Nghị sĩ Iran kêu gọi rút khỏi Hiệp ước NPT

Minh Hoàng
•
Thứ Hai, 02/11/2026

Một số nghị sĩ Iran kêu gọi nước này rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Một thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran cho biết đã có 10 kiến nghị về vấn đề này được đăng ký.

Cận cảnh hình ảnh làm nổi bật Điều VI và Điều VII của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). (Ảnh: Shutterstock)

Hôm thứ Bảy (31/10), nghị sĩ Mahmoud Nabavian viết trên mạng xã hội X, kêu gọi Iran rút khỏi NPT và điều chỉnh học thuyết hạt nhân.

“Giờ đây, sau khi phải trả giá đắt vì chiến tranh và các lệnh trừng phạt, đã đến lúc Iran rút khỏi Hiệp ước NPT và thay đổi học thuyết hạt nhân,” ông viết.

Lời kêu gọi của ông tiếp nối những đề xuất tương tự từ các nghị sĩ và nhân vật có tiếng khác. Tại Quốc hội Iran, ông Ebrahim Rezaei, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại, cho biết đã có 10 kiến nghị rút khỏi NPT được đăng ký và vấn đề này đang được xem xét, theo hãng tin Fars của Iran mà Al Jazeera dẫn lại.

Đài truyền hình nhà nước IRIB đưa tin, trong bài giảng hôm thứ Sáu (30/10), ông Mohammad Javad Haj Ali Akbari, chính trị gia kiêm học giả Iran, cũng kêu gọi xem xét lại học thuyết hạt nhân của nước này. Ông gọi đây là “yêu cầu của quốc gia”, đồng thời nhấn mạnh rằng đây không phải là phản ứng bộc phát hay cảm tính, mà xuất phát từ nhận thức của người dân Iran về điều ông cho là việc Mỹ không giữ cam kết.

Trước đó, truyền thông Iran đưa tin Mặt trận Paydari, một phe phái cứng rắn có liên hệ với các nhóm bảo thủ, cũng đã kêu gọi Quốc hội rút khỏi NPT hôm 24/10.

Tehran chưa thay đổi lập trường chính thức

Đến nay, các lãnh đạo Iran chưa trả lời yêu cầu của các nghị sĩ.

Việc rút khỏi NPT không đồng nghĩa với việc Iran sẽ chế tạo vũ khí hạt nhân. Chính phủ nước này vẫn duy trì lập trường chính thức rằng không theo đuổi việc phát triển vũ khí hạt nhân.

Hồi tháng 6/2025, Bộ Ngoại giao Iran cho biết các nghị sĩ đang soạn thảo dự luật về việc rút nước này khỏi NPT. “Trước những diễn biến gần đây, chúng tôi sẽ đưa ra quyết định phù hợp,” người phát ngôn Esmaeil Baghaei phát biểu tại một cuộc họp báo vào thời điểm đó. “Chính phủ có trách nhiệm thi hành các dự luật do Quốc hội thông qua. Tuy nhiên, đề xuất này hiện vẫn đang trong quá trình chuẩn bị, và chúng tôi sẽ phối hợp với Quốc hội trong các giai đoạn tiếp theo.”

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định chính sách của Tehran phù hợp với sắc lệnh tôn giáo lâu nay của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, trong đó phản đối việc phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Hãng thông tấn nhà nước Nga TASS đưa tin, hôm thứ Bảy, ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, phát biểu trên truyền hình nhà nước rằng hiện chưa rõ Iran có tiếp tục là thành viên NPT sau một cuộc chiến mới hay không.

“Đến một thời điểm nào đó, họ có thể muốn phát động chiến tranh. Khi đó, chưa rõ liệu chúng tôi có tiếp tục ở lại NPT sau bất kỳ cuộc chiến nào trong tương lai hay không. Tuy nhiên, chừng nào còn là thành viên, chúng tôi vẫn có 22 quyền,” ông nói.

