Mỹ tăng cường trừng phạt kinh tế Iran, tác động tiềm tàng thế nào với ĐCSTQ?

Trương Đình
•
Thứ Ba, 18/08/2026

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Sáu tuần trước (14/8) tuyên bố sẽ tăng cường các biện pháp gây sức ép kinh tế đối với Iran. Một ngày trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Mỹ sẽ áp dụng các biện pháp cô lập kinh tế “chưa từng có” đối với Iran. Những biện pháp này có thể tác động như thế nào đến Trung Quốc dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang thu hút sự quan tâm.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hôm 22/7/2025 tại Phòng Bầu dục. (Ảnh: Daniel Torok/ Nhà Trắng)

Kể từ khi cuộc chiến Iran bùng nổ vào cuối tháng Hai, Bộ Tài chính Mỹ đã liên tiếp áp đặt các biện pháp trừng phạt về hàng hải, năng lượng và tài chính đối với Iran, trong khi quân đội Mỹ cũng triển khai phong tỏa trên biển. Các biện pháp trừng phạt gần đây nhắm vào “hạm đội tàu dầu ngầm” của Iran, các công ty bảo hiểm hàng hải, các tổ chức và cá nhân hỗ trợ Iran tiếp cận vũ khí, cùng một số sàn giao dịch; ngoài ra, Mỹ còn phong tỏa số tài sản tiền điện tử liên quan đến Iran ước tính trị giá 500 tỷ USD.

Các biện pháp trừng phạt mà Bộ Tài chính Mỹ đã áp dụng nhiều lần nhắm tới các doanh nghiệp Trung Quốc. Trong bối cảnh quan hệ kinh tế Trung Quốc–Iran mật thiết, giới quan sát dự kiến các biện pháp cô lập kinh tế bổ sung của Mỹ đối với Iran sẽ tiếp tục gây tác động đến Trung Quốc, cụ thể trên một số phương diện tiềm tàng sau:

Trừng phạt các nhà máy lọc dầu “teapot” của Trung Quốc

Do lo ngại các biện pháp trừng phạt của Mỹ, sau khi các tập đoàn năng lượng quốc doanh lớn của ĐCSTQ rút khỏi thị trường dầu thô Iran, các nhà máy lọc dầu độc lập được gọi là “teapot” đã trở thành những khách hàng mua dầu thô Iran chủ yếu. Các nhà máy lọc dầu “teapot” chiếm 1/4 công suất lọc dầu của Trung Quốc.

Theo dữ liệu do Kpler, nền tảng theo dõi hàng hải và hàng hóa, công bố, năm 2025, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu thô Iran xuất khẩu bằng đường biển. Các nhà máy lọc dầu “teapot” đảm nhận phần lớn hoạt động thương mại này, do đó dễ trở thành đối tượng của các biện pháp trừng phạt thứ cấp của Mỹ, vốn nhằm trừng phạt những thực thể hỗ trợ các đối tượng bị trừng phạt chính.

Trước đây, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt trừng phạt đối với nhiều nhà máy lọc dầu “teapot”, trong đó có Công ty TNHH Lọc hóa dầu Hengli Petrochemical (Dalian). Hengli là nhà máy lọc dầu “teapot” lớn thứ hai của Trung Quốc và là một trong những khách hàng lớn nhất của Iran về dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ khác.

Trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với một số thực thể quy mô nhỏ tại Trung Quốc và Hồng Kông. Những thực thể này bị cáo buộc xử lý các giao dịch dầu mỏ Iran trị giá hàng chục tỷ USD và hỗ trợ tài chính cho hoạt động mua sắm vũ khí của Iran.

Bộ Tài chính Mỹ trước đây từng cảnh báo hai ngân hàng Trung Quốc có quy mô lớn hơn rằng họ có thể phải chịu các biện pháp trừng phạt thứ cấp nếu phát hiện nguồn tiền của Iran lưu chuyển thông qua hệ thống của họ; tuy nhiên, cho đến nay, Bộ Tài chính vẫn chưa chính thức đưa hai ngân hàng này vào danh sách trừng phạt.

Việc áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với hai ngân hàng Trung Quốc này có thể tạo ra “hiệu ứng lạnh gáy” đối với các tổ chức tài chính lớn hơn, hoặc dẫn đến hành động trả đũa của ĐCSTQ.

Thuế quan thứ cấp

Tổng thống Trump nhiều lần đe dọa áp thuế đối với các quốc gia có hoạt động thương mại với Iran. Tuần trước, Thượng viện Mỹ đã thông qua một dự luật có ảnh hưởng sâu rộng nhằm trừng phạt Nga và Iran. Nếu được Hạ viện thông qua, dự luật sẽ trao cho Tổng thống Trump quyền áp dụng các mức thuế mới đối với những quốc gia hỗ trợ Iran trong các hoạt động thương mại và mua sắm vũ khí.

Trước đây, Tổng thống Trump từng đưa ra các đề xuất tương tự, chẳng hạn áp mức thuế 25% đối với các quốc gia làm ăn với Iran, nhưng chưa được triển khai.

Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ–Trung (USCC) trong một tài liệu công bố vào giữa tháng 3 năm nay cho biết Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Iran và cũng là khách hàng mua dầu mỏ chủ yếu của nước này. Lượng dầu mỏ Iran mà Trung Quốc mua chiếm khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, mang lại cho Iran hàng chục tỷ USD mỗi năm để hỗ trợ ngân sách chính phủ và các hoạt động quân sự.

Với mối quan hệ kinh tế mật thiết như vậy, các biện pháp thuế quan thứ cấp của Mỹ chắc chắn sẽ gây tác động đến Trung Quốc.

Phong tỏa đường bộ

Một số quan chức Mỹ và Israel đã đề xuất khả năng áp dụng phong tỏa đường bộ đối với Iran, nhưng điều này cần sự hợp tác của các nước láng giềng Iran gồm Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Afghanistan, Turkmenistan, Azerbaijan và Armenia.

Tổng thống Trump có thể gây ảnh hưởng đối với Pakistan, bởi nước này gần đây đã đề nghị Bộ Tài chính Mỹ cấp hạn mức hoán đổi tiền tệ trị giá 10 tỷ USD; trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang tìm cách tái gia nhập chương trình máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ.

Phong tỏa đường bộ cũng có thể tác động đến Trung Quốc. Hội đồng Quốc gia Mỹ–Iran (NIAC) đăng bài trên trang web cho biết sau khi Mỹ phong tỏa đường biển đối với Iran, Iran đang nhanh chóng mở rộng các tuyến thương mại đường bộ, đặc biệt là các tuyến giao thương với Trung Quốc.

Nếu chính quyền Tổng thống Trump cuối cùng áp dụng phong tỏa đường bộ, điều này chắc chắn sẽ giáng đòn vào hoạt động giao thương đường bộ giữa Iran và Trung Quốc, bao gồm cả những hoạt động thương mại được chuyển sang đường bộ nhằm né tránh phong tỏa trên biển.