Chương trình vũ khí hạt nhân bí mật của TQ có bóng dáng cựu quan chức Mỹ

Lý Đức Ngôn
•
Thứ Tư, 19/08/2026

Mới đây, một nhà báo Mỹ đã công bố một báo cáo điều tra, đề cập đến việc ĐCSTQ xây dựng một kênh bí mật về năng lượng hạt nhân, trong đó có sự tham gia của một cựu quan chức cấp cao trong quân đội Mỹ, một cựu quan chức an ninh quốc gia Mỹ cấp cao nhất, Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc (CAEP) nằm trong danh sách đen của Mỹ và Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc — một cơ quan quan trọng của Trung Quốc. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng được cho là có liên quan. Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương, Quỹ Giao lưu Trung-Mỹ và Viện Nghiên cứu Quan điểm Quốc gia cũng đóng vai trò trong việc xây dựng kênh liên lạc bí mật về năng lượng hạt nhân giữa Trung Quốc và Mỹ.

Hình ảnh nhà máy điện Cổ Giang thuộc tập đoàn Guodian, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. (Ảnh: Shutterstock)

Báo cáo điều tra của Winters hé lộ kênh hạt nhân bí mật Trung-Mỹ

Tháng 10/2022, Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Trung Quốc thuộc Đại học Không quân Mỹ (CASI) công bố một báo cáo về Lực lượng Tên lửa của ĐCSTQ, trong đó liệt kê chi tiết tọa độ các căn cứ, tên chỉ huy, số hiệu đơn vị và nhiều thông tin nhạy cảm khác. Sau đó, vào năm 2023, hàng loạt lãnh đạo cấp cao của Lực lượng Tên lửa Trung Quốc đã bị “quét sạch”.

Ngày 9/3/2026, CASI công bố một báo cáo chuyên đề chi tiết, tập trung nghiên cứu hệ thống lưu trữ, bảo vệ, thử nghiệm và vận chuyển đầu đạn hạt nhân của Lực lượng Tên lửa Trung Quốc. Phía Mỹ thậm chí sử dụng thông tin tình báo nguồn mở để theo dõi toàn bộ hành trình các đầu đạn hạt nhân của Trung Quốc từ các kho dự trữ trung tâm sâu trong dãy Tần Lĩnh, tỉnh Thiểm Tây, đến các căn cứ tác chiến khu vực, sau đó được phân bổ xuống các lữ đoàn và tiểu đoàn tên lửa.

Tuy nhiên, điều gây chú ý là từ tháng 9/2024, phía Trung Quốc đã chủ động tìm cách tiếp xúc không chính thức với các cựu quan chức cấp cao từng làm việc tại những cơ quan nhạy cảm của Mỹ và các chuyên gia hạt nhân. Đáng chú ý, cấp bậc và vị trí của những cựu quan chức Mỹ mà phía Trung Quốc tiếp cận ngày càng cao.

Ngày 13/8/2026, nhà báo chính trị bảo thủ Mỹ Natalie Winters công bố trên trang web cá nhân một báo cáo điều tra có tiêu đề “Gián điệp Trung Quốc (ĐCSTQ) thiết lập một đường dây bí mật về chiến tranh hạt nhân giữa các cựu lãnh đạo quân sự Mỹ và một trung tâm nghiên cứu vũ khí Trung Quốc nằm trong danh sách đen”.

Báo cáo viết: “Một tổ chức tuyên truyền và gián điệp có trụ sở tại Bắc Kinh, với điều lệ tuyên thệ trung thành với lãnh đạo tối cao của ĐCSTQ, từng tài trợ cho việc xây dựng một kênh liên lạc bí mật về năng lượng hạt nhân, qua đó cho phép một số cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao nhất của Mỹ gặp trực tiếp các nhà nghiên cứu thuộc các cơ quan của ĐCSTQ chịu trách nhiệm phát triển vũ khí hạt nhân của Bắc Kinh.”

