Mỹ – Indonesia liên minh quân sự, eo biển Malacca trở thành “yết hầu năng lượng” của Trung Quốc
- Lý Tịnh, Lạc Á
- •
Mỹ và Indonesia gần đây đã công bố thiết lập “Quan hệ đối tác hợp tác quốc phòng quan trọng”, với 3 trụ cột hợp tác chính bao gồm hiện đại hóa quân sự, huấn luyện chung và phối hợp diễn tập. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý cao độ của Trung Quốc đối với vị trí chiến lược của eo biển Malacca. Các chuyên gia nhận định Indonesia nằm ở nút then chốt của “chuỗi đảo thứ nhất”, và logic sâu xa của hợp tác Mỹ – Indonesia là nhằm kiểm soát “yết hầu năng lượng” của Trung Quốc, đồng thời xây dựng hệ thống răn đe ngăn chặn trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Lầu Năm Góc bắt tay Jakarta: 3 trụ cột hợp tác quốc phòng mới
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth ngày 13/4 đã tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin tại Lầu Năm Góc. Hai bên tuyên bố chính thức thiết lập “Quan hệ đối tác hợp tác quốc phòng quan trọng”.
Quan hệ đối tác này nhằm xây dựng một khuôn khổ để tăng cường hợp tác quốc phòng song phương Mỹ – Indonesia, qua đó duy trì hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Theo tuyên bố chung, thỏa thuận mới gồm 3 “trụ cột nền tảng”: xây dựng tổ chức và năng lực quân sự; huấn luyện và giáo dục quân sự chuyên nghiệp; và phối hợp diễn tập – tác chiến. Nội dung bao gồm “phát triển chung năng lực tác chiến phi đối xứng tiên tiến, mở rộng công nghệ quốc phòng thế hệ mới trong các lĩnh vực trên mặt biển, dưới nước và hệ thống không người lái, đồng thời hợp tác bảo trì, sửa chữa và đại tu (MRO) nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng chiến đấu” (trích nguyên văn tuyên bố).
Ông Hegseth cho biết hai nước mỗi năm thực hiện hơn 170 cuộc diễn tập quân sự chung, mối quan hệ này đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin cũng nói hai bên đang thúc đẩy lợi ích quốc gia trên cơ sở tôn trọng và cùng có lợi, coi thỏa thuận lần này là khởi đầu mới trong quan hệ quốc phòng.
Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1949, Mỹ và Indonesia đã duy trì 75 năm quan hệ chính thức. Thỏa thuận mới đưa quan hệ quân sự hai nước lên cấp độ cao hơn, đồng thời đẩy Indonesia—quốc gia kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược—vào tâm điểm của cấu trúc chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Eo biển Malacca bị theo dõi sát sao, Bắc Kinh quan tâm đặc biệt
Việc hợp tác quốc phòng Mỹ – Indonesia nâng cấp đã thu hút sự chú ý rộng rãi từ truyền thông Trung Quốc đại lục. Wall Street News cho rằng Mỹ đang tận dụng thỏa thuận với Indonesia để tăng cường hiện diện quân sự tại eo biển Malacca, làm dấy lên lo ngại về sự ổn định của tuyến hàng hải toàn cầu. Caixin dẫn phân tích của Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Trung Quốc – ASEAN thuộc Đại học Quảng Tây La Truyền Dục cho rằng động thái này “có thể ảnh hưởng đáng kể đến tình hình Biển Đông”.
Ngày 17/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn nói rằng “hợp tác an ninh quốc phòng giữa các quốc gia không nên nhằm vào bên thứ ba hoặc làm tổn hại lợi ích của bên thứ ba”.
Nhà nghiên cứu Thẩm Minh Thất thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan nói với Epoch Times rằng việc Mỹ tăng cường hợp tác với Indonesia liên quan trực tiếp đến “thế tiến thoái lưỡng nan Malacca” mà Trung Quốc lo ngại lâu nay.
Khái niệm “thế tiến thoái lưỡng nan Malacca” do cựu lãnh đạo Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đưa ra năm 2003, chỉ việc nhập khẩu dầu của Trung Quốc phụ thuộc lớn vào eo biển Malacca; nếu tuyến này bị phong tỏa sẽ gây tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế Trung Quốc.
Eo biển Malacca dài khoảng 900 km, là “yết hầu” chiến lược nối Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, được xem là tuyến sinh mệnh của các quốc gia Đông Á. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) năm 2025, khoảng 30% lượng dầu thô vận chuyển đường biển toàn cầu đi qua eo biển này. Tầm quan trọng của nó có thể so sánh với kênh đào Suez hoặc Panama.
