Nga mở rộng căn cứ hạt nhân, củng cố hệ thống trả đũa Perimetr sâu dưới dãy Ural

Vân Thiên
•
Thứ Ba, 29/09/2026

Nga đã mở rộng và gia cố lớn căn cứ hạt nhân bí mật Object 1335 dưới núi Kosvinsky Kamen, nơi được liên hệ với hệ thống trả đũa hạt nhân Perimetr, hay “Dead Hand”. Các tài liệu cho thấy hoạt động xây dựng quy mô lớn và dấu hiệu hệ thống đã được hiện đại hóa, nhưng chưa xác nhận đầy đủ mức độ tự động hóa hay việc Perimetr thực sự được “tái kích hoạt”. Điểm chắc chắn nhất là Nga đang tăng cường khả năng sống sót của hệ thống chỉ huy hạt nhân trước một đòn tấn công nhằm vô hiệu hóa ban lãnh đạo.

Căn cứ hạt nhân bí mật Perimetr (Ảnh: Trích xuất màn hình mày tính)

Theo tờ Danwatch, The Sunday Times, và Dossier Center, Nga đã tiến hành một đợt mở rộng và gia cố quy mô rất lớn Object 1335 từ khoảng năm 2018, căn cứ vào hàng triệu hồ sơ mua sắm quân sự, ảnh vệ tinh và lời kể của những người từng phục vụ tại đây. Cơ sở này được liên hệ với Perimetr — “Dead Hand/Bàn Tay Tử Thần”, hệ thống dự phòng nhằm bảo đảm Nga vẫn có thể truyền lệnh trả đũa hạt nhân nếu ban lãnh đạo và hệ thống chỉ huy thông thường bị phá hủy trong một đòn tấn công. Các tài liệu chứng minh khá rõ việc căn cứ được hiện đại hóa, nhưng mức độ tự động hóa hiện nay và việc Perimetr có thật sự “được tái kích hoạt” hay chỉ liên tục được nâng cấp vẫn còn tranh luận giữa các chuyên gia.

Object 1335 nằm sâu dưới núi Kosvinsky Kamen

Căn cứ nằm gần làng Kytlym thuộc dãy Ural. Một cánh cửa lớn dẫn vào mạng lưới đường hầm và công trình nằm dưới hàng trăm mét đá; đơn vị quân sự 20003 bảo vệ khu vực. Những cựu binh được phỏng vấn mô tả hệ thống ngầm rất lớn, thậm chí nói rằng khoảng cách bên trong đủ xa để phải di chuyển bằng xe buýt.

Quy mô xây dựng từ năm 2018 rất lớn

Tờ Danwatch cho biết họ đã rà soát gần 2,5 triệu hồ sơ đấu thầu quân sự Nga, trong đó hàng nghìn hồ sơ liên quan trực tiếp đến Object 1335 trong giai đoạn 2018–tháng 8/2024. Các đơn đặt hàng mà cuộc điều tra xác định được gồm ít nhất 22.000 tấn thép, 56.500 tấn xi măng, 600 km cáp điện, 182 hệ thống thông gió, 21 trạm điện và 95 máy móc hạng nặng, cùng thiết bị khoan đá và thiết bị chống nổ. Ảnh vệ tinh còn cho thấy hoạt động đào bới lớn và những khu vực trông giống sáu lối vào mới.

Mục đích được cho là hiện đại hóa Perimetr

Perimetr được Liên Xô phát triển trong Chiến tranh Lạnh nhằm bảo đảm khả năng trả đũa hạt nhân sau khi bị tấn công, đặc biệt nếu Kremlin và mạng lưới chỉ huy thông thường bị đánh sập. Trong kịch bản được tờ Danwatch mô tả, nếu mất liên lạc với lãnh đạo đồng thời xuất hiện dấu hiệu của vụ nổ hạt nhân như chấn động và phóng xạ, lực lượng trong hệ thống có thể truyền lệnh trả đũa tới các tên lửa còn sống sót. Vì vậy, gọi Perimetr đơn giản là một “cỗ máy tự động tự phóng toàn bộ vũ khí hạt nhân” có thể gây hiểu nhầm. Chuyên gia Pavel Podvig mô tả nó chủ yếu như một hệ thống thông tin/chỉ huy dự phòng, và mức độ con người còn tham gia vào quyết định phóng hiện nay không được các tài liệu công khai xác nhận đầy đủ.

Có dấu hiệu hệ thống đã được nâng cấp và đưa vào trực chiến

Các tác giả tìm thấy bài viết trong tạp chí cựu chiến binh Lực lượng Tên lửa Chiến lược Nga nói rằng Perimetr đã trải qua nhiều năm thử nghiệm và Object 1335 được đưa trở lại trạng thái “khả năng sẵn sàng chiến đấu (combat readiness)” vào năm 2023. Thiếu tướng nghỉ hưu V. G. Khalin, người từng tham gia phát triển Perimetr, cho biết hệ thống tự động hóa đã được nâng cấp, bổ sung các trạm chỉ huy cơ động và liên lạc không gian; ông cũng nói việc hiện đại hóa đã diễn ra từ khoảng 2005–2010 theo một sắc lệnh bí mật được cho là của ông Putin.

Tuy nhiên, chữ “revived — hồi sinh/tái kích hoạt” cần thận trọng

Ông Jeffrey Lewis của Stanford cho rằng lời giải thích đơn giản nhất cho các bằng chứng là Nga đang đưa Dead Hand trở lại hoạt động. Nhưng ông Pavel Podvig cho rằng cách nói này không chính xác vì theo ông Perimetr chưa từng thực sự bị ngừng hoạt động, mà chỉ được tiếp tục bảo trì và hiện đại hóa; một số chuyên gia khác cũng cho rằng chưa đủ bằng chứng công khai để xác định chính xác chế độ vận hành hiện nay.

Tại sao Nga lại xây dựng một căn cứ như vậy?

Một cách giải thích là tăng khả năng sống sót của hệ thống chỉ huy hạt nhân trước một “decapitation strike” — đòn tấn công nhằm tiêu diệt bộ máy chỉ huy. Ông Tom Røseth thuộc Norwegian Staff College nhấn mạnh rằng Perimetr về bản chất được thiết kế cho đòn trả đũa, không phải đòn đánh phủ đầu, và việc đào sâu, gia cố căn cứ có thể nhằm bảo vệ nó trước các loại vũ khí xuyên phá công sự hiện đại.

Điểm đáng chú ý nhất

Bằng chứng mạnh nhất của cuộc điều tra không phải là việc Nga có một “robot tự động tận thế”, mà là việc Nga đã đầu tư khổng lồ vào một trung tâm chỉ huy hạt nhân chiến lược nằm sâu dưới núi và có mối liên hệ lịch sử với Perimetr. Việc Perimetr hiện hoạt động chính xác như thế nào, mức độ tự động hóa đến đâu và ai phải ra quyết định cuối cùng vẫn thuộc phạm vi bí mật quân sự và chưa thể xác minh độc lập. Kremlin đã được nhóm điều tra gửi câu hỏi nhưng không trả lời.

Vân Thiên, Theo The Sunday Times, Danwatch, 1.ru