Winters cho biết bà phát hiện từ một số tài liệu bằng tiếng Trung rằng những cuộc gặp giữa các nhân vật Trung Quốc và Mỹ này không phải là hoạt động ngoại giao do chính phủ Mỹ tổ chức. Phần lớn thông tin liên quan xuất phát từ các báo cáo bằng tiếng Trung, nhưng một số bài viết sau đó đã bị xóa hoặc loại khỏi phạm vi công chúng.

Báo cáo cho biết chỉ trong khoảng một năm, kênh liên lạc này đã phát triển từ những cuộc thảo luận chiến lược kín thành một cơ chế cho phép các cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao nhất của Mỹ tiếp xúc trực tiếp với các nhà nghiên cứu Trung Quốc về phát triển vũ khí hạt nhân, gặp các nhà ngoại giao Trung Quốc và tiếp xúc với các quan chức cấp cao của ĐCSTQ.

Theo báo cáo, ĐCSTQ chia các cuộc đối thoại với phía Mỹ thành ba cấp độ: Track 2, Track 1.5 và Track 1. Trong đó, Track 2 là kênh phi chính thức; Track 1.5 thu hẹp khoảng cách giữa các bên tham gia phi chính thức và quan chức chính phủ Trung Quốc; còn Track 1 là kênh ngoại giao chính thức giữa chính phủ hai nước.

Đầu tiên là “xây dựng kênh liên lạc” vào tháng 9/2024

Ngày 21–22/9/2024, Viện Nghiên cứu Grandview (Grandview Institution) tổ chức Đối thoại Chiến lược An ninh và Ổn định Trung-Mỹ (China-U.S. Strategic Security and Stability Dialogue) lần đầu tiên.

Hội nghị tập trung thảo luận những vấn đề an ninh quốc gia đặc biệt nhạy cảm như chính sách và chiến lược hạt nhân, quản lý khủng hoảng, các điểm nóng xung đột khu vực và tương lai của sự ổn định chiến lược Trung-Mỹ. Các đại biểu cũng thảo luận về “một định nghĩa mới về ổn định chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ”.

Cuộc Đối thoại Chiến lược An ninh và Ổn định Trung-Mỹ lần này được xem là bước khởi đầu để các cựu quan chức Mỹ từng tham gia hoạch định chính sách hạt nhân và chính sách an ninh quốc gia thiết lập “kênh liên lạc riêng tư lâu dài” với phía Trung Quốc.

Hội nghị được Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương (The Pacific International Exchange Foundation – PIEF) hỗ trợ. PIEF là chi nhánh tại Trung Quốc đại lục của Quỹ Giao lưu Trung-Mỹ (CUSEF).

Theo thông tin được công bố, Viện Nghiên cứu Grandview được thành lập năm 2013, đặt trụ sở tại Bắc Kinh. Viện này tự nhận là một tổ chức tư vấn độc lập và cho biết mục tiêu là “thúc đẩy đối thoại hiệu quả giữa Trung Quốc (ĐCSTQ) và các quốc gia trên thế giới.”

Ngày 30/9/2024, Viện Nghiên cứu Grandview đã đăng bài viết về sự kiện này.

Tiếp theo, “tiến vào lĩnh vực chỉ huy và kiểm soát hạt nhân” vào tháng 10/2024

Winters chỉ ra rằng chỉ một tháng sau, nội dung trao đổi giữa các đại diện Trung Quốc và Mỹ trở nên nhạy cảm hơn.

Từ ngày 11–13/10/2024, Viện Nghiên cứu Grandview tổ chức tại Bắc Kinh Đối thoại An toàn và Phòng ngừa Sự cố Hạt nhân (Nuclear Fail-Safe Dialogue) lần đầu tiên, mời các cựu quan chức và chuyên gia hạt nhân Mỹ thảo luận về chính sách hạt nhân, thế trận lực lượng hạt nhân và hệ thống quản lý vũ khí hạt nhân.

Các chủ đề thảo luận bao gồm cơ chế hủy tên lửa đạn đạo sau khi được phóng, chương trình bảo đảm độ tin cậy của nhân sự, các chính sách nhằm kéo dài thời gian ra quyết định của lãnh đạo, khả năng chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm về việc phóng tên lửa đạn đạo và nhiều vấn đề khác.

