Nhà Trắng: Sẽ triển khai hệ thống AI để ngăn Trung Quốc né thuế quan

Trương Đình
•
Thứ Sáu, 14/08/2026

Báo cáo do Nhà Trắng công bố hôm 13/8 cho biết, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang phát triển một hệ thống “biên giới trinh sát” (detective border) ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi của Trung Quốc (ĐCSTQ) sử dụng nước thứ ba để né thuế quan của Mỹ.

Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Nhà Trắng hôm 13/8 công bố báo cáo có tên “Đại gian lận chuyển tải hàng hóa” (The Great Transshipment Scam), cáo buộc hơn 40 quốc gia là một phần trong “mạng lưới chuyển tải hàng hóa ngầm” của Trung Quốc, giúp Bắc Kinh né thuế quan của Mỹ một cách bất hợp pháp.

Báo cáo cho biết, các nhà xuất khẩu từ Trung Quốc và những quốc gia chịu mức thuế cao có thể lợi dụng sự khác biệt về chính sách thuế quan của Mỹ đối với từng quốc gia, trước tiên chuyển hàng hóa sang các nước có mức thuế thấp hơn, sau đó đưa vào thị trường Mỹ.

Báo cáo cũng cho biết trong những năm gần đây, các nhà xuất khẩu Trung Quốc ngày càng chuyển hàng hóa qua nước thứ ba. Những sản phẩm trước đây được vận chuyển trực tiếp từ Trung Quốc sang Mỹ sẽ đi qua một số khu vực tài phán, tại đó được lắp ráp ở mức hạn chế, gia công hoàn thiện, đóng gói lại, thay nhãn hoặc thay đổi hồ sơ, nhằm che giấu quốc gia xuất xứ của sản phẩm. Theo thời gian, những hoạt động này đã hình thành một mạng lưới toàn cầu bao gồm các trung tâm sản xuất, nền tảng logistics, khu thương mại tự do, kho ngoại quan, hành lang gia công và các trung tâm tái xuất.

Công ty AI về chuỗi cung ứng Exiger ước tính từ tháng 2/2025 đến tháng 2/2026, tổng giá trị hàng hóa được chuyển tải bất hợp pháp lên tới 75 tỷ USD, tương đương khoản thất thu thuế quan từ 19 tỷ đến 34 tỷ USD.

Báo cáo Nhà Trắng chỉ ra hơn 40 quốc gia, trong đó có Mexico, Canada, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, có nguy cơ cao xảy ra hoạt động chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp, bị cáo buộc hỗ trợ Bắc Kinh chuyển hàng vào Mỹ nhằm né mức thuế quan cao của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc. Mỹ áp mức thuế đối với những nước trung chuyển này thấp hơn so với hàng hóa Trung Quốc.

“Về cơ bản, đây là lời cảnh báo gửi tới toàn thế giới—đừng tìm cách lừa dối nước Mỹ,” ông Peter Navarro, Giám đốc Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Nhà Trắng, nói với Bloomberg Television hôm 13/8.

“Trong nhiều năm, ĐCSTQ đã sử dụng đại gian lận chuyển tải này để ‘tẩy’ hàng hóa xuất khẩu sang hơn 40 quốc gia, lấy đi hàng chục tỷ USD khỏi ngân khố Mỹ và cướp đi tiền lương của người lao động Mỹ,” ông Navarro nói.

Báo cáo cũng đề cập một hệ thống “biên giới trinh sát” ứng dụng AI, được xem là phản ứng chiến lược đối với “đại gian lận chuyển tải hàng hóa”. Hệ thống này nhằm phát hiện và ngăn chặn hoạt động chuyển tải bất hợp pháp, đồng thời hỗ trợ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) bằng cách tích hợp dữ liệu hàng hóa, lịch sử tuyến vận chuyển, phân loại hàng hóa, mối quan hệ sở hữu, các chỉ số về năng lực sản xuất, công cụ phát hiện bất thường, thị giác máy tính và những công cụ phân tích khác.

Mục tiêu là nâng cao khả năng của CBP trong việc phân biệt hoạt động “dịch chuyển sản xuất đến các quốc gia lân cận” (nearshoring) và đầu tư nước ngoài hợp pháp với hoạt động “chuyển tải hàng hóa qua nước thứ ba” bất hợp pháp, xác định các lô hàng có nguy cơ cao, đồng thời chuyển kết quả phân tích thành các biện pháp thực thi như chặn hàng, thu thuế, xử phạt và từ chối cho hàng hóa nhập cảnh Mỹ.