Việt Nam – Trung Quốc tăng cường hợp tác, nhưng căng thẳng Biển Đông vẫn tiềm ẩn
- Jarvis Lim
- •
Cuộc gặp giữa lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm và lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình gần đây, được giới quan sát phân tích cho rằng Hà Nội vẫn coi Bắc Kinh là đối tác hàng đầu. Tuy vậy, mối quan hệ kinh tế ngày càng tăng và chiến thuật “cắt lát salami” trên biển của Trung Quốc đã mang lại cho nước này đòn bẩy để dần dần làm xói mòn chủ quyền của Việt Nam.
Ông Tô Lâm đã kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 4 ngày tới Trung Quốc vào ngày 17/4, với cam kết từ cả hai phía về việc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và đường sắt cao tốc, theo một tuyên bố chung.
Hai nước cũng đã ký kết các thỏa thuận về các vấn đề đảng phái, an ninh công cộng, hợp tác tư pháp, thương mại, chuỗi cung ứng và hải quan.
Ngày 15/4, ông Tô Lâm đã gặp ông Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, cả hai lãnh đạo đảng đều nhất trí tiếp tục làm sâu sắc và nâng cao quan hệ song phương.
Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông Tô Lâm kể từ khi được bầu làm người đứng đầu nhà nước – một vai trò được Quốc hội Việt Nam nhất trí thông qua vào ngày 7/4. Việc thăng chức này, (phá vỡ với hệ thống lãnh đạo tập thể “tứ trụ” truyền thống của Việt Nam, vốn phân chia quyền lực giữa tổng bí thư đảng, chủ tịch nước, thủ tướng và chủ tịch quốc hội), đã đưa ông Tô Lâm trở thành nhân vật quyền lực nhất Việt Nam trong nhiều thập kỷ, một động thái ngày càng phản ánh mô hình chính trị của Bắc Kinh.
Tăng cường quan hệ hai đảng
Ông Phan Xuân Dũng, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện ISEAS–Yusof Ishak ở Singapore, cho biết Bắc Kinh đã chọn thời điểm “thuận lợi về mặt chiến lược” để đón tiếp ông Tô Lâm, một thời điểm mà họ đã không có trong vài năm trở lại đây.
“Việc ông Lâm hợp nhất cả chức vụ Tổng Bí thư Đảng và Chủ tịch nước đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong cán cân quyền lực nội bộ của Hà Nội, một điều mà Bắc Kinh đã theo dõi sát sao,” ông Dũng nói với tờ The Epoch Times.
“Bằng việc trải thảm đỏ vào thời điểm này, Bắc Kinh đang nhắc nhở Hà Nội về sự tương đồng sâu sắc về tư tưởng giữa hai đảng cộng sản.”
Ông Dũng cho biết, điểm chung đó luôn đóng vai trò là lực kiềm chế mức độ mà Việt Nam sẵn sàng tiến về phía phương Tây.
Ông Hà Hoàng Hợp, nguyên chủ tịch một công ty tư vấn có trụ sở tại Hà Nội, Think Tank VietKnow, hiện là một nhà phân tích độc lập, cho biết Việt Nam muốn sử dụng chuyến thăm này để chứng tỏ rằng họ có thể hợp tác với các cường quốc cạnh tranh mà không bỏ quên Trung Quốc như một ưu tiên hàng đầu.
“Điều này cho thấy Việt Nam vẫn coi Trung Quốc là trung tâm bất chấp sự ve vãn của Hoa Kỳ và Nhật Bản, đồng thời thể hiện tầm ảnh hưởng của Trung Quốc đối với giới lãnh đạo cao cấp của Hà Nội,” ông Hợp nói với The Epoch Times.
Việt Nam từ lâu đã áp dụng chiến lược “ngoại giao tre” – một học thuyết do cố lãnh đạo ĐCSVN Nguyễn Phú Trọng đề xướng, theo đó giữ cánh cửa mở với tất cả các quốc gia mà không cam kết với bất kỳ khối nào.
Chiến lược ‘cắt lát salami’
Trong cuộc hội đàm, ông Tô Lâm và ông Tập đã đề cập đến vấn đề Biển Đông, khu vực mà hai nước từ lâu có những tranh chấp chủ quyền chồng chéo, và nhất trí cùng nhau giải quyết những khác biệt trên biển.
