Bảng xếp hạng PISA 2025: Đài Loan bứt phá vươn lên vị trí thứ 3 thế giới

Bình Minh
•
Thứ Tư, 04/11/2026

Học sinh Đài Loan đạt điểm trung bình 531,3 trong kỳ đánh giá PISA 2025, đứng thứ 3 thế giới và xếp trên Nhật Bản, Hàn Quốc, theo bảng xếp hạng do trang Visual Capitalist tổng hợp.

Các nữ sinh từ Trường Trung học Nữ sinh số 1 Đài Bắc đã tham gia đối thoại với Tổng thống Lại Thanh Đức tại sự kiện “Sách trắng Thế hệ trẻ TEEN TAIWAN năm 2024” do tạp chí “Business Today” tổ chức – Diễn đàn Tổng thống với giới trẻ. (Ảnh: Wang Yu Ching / Văn phòng Tổng thống Đài Loan)

Gần đây, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã công bố kết quả Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) năm 2025. Trang Visual Capitalist lấy điểm 3 môn toán, khoa học và đọc hiểu, tính trung bình với trọng số ngang nhau, rồi lập bảng xếp hạng năng lực học sinh toàn cầu.

Kết quả cho thấy các nền giáo dục Đông Á vượt trội, chiếm trọn 6 vị trí dẫn đầu. Đài Loan xếp thứ 3 với 531,3 điểm, trên cả Nhật Bản và Hàn Quốc, trở thành một trong những hệ thống giáo dục có học sinh đạt kết quả tốt nhất thế giới.

Bảng xếp hạng gồm 91 hệ thống giáo dục tham gia kỳ đánh giá dành cho học sinh 15 tuổi. Đứng đầu là 4 địa phương của Trung Quốc gồm Bắc Kinh, Thượng Hải, Giang Tô và Chiết Giang, với điểm trung bình 578,7. Học sinh tại đây đạt 612 điểm toán và 597 điểm khoa học, cao nhất thế giới ở cả hai môn, riêng môn đọc hiểu đạt 527 điểm.

Singapore xếp thứ 2 với 552,7 điểm. Ở môn đọc hiểu, học sinh Singapore dẫn đầu thế giới với 535 điểm.

Điểm trung bình 531,3 của Đài Loan đến từ 546 điểm toán, 540 điểm khoa học và 508 điểm đọc hiểu. Cả ba môn đều nằm trong nhóm đầu thế giới. Từ vị trí thứ 4 đến thứ 6 lần lượt là Ma Cao, Nhật Bản và Hàn Quốc, với điểm trung bình 530,3, 522 và 516,3. Các con số này cho thấy học sinh Đông Á có ưu thế rõ rệt ở toán và khoa học.

Những hệ thống giáo dục còn lại trong top 10 là Estonia (511,3 điểm), Hồng Kông (499,3 điểm), Anh (497,7 điểm) và New Zealand (495,3 điểm). Ở Bắc Mỹ, Canada đứng thứ 11 với 495 điểm, Mỹ đứng thứ 16 với 485 điểm. Úc xếp thứ 13, Đức thứ 24, còn Malaysia đứng thứ 62 với 403 điểm.

Vì sao học sinh Đông Á đạt thành tích nổi bật như vậy? Visual Capitalist phân tích rằng các nền giáo dục Đông Á thường coi trọng kỷ luật học tập, chương trình học chặt chẽ cũng như việc đào tạo giáo viên. Những yếu tố này, cùng kỳ vọng cao của phụ huynh vào kết quả học tập của con, đều ảnh hưởng đến thành tích của học sinh.

Nghiên cứu về thành tích học tập của học sinh Trung Quốc cũng chỉ ra rằng nền văn hóa coi trọng sự nỗ lực và thành tựu có thể giúp nâng cao kết quả học tập. Tuy nhiên, điểm thi chủ yếu phản ánh khác biệt về hệ thống giáo dục và điều kiện kinh tế, xã hội, không có nghĩa là các dân tộc khác nhau có năng lực bẩm sinh hơn kém nhau.

Trung Quốc lần này giành vị trí số 1 với cách biệt lớn, nhưng kết quả chỉ đại diện cho 4 địa phương có kinh tế tương đối phát triển là Bắc Kinh, Thượng Hải, Giang Tô và Chiết Giang. Vì vậy, không thể mặc nhiên xem đây là trình độ trung bình của học sinh cả nước.

Trái với thành tích của Đông Á, năng lực học tập của học sinh ở một số nước phương Tây đang đứng trước nguy cơ suy giảm. Viện Brookings nhận định điểm thi của học sinh Mỹ giảm liên tục từ những năm 2010, và việc học bị gián đoạn vì dịch COVID-19 càng khiến tình trạng này thêm trầm trọng. Ngoài ra, khoảng cách kinh tế, xã hội ngày càng lớn, tình trạng học sinh nghỉ học kéo dài và thiếu giáo viên cũng gây thêm áp lực cho các hệ thống giáo dục Bắc Mỹ.

Chương trình “Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) năm 2025” có sự tham gia của 760.000 học sinh 15 tuổi đến từ 91 quốc gia và nền kinh tế, bao gồm cả các thành viên và đối tác của OECD. Đây là đợt khảo sát quy mô lớn nhất kể từ khi OECD bắt đầu triển khai chương trình đánh giá định kỳ ba năm một lần này vào năm 2000.

Kỳ đánh giá năm 2025 đã mở rộng phạm vi ngoài các môn Đọc hiểu, Toán và Khoa học, lần đầu tiên đưa vào phần thi giải quyết vấn đề bằng tư duy máy tính (computational problem-solving). Phần thi này kiểm tra khả năng sử dụng các công cụ lập trình, tiến hành thí nghiệm và thiết kế sản phẩm kỹ thuật số của học sinh.

Báo cáo cũng chỉ ra sự sụt giảm ở các kỹ năng then chốt cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), chẳng hạn như đánh giá thông tin, tổng hợp từ nhiều nguồn và tư duy phản biện. Ngoài ra, tỷ lệ “người đọc vội”, những học sinh đọc lướt văn bản và đưa ra câu trả lời nhanh nhưng thiếu chính xác, đã tăng gần gấp đôi trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2025.

Tình trạng mất tập trung do thiết bị kỹ thuật số trong lớp học được xác định là nguyên nhân chính dẫn đến sự sa sút này. Hơn một phần tư số học sinh tại các nước OECD cho biết, bạn bè của mình thường bị xao nhãng bởi các thiết bị điện tử trong giờ học khoa học.

Ông Mathias Cormann – Tổng Thư ký OECD nhận định rằng, dữ liệu này cho thấy việc “đảo ngược đà suy giảm trong kết quả học tập của học sinh là vấn đề cấp bách”. Ông nhấn mạnh thêm rằng, công nghệ và AI cần được sử dụng một cách có mục đích, thay vì đóng vai trò “thay thế cho sự chú tâm, nỗ lực và khả năng thấu hiểu”.

Bình Minh (t/h)