HSBC, Standard Chartered đối mặt rủi ro khi Mỹ mở rộng trừng phạt Iran

Nhậm Nghĩa
•
Thứ Tư, 22/04/2026

Bộ Tài chính Mỹ gần đây tái khẳng định chính sách trừng phạt đối với Iran và cảnh báo khả năng áp dụng trừng phạt thứ cấp đối với các tổ chức tài chính nước ngoài. Thông tin mới nhất cho biết, HSBC và Standard Chartered cùng 3 ngân hàng quốc tế khác đang bị cuốn vào một vụ rửa tiền hàng triệu USD cho Iran. Vụ việc cũng khiến Hồng Kông bị quốc tế chú ý ngày càng nhiều.

Bộ Tài chính Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt mới với Iran

Tòa nhà Ngân hàng HSBC ở Hồng Kông. (Ảnh: Ruby Tang / Vision Times).

Vụ rửa tiền nhiều tầng, nhiều ngân hàng liên quan

Báo The Telegraph của Anh dẫn tài liệu từ Tòa án Liên bang Nam New York cho biết, ngân hàng Thổ Nhĩ Kỳ Kuveyt Turk bị cáo buộc sử dụng cấu trúc nhiều tầng và công ty danh nghĩa trong quá trình giao dịch, nhằm che giấu mối liên hệ với các thực thể Iran, đồng thời sử dụng ngân hàng quốc tế làm ngân hàng đại lý để xử lý thanh toán bằng USD.

Tài liệu cho thấy, một giao dịch khoảng 5,7 triệu USD liên quan đến Công ty Dầu khí Quốc gia Iran. Công ty này hiện đang chịu trừng phạt từ Mỹ, EU và Anh.

Các tài liệu khác chỉ ra dòng tiền liên quan cũng liên quan đến các doanh nghiệp có mối quan hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, bao gồm các công ty xây dựng và công ty hóa dầu. Các giao dịch này được cho là liên quan đến mua sắm thiết bị công nghiệp, với thiết bị có tính chất quân sự – dân sự.

Các thông tin hiện có cho thấy, HSBC, Standard Chartered, JPMorgan, Citibank và Ngân hàng New York Mellon trong các giao dịch này đóng vai trò chính là ngân hàng đại lý, tức cung cấp dịch vụ thanh toán USD trong quá trình giao dịch xuyên biên giới. Tòa án yêu cầu các ngân hàng này nộp hồ sơ giao dịch, nhưng tài liệu không cho thấy các ngân hàng trực tiếp hoặc biết nhưng vẫn tham gia vào việc né tránh trừng phạt.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì chính sách trừng phạt tài chính mạnh mẽ đối với Iran. Bộ Tài chính Mỹ gần đây nhấn mạnh, họ sẽ tiếp tục sử dụng các công cụ, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp, để ràng buộc các tổ chức tài chính nước ngoài tham gia các hoạt động liên quan Iran. Trong bối cảnh này, bất kỳ giao dịch xuyên biên giới nào sử dụng hệ thống USD đều có thể bị giám sát chặt chẽ hơn.

Cấu trúc giao dịch và vai trò ngân hàng đại lý

Theo cấu trúc giao dịch, cơ chế ngân hàng đại lý là mắt xích quan trọng trong thanh toán xuyên biên giới của hệ thống tài chính toàn cầu hiện nay. Theo cơ chế này, ngân hàng địa phương thường dựa vào các ngân hàng quốc tế lớn như HSBC để hoàn tất thanh toán USD, ngân hàng quốc tế sẽ thực hiện kiểm tra tuân thủ dựa trên thông tin khách hàng và giao dịch do ngân hàng địa phương cung cấp. Sự phân công này nâng cao hiệu quả, nhưng cũng làm phát sinh vấn đề bất cân xứng thông tin, trở thành trọng điểm giám sát.

Một số trường hợp cho thấy, cùng với việc nâng cao tiêu chuẩn chống rửa tiền và thực thi trừng phạt, yêu cầu đối với tổ chức tài chính đã chuyển từ “có biết hay không” sang “có khả năng nhận diện hợp lý hay không”. Ví dụ, BNP Paribas (Pháp) năm 2014 bị phạt tới 8,97 tỷ USD bởi liên quan vi phạm trừng phạt Iran, được xem là một cột mốc quan trọng trong việc củng cố hệ thống.

Ở cấp độ khu vực, các nước như Thổ Nhĩ Kỳ với vai trò trung gian trong dòng vốn xuyên biên giới cũng bị chú ý. Do đặc thù địa lý và môi trường tài chính, một số tổ chức tài chính từng bị cáo buộc tham gia các cơ chế chuyển vốn liên quan Iran. Vai trò của Kuveyt Turk trong vụ việc lần này một lần nữa nhấn mạnh vị trí quan trọng của ngân hàng trung gian trong khung trừng phạt toàn cầu.

