Mỹ thử nghiệm Blackbeard, tên lửa siêu vượt âm giá rẻ đầy tham vọng

Hải quân Mỹ hôm 18/9 bay thử loại tên lửa siêu vượt âm “Blackbeard” có giá mục tiêu dưới 400 nghìn USD mỗi quả, với hai quả gắn dưới cánh chiến đấu cơ F/A-18E/F Super Hornet.

Chuyến bay thử mang tên lửa “Blackbeard” của công ty Castelion có thể đưa Hải quân Mỹ trở thành lực lượng đầu tiên trên thế giới triển khai thực chiến tên lửa siêu vượt âm phóng từ trên không.

Loại vũ khí mới được xây dựng quanh hai yếu tố cốt lõi: giá thành thấp và thiết kế mô-đun. Khi đưa vào sử dụng, tên lửa sẽ giúp máy bay trên tàu sân bay Mỹ có năng lực tấn công chưa từng có.

Bay thử mang theo hai tên lửa, chưa phóng

Cuối tháng 9, Văn phòng Điều hành danh mục mua sắm hàng không của Hải quân Mỹ (PAEA) công bố đoạn video bay thử. Trong video, một chiến đấu cơ F/A-18E/F Super Hornet mang dưới cánh hai tên lửa “Blackbeard” thử nghiệm.

Hải quân Mỹ sau đó xác nhận cuộc thử diễn ra hôm 18/9 tại Trạm Không quân Hải quân Patuxent River, bang Maryland. Đây là chuyến bay thử thuộc giai đoạn nghiên cứu phát triển.

Hai quả đạn thử vẫn gắn trên giá phóng suốt chuyến bay. Máy bay và hai quả đạn đã trở về căn cứ an toàn.

Lợi thế lớn nhất nằm ở giá thành

Điểm nổi bật nhất của “Blackbeard” trong dàn vũ khí siêu vượt âm của quân đội Mỹ là hiệu quả chi phí. Thông tin công khai cho thấy giá mục tiêu của mỗi quả dưới 400 nghìn USD, thấp hơn nhiều so với các loại vũ khí siêu vượt âm khác mà Mỹ đang có.

Để so sánh, vũ khí siêu vượt âm “Tấn công nhanh thông thường” (CPS) mà Hải quân Mỹ dự định trang bị cho tàu khu trục lớp Zumwalt và tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia có giá khoảng 51 triệu USD mỗi quả. Nếu tính cả hệ thống vũ khí hoàn chỉnh, giá bình quân còn cao hơn.

Nếu sản xuất hàng loạt được với giá dưới 400 nghìn USD như mục tiêu, “Blackbeard” sẽ rẻ đến mức có thể dùng như vật tư tiêu hao. Đây chính là lợi thế riêng của loại tên lửa này.

Hải quân Mỹ dồn dập ký hợp đồng

Hồi tháng 2, Hải quân Mỹ trao cho Castelion hợp đồng khoảng 50 triệu USD nhằm thúc đẩy “Blackbeard” đạt năng lực tác chiến sớm (EOC). Đến tháng 4, hải quân ký tiếp hợp đồng 105 triệu USD để tích hợp tên lửa lên F/A-18E/F, gồm tích hợp phần cứng và phần mềm, an toàn hệ thống, chứng nhận bay và bay thử.

Tháng 6, hải quân mua 50 quả “Blackbeard” bản tiền sản xuất cùng thiết bị vận chuyển và cất giữ. Tháng 8, Castelion nhận thêm hợp đồng khoảng 90 triệu USD để tiếp tục sản xuất và bàn giao 50 quả tên lửa này.

Tháng 9, hải quân đặt thêm đơn hàng sản xuất trị giá 200 triệu USD để chế tạo, lắp ráp, thử nghiệm và bàn giao lô “Blackbeard” đầu tiên.

Xét về mức đầu tư và tiến độ, đây là một trong những loại vũ khí siêu vượt âm giá rẻ phát triển nhanh nhất của Mỹ những năm gần đây. Hải quân Mỹ đặt mục tiêu đạt năng lực tác chiến sớm vào khoảng năm 2027–2028.