Ông Thẩm Minh Thất cho rằng Trung Quốc nhiều năm qua đã tìm cách xây dựng các tuyến thay thế, bao gồm đường ống từ cảng Gwadar (Pakistan) tới Tân Cương và từ cảng Kyaukpyu (Myanmar) tới Côn Minh, nhằm tránh Malacca. Tuy nhiên, các tuyến này chỉ mang tính giảm nhẹ cục bộ; dầu thô của Trung Quốc chủ yếu vẫn đến từ Trung Đông và vẫn phải phụ thuộc eo biển Malacca.
Biển Đông căng thẳng, Đông Nam Á chịu áp lực từ Trung Quốc
Ngay trước và sau khi Mỹ – Indonesia ký thỏa thuận quốc phòng, tình hình Biển Đông cũng leo thang, các quốc gia Đông Nam Á chịu áp lực ngày càng lớn từ Trung Quốc.
Theo hãng Antara News của Indonesia, ngày 7/4 chính phủ nước này phát hiện một thiết bị nghi là drone dưới nước gần eo biển Lombok—một tuyến hàng hải chiến lược. Thiết bị có logo “CSIC” (Tập đoàn Công nghiệp Đóng tàu Trung Quốc) và chữ Trung giản thể, nghi là UAV dưới nước của Trung Quốc.
Eo biển Lombok là một trong số ít tuyến đường biển sâu phù hợp cho tàu ngầm di chuyển, được Mỹ và Úc đặc biệt quan tâm, vì vậy sự việc gây nghi vấn mạnh mẽ về hoạt động trinh sát của Trung Quốc.
Tại khu vực Philippines, các hành động mở rộng của Trung Quốc cũng gia tăng. Theo ảnh vệ tinh do Reuters dẫn lại, ngày 10–11/4 Trung Quốc đã lắp đặt một hàng rào nổi dài 352 mét tại lối vào bãi cạn Scarborough và triển khai nhiều tàu dân quân biển để phong tỏa khu vực.
Ngoài ra, Philippines còn cáo buộc “ngư dân” Trung Quốc thả chất độc xyanua gần bãi Cỏ Rong (Second Thomas Shoal). Hội đồng An ninh Quốc gia Philippines cho biết hành vi này bắt đầu từ năm 2025.
Trước áp lực gia tăng, Philippines ngày 9/4 đã thành lập căn cứ lực lượng cảnh sát biển mới trên đảo Thị Tứ thuộc quần đảo Trường Sa. Cùng ngày, một máy bay tuần tra Philippines bị quân đội Trung Quốc bắn pháo sáng khi đang làm nhiệm vụ.
Chuyên gia phân tích: tranh giành “yết hầu năng lượng” là trung tâm bàn cờ Mỹ – Trung
Diễn biến tại eo biển Hormuz hiện nay được xem như lời dự báo thực tế cho kịch bản Malacca trong tương lai. Sau nhiều tuần đối đầu Mỹ – Iran, Ngoại trưởng Iran Araghchi hôm 17/4 tuyên bố mở hoàn toàn eo biển Hormuz cho tàu thương mại trong thời gian ngừng bắn với Israel.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay sau đó tuyên bố trên mạng xã hội rằng phong tỏa đường biển đối với Iran vẫn tiếp tục cho đến khi đạt thỏa thuận “100% hoàn tất”. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ Brad Cooper xác nhận hơn 10.000 binh sĩ Mỹ vẫn duy trì nhiệm vụ phong tỏa, “không có tàu nào thoát khỏi phong tỏa”.
Theo ông Thẩm Minh Thất, “nếu Mỹ – Trung xảy ra xung đột, các biện pháp hạn chế hoặc kiểm soát tuyến năng lượng như ở Hormuz có thể sẽ được lặp lại”.
Ông cũng chỉ ra thế khó của Indonesia và các nước Đông Nam Á, vốn lâu nay theo đuổi chiến lược “kinh tế dựa vào Trung Quốc, an ninh dựa vào Mỹ”. Tuy nhiên, ông cảnh báo Trung Quốc là “nguồn bất ổn trong khu vực”, đặc biệt tại Biển Đông, đồng thời đe dọa quyền lợi quần đảo Natuna của Indonesia.
Indonesia không phải bên tranh chấp trực tiếp Biển Đông, nhưng do yêu sách “đường chín đoạn” của Trung Quốc bao trùm vùng đặc quyền kinh tế Natuna, hai bên thường xuyên xảy ra tranh chấp về chủ quyền và ngư quyền.
Ông Thẩm kết luận Mỹ đang xây dựng mạng lưới răn đe đa quốc gia nhằm ngăn Trung Quốc mở rộng hành động đơn phương, qua đó duy trì ổn định khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Theo ông, sự ổn định này “cũng mang lại lợi ích cho Indonesia”.
Xem thêm
Từ khóa eo biển Malacca Indonesia quan hệ Mỹ - Indonesia