Ông Mohsen Rezaei nhấn mạnh Mỹ phải bảo đảm Iran được hưởng đầy đủ các quyền theo NPT trước khi hai bên thảo luận về chương trình hạt nhân. “Trước hết, các ông phải công nhận quyền của chúng tôi,” ông nói.

NPT cho phép các nước rút khỏi hiệp ước với điều kiện thông báo trước 3 tháng

Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) nhằm ngăn chặn sự phổ biến vũ khí hạt nhân và thúc đẩy việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Hiệp ước được mở cho các quốc gia ký kết từ ngày 1/7/1968 và chính thức có hiệu lực từ ngày 5/3/1970.

Theo các điều khoản của hiệp ước, những nước sở hữu vũ khí hạt nhân cam kết không chuyển giao loại vũ khí này hoặc hỗ trợ các nước khác chế tạo. Trong khi đó, các nước không sở hữu vũ khí hạt nhân cam kết không tìm cách phát triển hay sở hữu chúng.

Hiện có 191 quốc gia tham gia NPT. 4 nước chưa ký hiệp ước này là Ấn Độ, Pakistan, Israel và Nam Sudan.

Trong số 11 điều khoản của NPT, Điều 10 quy định một quốc gia có thể rút khỏi hiệp ước “nếu quốc gia đó quyết định rằng những sự kiện bất thường… đã đe dọa các lợi ích tối cao của mình”, với điều kiện phải thông báo trước 3 tháng.

Iran ký NPT vào tháng 7/1968 và phê chuẩn hiệp ước vào tháng 2/1970 với tư cách một quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân. Kể từ đó, Tehran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ các mục đích hòa bình và nghiên cứu khoa học.

Hồi tháng 9, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thông qua một nghị quyết bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” về việc Iran “tiếp tục không tuân thủ” các nghĩa vụ theo NPT. Iran lên án nghị quyết này, cho rằng nó vô căn cứ và mang động cơ chính trị.

Trong tuần qua, một bài viết trên hãng tin Tasnim của Iran đã đề cập đến những lời kêu gọi nước này rút khỏi NPT, đồng thời cáo buộc IAEA có lập trường chính trị nghiêng về phía Mỹ và Israel.

Kể từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6/2025, khi Mỹ và Israel tấn công các cơ sở hạt nhân Fordow, Natanz và Isfahan, IAEA vẫn chưa được tiếp cận những cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran.

Ông Trump: Iran “không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố Iran “không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”, đồng thời coi đây là điều kiện không thể thương lượng để chấm dứt cuộc chiến hiện nay và đạt được một thỏa thuận lâu dài.

Trả lời phỏng vấn đài phát thanh KCMO ở Kansas City hôm thứ Sáu, ông Trump nói cuộc chiến “sẽ sớm kết thúc”, nhưng Washington cần “một sự bảo đảm rằng Iran sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân”. Tối cùng ngày, phát biểu tại Daytona Beach, bang Florida, ông tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không bao giờ để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Ông Trump cũng phủ nhận việc Mỹ là bên khơi mào cuộc chiến, đồng thời nói rằng “cuộc chiến này đã bắt đầu từ nhiều năm trước” và “Iran đã tiến hành chiến tranh chống lại Mỹ từ năm 1979”.

Phía Iran đưa ra một số điều kiện trước khi nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân, trong đó có yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran trong và xung quanh eo biển Hormuz, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và cam kết không tiến hành thêm các cuộc tấn công.

Trước khi chiến sự bùng nổ hôm 28/2, Washington và Tehran đã tiến hành các cuộc đàm phán gián tiếp về chương trình hạt nhân, với Oman làm trung gian.

Sáng thứ Sáu, các nhà trung gian Qatar cùng các quan chức Mỹ đã trở lại Tehran, dường như nhằm khôi phục thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 6. Tuy nhiên, thỏa thuận này nhanh chóng đổ vỡ do bất đồng về quyền kiểm soát eo biển Hormuz.