Hôm 13/5, Lầu Năm Góc ký thỏa thuận với Castelion: sau khi “Blackbeard” hoàn tất thử nghiệm và kiểm định, cơ quan này sẽ mua ít nhất 500 quả mỗi năm. Lầu Năm Góc cũng đang xin thẩm quyền để mua hơn 12 nghìn quả trong 5 năm tới.

Thiết kế tầng đẩy kèm khối lướt siêu vượt âm

Vũ khí siêu vượt âm thường là tên lửa hành trình hoặc vũ khí tăng tốc – lướt bay nhanh hơn Mach 5 (khoảng 6.125 km/h). Tuy nhiên, yếu tố quyết định một vũ khí có thật sự mang năng lực tấn công siêu vượt âm hay không là khả năng cơ động trong khí quyển.

Tên lửa đạn đạo truyền thống thời Chiến tranh Lạnh có thể đạt tốc độ Mach 20 hoặc hơn khi quay lại khí quyển, nhưng vẫn chỉ được gọi là tên lửa đạn đạo. Lý do là chúng bay theo quỹ đạo parabol cố định, khá dễ bị radar cảnh báo sớm tầm xa phát hiện, theo dõi và bị hệ thống phòng thủ đánh chặn.

Về sau, tầng đẩy của tên lửa đạn đạo được ghép với khối lướt siêu vượt âm (HGV), tạo thành vũ khí tăng tốc – lướt. Loại này vừa bay ở tốc độ siêu vượt âm vừa cơ động được ở mức nhất định, nên được gọi là tên lửa siêu vượt âm. Tốc độ cao cùng quỹ đạo và cách cơ động phức tạp hơn khiến hệ thống phòng thủ khó đánh chặn hơn.

Tên lửa hành trình siêu vượt âm thường phóng từ bệ di động, dùng động cơ phản lực dòng thẳng để bay nhanh trong khí quyển và gần như không có quỹ đạo cố định, nên còn khó đánh chặn hơn nữa.

Phân tích từ thông tin công khai cho thấy “Blackbeard” có thể dùng thiết kế giống tên lửa đạn đạo mang khối lướt. Phía trên tầng đẩy có thể là một khối lướt siêu vượt âm (HGV) không có động cơ. Tầng đẩy đưa khối lướt lên độ cao và tốc độ định trước rồi thả ra để lao tới mục tiêu. Thiết kế này xếp “Blackbeard” vào nhóm tên lửa siêu vượt âm.

So với thiết kế này, tên lửa hành trình siêu vượt âm, loại hút không khí vào động cơ phản lực dòng thẳng để tạo lực đẩy, đòi hỏi kỹ thuật phức tạp hơn. Chương trình tên lửa hành trình siêu vượt âm của Mỹ đã chuyển từ kiểm chứng công nghệ sang bay thử và chuẩn bị tác chiến. Tiêu biểu nhất là “Tên lửa hành trình tấn công siêu vượt âm” (HACM) của Không quân Mỹ, kết hợp tầng đẩy tên lửa với động cơ phản lực dòng thẳng đốt siêu âm, phóng từ chiến đấu cơ rồi bay hành trình ở tốc độ siêu vượt âm.

Tiến độ HACM chậm đáng kể so với kế hoạch ban đầu. Năm nay, Không quân Mỹ tiếp tục thúc đẩy chương trình và hy vọng chốt kế hoạch mua HACM vào năm 2027.

Cũng trong năm 2026, Không quân Mỹ bắt đầu tìm kiếm thế hệ tên lửa hành trình siêu vượt âm giá rẻ tiếp theo, có thể mang nhiều loại đầu đạn khác nhau và có tầm bắn trên 900 km. Động thái này phản ánh hướng đi của Lầu Năm Góc: chuyển dần từ các hệ thống vũ khí siêu vượt âm cao cấp sang loại giá rẻ, sản lượng lớn, có thể triển khai lâu dài.

Năng lực mới cho máy bay trên tàu sân bay

“Blackbeard” được thiết kế để phóng từ chiến đấu cơ đang bay nhanh, nên ngay lúc rời giá phóng đã có vận tốc ban đầu lớn và đạt tốc độ siêu vượt âm trong thời gian ngắn hơn. Tầm bắn của tên lửa không quá 900 km.