Các đại biểu cũng trao đổi về quy trình chỉ huy và kiểm soát hạt nhân, thế trận lực lượng hạt nhân, đồng thời thảo luận một số khía cạnh liên quan đến thiết kế vũ khí hạt nhân và hệ thống mang phóng.

Ngày 16/9/2025, Viện Nghiên cứu Grandview đăng bài viết về sự kiện này.

Trong bài viết liên quan, Viện Nghiên cứu Grandview cho rằng: “Đối thoại song phương giữa Trung Quốc và Mỹ ở các cấp độ Track 1, Track 1.5 và Track 2 có thể trở thành bước đệm để đạt được tiến triển trong những vấn đề khác”.

Lần thứ ba: Tháng 4/2025, cựu Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ tham gia

Đến tháng 4/2025, cấp bậc của các đại diện Mỹ tham dự đã được nâng lên đáng kể.

Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương (PIEF) tài trợ cho Đối thoại Chiến lược An ninh và Ổn định Trung-Mỹ lần thứ hai, trong khi Quỹ Giao lưu Trung-Mỹ (CUSEF) cho biết mình là “đồng tổ chức”.

Thành phần phái đoàn Mỹ gồm cựu Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cựu Tư lệnh Bộ Tư lệnh Chiến lược Mỹ và một số cựu quan chức cấp cao khác trong quân đội Mỹ.

Chương trình nghị sự lần này bao gồm chiến lược hạt nhân của Mỹ và Trung Quốc, đánh giá thế trận hạt nhân, chính sách hạt nhân, cán cân hạt nhân toàn cầu, cũng như những cuộc khủng hoảng và xung đột tiềm tàng giữa Mỹ và Trung Quốc.

Trước khi hội nghị bắt đầu, phái đoàn Mỹ đã tiến hành các cuộc hội đàm với Bộ Ngoại giao ĐCSTQ và Hiệp hội Kiểm soát và Giải trừ Vũ khí Trung Quốc. Họ cũng gặp Mã Huy, Thứ trưởng Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương ĐCSTQ.

Winters chỉ ra trong báo cáo điều tra rằng đến giai đoạn này, mô hình gặp gỡ giữa các nhân vật Mỹ và Trung Quốc không còn giống một hoạt động trao đổi học thuật mà ngày càng giống việc giúp ĐCSTQ “xây dựng ảnh hưởng”. Theo đó, Bắc Kinh tìm cách tiếp cận các cựu quan chức chính phủ Mỹ vẫn có uy tín và mạng lưới quan hệ tại Washington, liên tục đưa họ tham gia các hoạt động tương tác dưới sự kiểm soát của ĐCSTQ, giới thiệu họ với những quan chức Trung Quốc có cấp bậc ngày càng cao, đồng thời duy trì một kênh liên lạc riêng giữa Mỹ và Trung Quốc bên ngoài các cơ chế kiểm tra, giám sát thông thường của chính phủ Mỹ.

Ngày 8/4/2025, Viện Nghiên cứu Grandview đã đăng bài viết về sự kiện này.

Lần thứ tư, tháng 10/2025: Tổ hợp vũ khí hạt nhân Trung Quốc “bước vào cuộc chơi”

Winters cho biết, sáu tháng sau, Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương (PIEF) tài trợ cho Đối thoại An toàn và Phòng ngừa Sự cố Hạt nhân Trung-Mỹ lần thứ hai, được tổ chức tại Bắc Kinh.

Theo thông tin được công bố, thành viên phái đoàn Mỹ gồm: cựu Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, cựu Tư lệnh Bộ Tư lệnh Chiến lược Mỹ, cựu Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện và một cựu quan chức cấp cao của Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ. Đây đều là những nhân vật cấp cao am hiểu chính sách hạt nhân của Mỹ và từng giữ vai trò quản lý tại các cơ quan hạt nhân của nước này.

