư. Thay vì để vấn đề nhập cư tiếp tục là công cụ đối đầu giữa hai đảng, điều nên làm là biến nó thành cơ hội để hai đảng cùng tìm kiếm một hệ thống nhập cư phù hợp với lợi ích lâu dài của nước Mỹ. Mục tiêu là tạo thế cân bằng ổn định và bền vững hơn giữa an ninh biên giới, nguyên tắc pháp quyền, nhu cầu kinh tế và yếu tố nhân đạo.