Tốc độ cao cùng tầm bắn tương đối ngắn khiến hệ thống phòng thủ đối phương chỉ còn một khoảng thời gian rất hẹp để phản ứng và đánh chặn.

Hiện chưa có thông tin chắc chắn về công nghệ dẫn đường của “Blackbeard”. Do nhiệm vụ chính là tấn công tàu đối phương, tên lửa được cho là có thể dùng đầu dò ảnh nhiệt giống các tên lửa chống hạm hiện nay.

Castelion từng gợi ý tầm bắn của “Blackbeard” có thể gần 800 km, nhưng con số chính xác chưa được công bố. Bán kính tác chiến của F/A-18 Super Hornet khi không tiếp nhiên liệu trên không vào khoảng 600–800 km.

Nếu mang tên lửa tầm bắn 800 km, chiến đấu cơ sẽ nới rộng đáng kể cự ly tấn công của nhóm tác chiến tàu sân bay. Nhờ tầm bay của máy bay trên tàu, nhóm tác chiến có thể tấn công từ ngoài tầm phòng thủ đối phương. Cách đánh này giúp giảm rủi ro cho chính tàu sân bay, trong khi vẫn duy trì sức ép lên các mục tiêu giá trị cao của đối phương.

Trước đó, văn bản yêu cầu về chương trình “Vũ khí đa nhiệm, giá rẻ, số lượng lớn” (MACE) của hải quân ghi rõ thiết kế phải đủ gọn để chiến đấu cơ F-35A/C mang được 4 quả hoàn chỉnh trong khoang vũ khí ở bụng. Chưa rõ yêu cầu này còn áp dụng cho “Blackbeard” hay không.

Nếu mang được trong khoang, tên lửa sẽ cho chiến đấu cơ tàng hình thêm một vũ khí tấn công siêu vượt âm mà vẫn giữ được cấu hình tàng hình khi tham chiến.

Hải quân Mỹ đã khẳng định loại vũ khí này có thể tấn công mục tiêu di động trên biển và trên bộ. Với khả năng đó, mục tiêu của “Blackbeard” mở rộng từ công trình cố định sang tàu chiến đang di chuyển hay khí tài cơ động trên bộ, khiến hệ thống phòng thủ đối phương khó phát hiện, nhận dạng, theo dõi và đánh chặn hơn nhiều.

Lục quân Mỹ cũng đang phát triển phiên bản phóng từ mặt đất của “Blackbeard”, dự kiến tích hợp lên hệ thống HIMARS và Hệ thống phóng đa miền tự động dùng chung (CAML) trong tương lai. Không quân Mỹ từng hợp tác với Castelion phát triển ý tưởng vũ khí tấn công tầm xa.

Hải quân Mỹ đã lên kế hoạch tích hợp “Blackbeard” lên F-35C, vì vậy không loại trừ khả năng F-35A của không quân cũng có phiên bản tên lửa riêng.

Hướng tới xung đột cường độ cao

Trên mạng X, PAEA đăng video kèm dòng chữ “Sắp ra mắt tại chiến trường gần bạn… Blackbeard!” và gắn tài khoản chính thức của Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) cùng Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (INDOPACOM).

CENTCOM phụ trách các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông và khu vực lân cận. INDOPACOM chủ yếu phụ trách khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, gồm eo biển Đài Loan, Biển Đông và toàn bộ Tây Thái Bình Dương.

Từ lâu, giới chức quân đội Mỹ coi vũ khí siêu vượt âm là năng lực quan trọng để giành thắng lợi trong xung đột tương lai ở Thái Bình Dương, đặc biệt trong một cuộc đối đầu quân sự cường độ cao có thể xảy ra với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Tấn công chính xác siêu vượt âm tầm xa là lĩnh vực then chốt trong cuộc cạnh tranh gay gắt giữa Mỹ và các đối thủ chính, nhất là ĐCSTQ.

Nhiều chương trình như HACM của Không quân Mỹ vẫn đang được thúc đẩy. Dù vậy, “Blackbeard” có thể là tên lửa siêu vượt âm phóng từ trên không gần với triển khai thực chiến nhất của quân đội Mỹ.