Hoa Kỳ có thể sử dụng những phương án nào để tấn công kinh tế Iran?

Đường Phong
•
Thứ Hai, 17/08/2026

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm thứ Năm tuần trước (13/8) cho biết Mỹ đang chuẩn bị áp đặt sức ép kinh tế chưa từng có đối với Iran, khiến nước này phải đối mặt với “sự cô lập kinh tế chưa từng thấy”.

Ảnh chụp Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu tại một cuộc họp báo ở Phòng họp báo Brady tại Nhà Trắng vào ngày 15 /4/2026. (Nguồn ảnh: Madalina Kilroy/Epoch Times)

Hiện chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn chưa tiết lộ sẽ thực hiện những biện pháp cụ thể nào.

Theo Bloomberg, các lựa chọn mà Mỹ có thể sử dụng còn rất nhiều. Hãng này liệt kê một số phương án có thể được Washington cân nhắc. Mỹ có thể kết hợp một số biện pháp trong số đó hoặc lựa chọn một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Thách thức lớn đối với Washington là phải gây sức ép lên Iran mà không làm tổn hại đến nền kinh tế Mỹ.

Quan hệ với Trung Quốc

Trung Quốc mua hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Việc áp đặt trừng phạt đối với các thực thể Trung Quốc hỗ trợ những hoạt động mua dầu này có thể trực tiếp làm giảm nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran. Kể từ cuối tháng 2, Washington đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp Trung Quốc. Tuy nhiên, cho đến nay, Mỹ vẫn chưa trừng phạt các ngân hàng lớn của Trung Quốc cung cấp tài chính thương mại cho hoạt động này.

Bloomberg phân tích rằng về mặt chính trị, việc nhắm vào các doanh nghiệp hoặc tổ chức tài chính Trung Quốc có thể khiến căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh gia tăng ngay trước thềm cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình. Về kinh tế, việc hạn chế nguồn cung dầu thô Iran cho thị trường toàn cầu có thể đẩy giá dầu vốn đang ở mức cao tiếp tục tăng.

Hồi tháng 5, Trung Quốc đã yêu cầu các doanh nghiệp trong nước không tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào 5 nhà máy lọc dầu Trung Quốc. Điều này khiến những ngân hàng lớn nhất Trung Quốc rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: một mặt phải tuân thủ chỉ đạo của Bắc Kinh, mặt khác lại đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi hệ thống tài chính Mỹ.

Các tổ chức đổi ngoại tệ

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và một số quốc gia khác, có nhiều tổ chức đổi ngoại tệ hỗ trợ Iran chuyển tiền về nước. Sau khi bán dầu, Iran vẫn phải sử dụng các tổ chức đổi ngoại tệ và các bên trung gian để chuyển đổi khoản tiền nhận được, phần lớn bằng nhân dân tệ, sang những loại tiền mà Tehran có thể sử dụng.

Bộ Tài chính Mỹ đã chỉ ra đây là một lỗ hổng và có thể, trong khuôn khổ chiến dịch “cơn thịnh nộ kinh tế” của ông Bessent, áp đặt trừng phạt đối với một số nhà kinh doanh ngoại hối bị cáo buộc hỗ trợ Iran hợp thức hóa hàng tỷ USD ngoại tệ.

Biện pháp này có thể chặn một phần lớn nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng.

Tuy nhiên, Bloomberg nhận định Iran đã dành nhiều năm xây dựng các kênh thay thế để chuyển tiền bên ngoài hệ thống tài chính chính thức. Việc cắt đứt hoạt động của một số tổ chức đổi ngoại tệ có thể khiến Iran chuyển các giao dịch sang những bên trung gian, loại tiền tệ hoặc tài sản kỹ thuật số mới.

Các đối tác thương mại của Iran

Mỹ có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với bất kỳ thực thể nào làm ăn với Iran, tương tự cách chính quyền Trump từng áp dụng đối với Triều Tiên vào năm 2017. Điều này sẽ buộc các công ty và ngân hàng nước ngoài phải lựa chọn giữa việc tiếp tục giao dịch với Iran và duy trì quyền tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ.

Những biện pháp như vậy có thể giúp Washington mở rộng ảnh hưởng vượt xa phạm vi của các thực thể trực tiếp bị trừng phạt.

Động thái này không chỉ có thể gây thêm sức ép lên Nga và Trung Quốc mà còn tác động tới các quốc gia láng giềng của Iran, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ, một đối tác của Mỹ, cũng như các doanh nghiệp và tổ chức tài chính Trung Quốc duy trì quan hệ thương mại với Tehran.

Trước đây, ông Trump từng đề xuất một phương án tương tự, chẳng hạn áp mức thuế 25% đối với các quốc gia làm ăn với Iran, nhưng chưa triển khai.

Tài sản ở nước ngoài

Ngoài việc phong tỏa tài sản của chính phủ Iran, Mỹ cũng có thể tìm cách tịch thu các tài sản của Iran đang nằm trong phạm vi tài phán của Mỹ. Biện pháp này có thể dựa trên cách làm của chính quyền Tổng thống George W. Bush. Sau cuộc chiến Mỹ-Iraq năm 2003, Washington từng áp dụng các biện pháp tương tự.

Tuy nhiên, Bloomberg nhận định số tài sản của Iran mà Mỹ thực sự có thể tiếp cận có thể rất hạn chế. Hơn nữa, tịch thu tài sản phức tạp hơn nhiều về mặt pháp lý và ngoại giao so với việc chỉ phong tỏa tài sản. Phần lớn tài sản ở nước ngoài của Iran được lưu giữ tại các nước thứ ba, vì vậy Washington sẽ cần sự hợp tác của chính phủ các nước này nếu muốn tịch thu chúng.

“Hạm đội bóng tối”

Mặc dù hoạt động phong tỏa trên biển của Mỹ đã làm giảm lượng hàng hóa vận chuyển qua các cảng của Iran, Washington có thể cân nhắc những biện pháp toàn diện hơn. Các biện pháp này không chỉ nhằm vào từng con tàu riêng lẻ mà còn có thể nhắm tới các công ty, cảng biển và những cơ sở hạ tầng khác hỗ trợ hoạt động vận chuyển hàng hóa cho Iran.

Mỹ trước đây đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những tàu thuộc “hạm đội bóng tối” và một số thực thể tham gia vào hoạt động vận chuyển dầu của Iran.