Các đại biểu Trung Quốc gồm các chuyên gia đến từ Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc (CAEP), trong đó có Triệu Vũ Văn, Chủ nhiệm Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược thuộc viện; Tôn Hướng Lệ, Phó Chủ nhiệm trung tâm; Trương Khải Chính, Phó Nghiên cứu viên; cùng Tôn Tường Lợi, Phó Chủ nhiệm Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc.

Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc là đơn vị trực thuộc Tập đoàn Hạt nhân Trung Quốc (CNNC), đồng thời là một trong những cơ quan nghiên cứu chiến lược cốt lõi của tập đoàn. Thành phần tham dự cho thấy Bắc Kinh coi trọng hội nghị lần này ở mức độ đáng kể.

Các đại biểu khác đến từ những cơ quan như Khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Thanh Hoa; Viện Nghiên cứu Phát triển, Đại học Phúc Đán; và Viện Nghiên cứu Các vấn đề Quốc tế Thiểm Tây.

Nội dung cuộc đối thoại bao gồm cơ chế rà soát an toàn và phòng ngừa sự cố hạt nhân của Mỹ, quy trình an toàn và phòng ngừa sự cố hạt nhân của Trung Quốc, tình hình năng lượng hạt nhân toàn cầu, các công nghệ mới nổi và khả năng hợp tác quốc tế.

Báo cáo cho biết PIEF nhận định quá trình này đã vượt ra ngoài các cuộc thảo luận mang tính khái niệm và bước sang giai đoạn “thiết kế thể chế” cũng như triển khai trên thực tế.

Theo báo cáo, sang ngày thứ hai của hội nghị, “cuộc đối thoại riêng” đã chuyển thành các cuộc tiếp xúc với quan chức cấp cao của chính phủ ĐCSTQ. Các nhân viên của Viện Nghiên cứu Grandview đã cùng các đại biểu Mỹ gặp Tôn Hiểu Ba, Vụ trưởng Vụ Kiểm soát Vũ khí thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cùng Đường Chí Văn, một quan chức cấp cao phụ trách các vấn đề Bắc Mỹ. Họ cũng một lần nữa gặp Mã Huy, Thứ trưởng Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương ĐCSTQ.

Ngày 17/10/2025, Viện Nghiên cứu Grandview đăng bài viết về sự kiện này.

Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc là cơ quan mà chính phủ Mỹ xác định chịu trách nhiệm nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm vũ khí hạt nhân của Trung Quốc (ĐCSTQ). Kể từ năm 1997, viện này liên tục nằm trong diện chịu sự kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Lần thứ năm, tháng 12/2025: “Kênh liên lạc riêng” cung cấp thông tin cho chính sách chính thức của ĐCSTQ

Ngày 16–17/12/2025, các đại diện Trung Quốc và Mỹ một lần nữa tổ chức cuộc gặp.

Theo báo cáo, Quỹ Giao lưu Trung-Mỹ (CUSEF) hỗ trợ Đối thoại Chiến lược An ninh và Ổn định Trung-Mỹ lần thứ ba. Chủ tịch CUSEF Chu Kiến Thành tham gia và đồng chủ trì hội nghị.

Tại cuộc đối thoại lần này, chính quyền Bắc Kinh tiếp tục cử Tôn Tường Lợi, Phó Chủ nhiệm Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc, tham dự. Trong khi đó, một số nhân sự khác của Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc (CAEP) tham gia với tư cách “quan sát viên”.

Các đại diện Trung Quốc và Mỹ thảo luận về răn đe hạt nhân truyền thống, các công nghệ mới nổi, tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với an ninh hạt nhân và quản lý khủng hoảng.

Đáng chú ý, CUSEF trước đây từng đăng biên bản tóm tắt cuộc đối thoại trên trang web của mình, nhưng sau đó đã xóa.

Ngày 18/12/2025, Viện Nghiên cứu Grandview đăng bài viết về sự kiện này, trong đó cho biết đối thoại Trung-Mỹ “có thể bắt đầu từ đối thoại Track 2 (Đối thoại Chiến lược An ninh và Ổn định Trung-Mỹ), qua đó tạo điều kiện và sàng lọc nội dung cho các cuộc đối thoại Track 1 và Track 1.5.”