Ông nói: “Bắc Kinh đang dần dần thay đổi thực tế trên biển trong khi phớt lờ các phản đối ngoại giao. Quan hệ kinh tế sâu sắc hơn mang lại cho Bắc Kinh nhiều đòn bẩy hơn để gây sức ép có tính toán”.
Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam từ năm 2004, với kim ngạch thương mại song phương đạt mức kỷ lục 290 tỷ USD vào năm 2025, theo hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã.
Ông Hà Hoàng Hợp cảnh báo rằng mối nguy hiểm thực sự nằm ở chiến thuật “cắt lát salami” của chế độ Trung Quốc – một chiến lược tiến hành từng bước nhỏ nhằm đạt được kết quả mà không gây ra sự phản kháng ngay lập tức.
Ông nói: “Nếu chiến lược ‘cắt lát salami’ được duy trì trong hơn một thập kỷ, nó có thể dần dần hạn chế khả năng tiếp cận hoạt động của Việt Nam mà không cần phải dẫn đến một cuộc đối đầu chính thức. Nguy hiểm chính là sự mệt mỏi về chiến lược trong dài hạn”.
Nhưng ông Dũng cho biết Việt Nam không thụ động nhìn không gian biển của mình bị thu hẹp.
“Trong những năm gần đây, nước này đã đẩy nhanh đáng kể quá trình cải tạo đất ở quần đảo Trường Sa, mà không gây ra bất kỳ phản ứng tiêu cực công khai nào từ phía Trung Quốc,” ông Dũng cho biết.
Theo báo cáo tháng 8/2025 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế về Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á, Việt Nam đã xây dựng 21 đảo nhân tạo ở quần đảo Trường Sa, một cụm đảo ở Biển Đông đang là tâm điểm của tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, quốc gia chỉ xây dựng 7 đảo.
Ông Dũng cho biết cả Hà Nội và Bắc Kinh đều có những động lực mạnh mẽ để duy trì quan hệ kinh tế và quản lý căng thẳng ở Biển Đông.
Ông nói: “Việc phá vỡ mối quan hệ đó cũng gây ra tổn thất cho Bắc Kinh”.
“Cả Hà Nội và Bắc Kinh đều không thể gánh chịu những tổn thất về kinh tế và uy tín do một cuộc leo thang hàng hải nghiêm trọng gây ra.”
Tuân thủ có ràng buộc
Một cuộc khảo sát thường niên được Viện ISEAS–Yusof Ishak công bố vào tháng Tư cho thấy, khi được yêu cầu lựa chọn giữa hai siêu cường, nhiều người tham gia khảo sát tại các quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) thích Trung Quốc hơn Hoa Kỳ.
Báo cáo cho biết 48% số người được khảo sát chọn Hoa Kỳ, trong khi 52% chọn Trung Quốc, tăng từ 47,7% so với năm trước.
ASEAN bao gồm 11 quốc gia thành viên, trong đó có Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam và Đông Timor.
Tuy nhiên, ông Dũng cho biết các quốc gia Đông Nam Á không vội vàng quay về phía Bắc Kinh, mà vẫn tiếp tục dựa vào Washington như một đối trọng với Trung Quốc.
“Nỗi lo ngại về sự quyết đoán của Trung Quốc ở Biển Đông và ảnh hưởng kinh tế công khai vẫn còn đó. Nhưng xét cho cùng, sự liên kết chiến lược là một đánh giá mang tính so sánh,” ông nói.
Theo ông Hà, mặc dù ĐCSTQ có ảnh hưởng mạnh mẽ trong khu vực, nhưng áp lực kinh tế và chính trị nội bộ hạn chế khả năng thực tế của đảng này trong việc đảm bảo sự tuân thủ của khu vực.
Ông cho biết: “Đối với Việt Nam nói riêng, điều này tạo ra một cơ hội thực sự nhưng khá hẹp: phản kháng mạnh mẽ hơn trước các hành vi ép buộc trong vùng xám, giành được những nhượng bộ kinh tế cụ thể và tăng cường quan hệ đối tác an ninh”.
“Bắc Kinh không thể gánh thêm một mặt trận thù địch công khai thứ hai ở vùng biên giới phía nam của mình.”
Xem thêm
Từ khóa Ngoại giao cây tre Quan hệ Trung Quốc - Việt Nam Tập Cận Bình Tô Lâm