Quan điểm từ Hồng Kông

Tại Hồng Kông, Chủ tịch Hội đồng Phát triển Tài chính (FSDC) kiêm Tổng giám đốc mảng kinh doanh quốc tế của Standard Chartered Hồng Phi Chính cho biết, hệ thống ngân hàng địa phương duy trì mức độ tuân thủ cao trong chống rửa tiền và trừng phạt, với cơ chế liên tục được hoàn thiện từ năm 2001. Ông nhấn mạnh, các trường hợp riêng lẻ nếu có thiếu sót thường là ngoại lệ, đồng thời nhấn mạnh rằng ngân hàng cần liên tục nâng cao khả năng nhận diện rủi ro khi xử lý giao dịch liên quan thực thể bị trừng phạt. Về các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran, đây là vấn đề toàn cầu, không chỉ riêng Hồng Kông, và ngân hàng có trách nhiệm hạn chế tối đa việc liên quan đến quốc gia hoặc cá nhân bị trừng phạt.

Về mặt thể chế, cuộc điều tra lần này phản ánh xu hướng dài hạn trong giám sát tài chính quốc tế: mối liên hệ giữa chính sách trừng phạt và hệ thống thanh toán toàn cầu ngày càng chặt chẽ. Với vị thế chi phối của đồng USD trong thanh toán quốc tế, cùng với yêu cầu giám sát ngày càng cao, chi phí tuân thủ của ngân hàng trong hoạt động đại lý thanh toán có thể tiếp tục tăng, bao gồm đầu tư vào thẩm định khách hàng, giám sát giao dịch và cơ chế kiểm soát nội bộ.

Nhìn chung, vụ việc vẫn đang trong giai đoạn điều tra tư pháp và thu thập chứng cứ, chưa có kết luận pháp lý cuối cùng. Tuy nhiên, cấu trúc giao dịch và logic giám sát liên quan đã cho thấy cách hệ thống ngân hàng toàn cầu chịu rủi ro trong dòng vốn xuyên biên giới dưới bối cảnh trừng phạt ngày càng thắt chặt.

Hồng Kông ngày càng bị quốc tế chú ý

Theo Iran International ngày 5/4, chính quyền UAE đã bắt giữ hàng chục người môi giới tiền tệ liên quan Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và đóng cửa các công ty của họ, đồng thời thu hồi visa và hạn chế di chuyển qua Dubai đối với một số công dân Iran. Đây là đòn trấn áp nghiêm trọng nhất từ trước đến nay nhằm vào mạng lưới tài chính Iran, làm suy giảm khả năng duy trì dòng vốn của Iran.

Các chuyên gia ước tính, kênh tài chính Dubai cung cấp cho Iran khoảng 8–15 tỷ USD mỗi năm. Nếu chiến dịch mở rộng tới mạng lưới công ty vỏ bọc sâu hơn, thiệt hại của Iran có thể lên tới ít nhất 15–20 tỷ USD. Iran sử dụng mạng lưới này để giao dịch dầu khí và sản phẩm hóa dầu với Trung Quốc thông qua các trung gian ở Singapore và Hồng Kông.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) năm 2024 nhận định, dầu mỏ và các sản phẩm liên quan vẫn là nguồn thu quan trọng của Iran, với ước tính doanh thu xuất khẩu dầu ròng năm 2023 khoảng 53 tỷ USD.

Kể từ các đòn trừng phạt quân sự của Mỹ, một số ngân hàng, tổ chức bảo hiểm và nhà đầu tư Trung Quốc liên quan thương mại và tài chính Trung Đông đã bắt đầu thu hẹp rủi ro, bao gồm hạn chế cho vay, chuyển nhượng cổ phần ngân hàng, giảm nắm giữ trái phiếu Trung Đông và tạm dừng một số giao dịch chứng khoán khu vực. Hồng Kông cũng đã yêu cầu các ngân hàng địa phương rà soát rủi ro tín dụng và trái phiếu tại Trung Đông.

Cả Trung Quốc và Hồng Kông đang ngày càng bị quốc tế chú ý. Ví dụ, trong chiến tranh Nga – Ukraine, Nga từng sử dụng mạng lưới trung gian ở Hồng Kông và Trung Quốc Đại lục để thanh toán và thương mại. Bộ Tài chính Mỹ trong các thông báo trừng phạt vào tháng 6 và tháng 10/2024 đã nhấn mạnh việc Nga sử dụng nhiều công ty đăng ký tại Hồng Kông và trung gian xuyên biên giới để vận chuyển vật tư quân – dân dụng, bao gồm mạch tích hợp, tụ điện tantalum, tụ điện gốm nhiều lớp, ổ cứng SSD, máy công cụ và thiết bị bán dẫn, thông qua các phương thức tinh vi như lập công ty thương mại tại Hồng Kông, dùng địa chỉ Trung Quốc – Hồng Kông nhưng giao hàng cho Nga, giả mạo mục đích cuối cùng, hoặc sử dụng ngân hàng và công ty bên ngoài Nga để xử lý thanh toán, cùng các công ty đại lý tại UAE để che giấu giao dịch.

Đồng thời, Bộ Tài chính Mỹ cũng cảnh báo, các tổ chức tài chính nước ngoài hỗ trợ các giao dịch liên quan sẽ đối mặt rủi ro trừng phạt thứ cấp cao hơn. Nhiều think tank đánh giá, Hồng Kông và các trung tâm tương tự đã trở thành mắt xích quan trọng trong việc né tránh trừng phạt quốc tế.