Từ những nội dung được nêu trong báo cáo có thể thấy, các đại diện Trung Quốc và Mỹ đã tiến hành 5 vòng trao đổi không chính thức. Thành phần phía Mỹ đều là những nhân vật có vị thế đáng kể, trong khi phía ĐCSTQ cử các chuyên gia nghiên cứu cấp cao cùng các quan chức chính trị cấp cao tham gia gặp gỡ. Điều này cho thấy mức độ “coi trọng” của phía Trung Quốc đối với cơ chế này.

Winters cũng cho biết trong báo cáo rằng những hoạt động khác của CUSEF tập trung xây dựng quan hệ với nhân viên Quốc hội Mỹ, học giả, giới quân sự và các nhân vật có ảnh hưởng trong hoạch định chính sách. Hình thức đối thoại Trung-Mỹ đang áp dụng mô hình này vào một “nhóm mục tiêu” có mức độ nhạy cảm cao hơn rất nhiều so với những đối tượng trước đó.

Mối quan hệ thực chất giữa Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương và Quỹ Giao lưu Trung-Mỹ

Theo thông tin được công bố, Quỹ Giao lưu Quốc tế Thái Bình Dương (PIEF) được thành lập vào tháng 9/2012. Đây cũng là pháp nhân của CUSEF tại Trung Quốc đại lục. Khoản vốn ban đầu 20 triệu nhân dân tệ của PIEF thực chất đến từ CUSEF, đồng thời quỹ này chịu sự quản lý của Hội Hữu nghị Đối ngoại Nhân dân Trung Quốc.

Điều lệ của PIEF quy định quỹ “ủng hộ sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Trung Quốc”. Quỹ không chỉ được yêu cầu thành lập tổ chức Đảng mà còn cho phép đại diện của ĐCSTQ tham gia các cuộc họp quản lý. Điều lệ cũng trao cho tổ chức Đảng vai trò trong việc xem xét các quyết định quan trọng và “các hoạt động đối ngoại”.

Một trong những sứ mệnh của PIEF là tổ chức và tài trợ các cuộc đối thoại cấp cao chính thức và không chính thức giữa Trung Quốc và Mỹ nhằm xây dựng “lòng tin chiến lược”.

Trong khi đó, các nhà điều tra của Quốc hội Mỹ mô tả CUSEF là “công cụ để ĐCSTQ tiến hành chiến tranh chính trị”.

Theo thông tin từ Baidu Baike, Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc được Tập đoàn Hạt nhân Trung Quốc (CNNC) thành lập ngày 24/10/2019 thông qua việc hợp nhất 5 đơn vị, gồm Viện Thông tin Khoa học và Công nghệ Hạt nhân Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Máy tính Công nghiệp Hạt nhân, Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn hóa Công nghiệp Hạt nhân và cơ quan lưu trữ. Viện được định vị là cơ quan nghiên cứu chiến lược chuyên ngành về hạt nhân, phục vụ công tác quy hoạch chiến lược cấp quốc gia và cấp tập đoàn của ĐCSTQ.

Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc (CAEP) là một viện nghiên cứu cấp quốc gia thuộc diện kế hoạch quản lý trực tiếp của chính quyền Trung Quốc, có cấp bậc tương đương cấp phó bộ. Đây là cơ quan nghiên cứu, phát triển và sản xuất vũ khí hạt nhân, đồng thời là viện nghiên cứu tổng hợp thực hiện các hoạt động từ nghiên cứu lý thuyết, thực nghiệm, thiết kế đến sản xuất, tập trung vào các công nghệ khoa học quốc phòng tiên tiến.

Từ những thông tin trên, có thể thấy việc chính quyền ĐCSTQ cử các chuyên gia quan trọng từ Viện Vật lý Kỹ thuật Trung Quốc và Viện Nghiên cứu Quy hoạch Chiến lược Hạt nhân Trung Quốc gặp riêng các cựu quan chức cấp cao của Mỹ là điều rất đáng chú ý, có thể nói là “Tư Mã Chiêu có dã tâm, người qua đường đều biết”.

Lý Đức Ngôn/ Vision Times

Từ khóa nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc