Diễn viên châm biếm ông Tập bị tông xe, công tố Đài Loan: Đàn áp xuyên quốc gia
- Trình Mộc Lan
- •
Diễn viên tấu hài Đài Loan Hoàng Dật Hào, người từng châm biếm ông Tập Cận Bình trên sân khấu, đã bị tạt sơn trộn phân vào nơi biểu diễn, rồi bị ô tô tông trong một vụ mà công tố xác định là có tính toán trước. Công tố Đài Loan cáo buộc cả hai vụ đều do người ở Trung Quốc bỏ tiền thuê và thuộc dạng “đàn áp xuyên quốc gia”, còn Bắc Kinh gọi đó là bịa đặt.
Vụ việc cho thấy nghệ sĩ biểu diễn ở Đài Loan đã phải đối mặt với mối đe dọa về an toàn thân thể bên ngoài sân khấu, trong lúc nhiều quốc gia ngày càng cảnh giác với những cáo buộc kiểu này. Chính quyền Đài Loan cũng đứng trước một câu hỏi cấp bách: làm thế nào để tăng cường bảo vệ họ.
Hội đồng Các vấn đề Đại Lục: Đàn áp xuyên quốc gia của ĐCSTQ ở mức nghiêm trọng
Hôm thứ Năm (5/11), Hội đồng Các vấn đề Đại Lục (MAC) của Đài Loan gửi báo cáo lên Viện Lập pháp. Báo cáo nêu từ năm 2005 đến nay, các vụ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đàn áp xuyên quốc gia nhắm vào Đài Loan đã liên quan đến 131 người, với 149 lượt người, thuộc 9 dạng chính, gồm tấn công thân thể, truy cứu hình sự và gây áp lực tâm lý.
Bộ Tư pháp Đài Loan cho biết đang nghiên cứu sửa Luật Chống thâm nhập, bổ sung tội danh liên quan và tăng nặng hình phạt. Quỹ Cải cách Tư pháp Dân gian cùng một số tổ chức khác kêu gọi hoàn thiện khung pháp lý chống thâm nhập, và xem xét áp dụng cơ chế đăng ký người đại diện cho nước ngoài.
Tuy nhiên, triển vọng sửa luật tại Viện Lập pháp vẫn chưa rõ ràng. Hai đảng đối lập là Quốc Dân Đảng và Đảng Nhân dân Đài Loan đang nắm đa số ghế. Một số nghị sĩ đặt nghi vấn về dụng ý của đảng cầm quyền khi nhắc lại vụ việc trước bầu cử, và yêu cầu chính phủ đưa ra bằng chứng cụ thể cùng tiêu chuẩn áp dụng để tránh gán nhãn.
Làm sao vừa bảo vệ người chỉ trích, vừa không để biện pháp đối phó quay lại thu hẹp tự do ngôn luận là bài toán chung của các quốc gia khi làm luật.
Sau khi dự thính phiên thảo luận dự luật tại Viện Lập pháp, Hoàng Dật Hào cho biết cả đảng cầm quyền lẫn hai đảng đối lập dường như đều đồng ý cần sớm xây dựng khung pháp lý, điều khiến anh thấy được khích lệ. Anh nói lý do khiến việc sửa luật bị chậm trễ không còn quan trọng nữa. Điều quan trọng là hoàn tất việc lập pháp, và việc này cần sự ủng hộ của phe đối lập.
Anh nêu tên ông Phó Côn Kỳ, trưởng nhóm nghị sĩ Quốc Dân Đảng tại Viện Lập pháp và cũng là người cùng quê Hoa Liên, đề nghị ông ủng hộ dự luật khi biểu quyết. Anh còn kêu gọi các bên đừng chỉ dừng ở khẩu hiệu, và đừng biến việc này thành công cụ để các đảng công kích lẫn nhau.
Hoàng Dật Hào cũng kể về những khó khăn khi tìm sự giúp đỡ. Sau vụ tai nạn, anh nói với cảnh sát rằng mình có thể đã bị thế lực bên ngoài đàn áp, nhưng khi nói ra, trong lòng anh vẫn không yên. Anh cho rằng những người khác có thể trở thành nạn nhân cũng sẽ có nỗi e ngại như vậy, nên chính phủ cần cho người dân biết phải tìm trợ giúp ra sao khi nhận thấy điều bất thường. Theo anh, những ai từng công khai chỉ trích ĐCSTQ càng phải cảnh giác, nhưng không cần hoảng sợ.
Anh ghi nhận sự hỗ trợ của cảnh sát và chính phủ sau vụ việc, và cho rằng cơ chế tiếp nhận tin báo và ứng phó rõ ràng là rất quan trọng. Hội đồng Các vấn đề Đại Lục đã cho biết sẽ lập đường dây nóng tiếp nhận tin báo.
Một vụ tai nạn được dàn dựng
Tháng 12/2025, tại câu lạc bộ hài kịch Comedy Club ở Đài Bắc, Hoàng Dật Hào biểu diễn một đoạn nói liền một hơi phỏng theo tiết mục tấu hài (tướng thanh) truyền thống “Bái mã quái”, liên tục kể tội cách cầm quyền của ông Tập. Đoạn biểu diễn được đăng lên mạng vào tháng 1 năm nay và lan truyền rộng rãi trong cộng đồng nói tiếng Hoa ở cả trong lẫn ngoài nước.
Hôm 29/5, trước giờ anh diễn, có người tạt sơn trộn phân vào câu lạc bộ. Tháng 9, Văn phòng Công tố Đài Bắc truy tố hai người đàn ông Đài Loan. Công tố cáo buộc một người làm theo chỉ đạo của một người chưa rõ danh tính ở Trung Quốc, bỏ ra 50.000 Đài tệ (khoảng 1.500 USD) thuê người còn lại ra tay. Người bị cáo buộc xúi giục đã phủ nhận hành vi phạm tội.
Theo cáo trạng ngày 21/10 của Văn phòng Công tố Tân Bắc, vụ thứ hai do một người Trung Quốc có biệt danh “K” khởi xướng. Người này ra giá 450.000 Đài tệ (khoảng 14.000 USD), yêu cầu khiến Hoàng Dật Hào bị thương nặng phải nhập viện, không thể lên sân khấu.
Người nhận việc đã gắn thiết bị định vị GPS lên xe máy của anh, rồi chiều 11/9 lái ô tô tông anh gần nơi ở tại thành phố Tân Bắc. Một người ngồi trên xe quay video lại để làm bằng chứng. Hoàng Dật Hào bị bầm vùng xương chậu bên phải. Công tố cho biết sau đó “K” chê thương tích quá nhẹ nên từ chối trả nốt số tiền còn lại.
Năm bị cáo bị truy tố với các tội danh gồm cố ý gây thương tích nghiêm trọng chưa đạt. Công tố đề nghị mức án từ 2 năm 7 tháng đến 5 năm 6 tháng tù. Cả hai vụ đều chưa có phán quyết.
Công tố Đài Loan: Hành vi bạo lực chính trị do nước ngoài tài trợ, phân công thực hiện tại địa phương
Công tố Đài Loan xác định hai vụ là bạo lực chính trị do bên ngoài lãnh thổ tài trợ và phân công thực hiện tại địa phương, nhằm tạo ra hiệu ứng răn đe, khiến người dân e ngại lên tiếng. Hội đồng Các vấn đề Đại Lục, cơ quan phụ trách quan hệ hai bờ eo biển, lên án hành vi này. Tổng thống Lại Thanh Đức cho rằng những thủ đoạn như vậy nhằm làm xói mòn niềm tin của người dân vào thể chế dân chủ.
Bắc Kinh thì bác bỏ hoàn toàn. Hồi tháng 6, Văn phòng Sự vụ Đài Loan thuộc Quốc vụ viện ĐCSTQ gọi các cáo buộc là “luận điệu vô căn cứ”. Hôm 28/10, cơ quan này lại gọi đó là điều “không có thật”, và cáo buộc chính quyền Đảng Dân Tiến kích động đối đầu, cứ đến bầu cử lại đem vấn đề này ra khai thác. Đài Loan sẽ tổ chức bầu cử địa phương vào ngày 28/11.
Điểm mấu chốt còn bỏ ngỏ là người bỏ tiền. Danh tính thật của “K”, việc người này có làm theo chỉ đạo của ĐCSTQ hay không và tiền từ đâu ra, đến nay đều chưa có bằng chứng công khai.
Trong nội bộ Đài Loan cũng có tiếng nói hoài nghi. Hôm 5/11, tại Viện Lập pháp, bà Ông Hiểu Linh, nghị sĩ Quốc Dân Đảng, cho rằng không thể chỉ vì người liên quan đến từ Trung Quốc Đại Lục mà kết luận ĐCSTQ đứng sau. Bà còn chất vấn Chính phủ Đài Loan đã từng công bố danh sách các thế lực thù địch bên ngoài hay chưa, và ngoài ĐCSTQ còn tổ chức nào khác thù địch với Đài Loan hay không.
Phó Chủ nhiệm Hội đồng Các vấn đề Đại Lục Lương Văn Kiệt trả lời rằng chính phủ chưa công bố danh sách nào, nhưng nhiều bản án đã xác định ĐCSTQ là thế lực thù địch bên ngoài. Ông cũng cho biết hiện chưa thấy thế lực bên ngoài nào khác tìm cách xâm phạm chủ quyền Đài Loan. Bộ trưởng Tư pháp Trịnh Minh Khiêm thì nói một số vụ gần đây đều có thế lực bên ngoài can thiệp.
Bà Ông Hiểu Linh xuất thân là học giả luật, hiện là nghị sĩ không phân khu (theo danh sách đảng) của Quốc Dân Đảng. Bà đặt nghi vấn dựa trên yêu cầu pháp luật phải rõ ràng: luật hiện hành của Đài Loan không có tội danh “đàn áp xuyên quốc gia”, còn khái niệm “thế lực thù địch bên ngoài” cũng chưa được định nghĩa rõ. Bà cho rằng như vậy là trái với nguyên tắc tội danh và hình phạt phải do luật quy định.
Hoàng Dật Hào có mặt dự thính hôm đó. Về câu hỏi ngoài ĐCSTQ còn thế lực thù địch nào khác bên ngoài hay không, anh nói với báo chí rằng mình không nghĩ ra, và đề nghị bà Ông Hiểu Linh thử tự lập danh sách.
Anh không né tránh khó khăn trong việc chứng minh. Anh thừa nhận dòng tiền trong lãnh thổ Trung Quốc rất khó lần theo, và Bắc Kinh khi xử lý việc nhạy cảm thường mượn tay cá nhân, tổ chức dân sự hay người đại diện, nhờ vậy chính quyền có thể phủ nhận. Dù vậy, anh cho rằng đó không thể là lý do để không làm gì. Bất kể đứng sau là nhà nước, tổ chức dân sự hay cá nhân thì những hành vi đe dọa và bạo lực từ bên ngoài đều phải bị pháp luật ngăn chặn.
Một phần của bức tranh toàn cầu: Các nước đều đang vá lỗ hổng pháp luật
Trong báo cáo thường niên công bố hồi tháng 4 năm nay, tổ chức nhân quyền Freedom House của Mỹ cho biết đã ghi nhận 319 vụ đàn áp thân thể xuyên quốc gia liên quan đến Bắc Kinh từ năm 2014 đến 2025, nhiều hơn bất kỳ nước nào khác. Chính quyền ĐCSTQ từ trước đến nay luôn phủ nhận các cáo buộc như vậy.
Đối tượng của các vụ này phần lớn là người lưu vong và cộng đồng ở nước ngoài: người Duy Ngô Nhĩ, người Tây Tạng, người Hồng Kông, các nhà hoạt động dân chủ. Trường hợp Đài Loan thì khác. Nạn nhân không phải người ly hương mà là công dân đang sống trong chính xã hội của mình. Bắc Kinh thì coi Đài Loan là lãnh thổ của họ nên không thừa nhận vụ việc mang tính “xuyên quốc gia”.
Những tháng gần đây, các vụ việc liên quan xảy ra dày hơn hẳn. Ngày 1/7, Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc của ĐCSTQ có hiệu lực, và giới chỉ trích lo ngại luật này sẽ được áp dụng cả bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Hôm 6/7, ông Yaita Akio, Giám đốc điều hành Viện Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, bị một người đàn ông quốc tịch Trung Quốc sống ở Hồng Kông hành hung tại Đài Trung.
Chín ngày sau, nhà hoạt động dân chủ Giới Lập Kiến bị 3 người chưa rõ danh tính đánh tại khu Flushing, New York. Đến nay vẫn chưa xác định được ai đứng sau vụ này.
Hôm 4/10, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) bắt bà Trương Uyển Oánh, một nhà môi giới bất động sản ở California, tại sân bay Los Angeles. Bà bị cáo buộc làm theo chỉ đạo của quan chức ĐCSTQ, đến Seattle theo dõi gia đình người con trai đang sống ở Mỹ của Tổng thống Lại Thanh Đức. Tội danh là hoạt động như người đại diện cho chính phủ nước ngoài mà không đăng ký.
Trong bài phân tích tháng 11, Quỹ Jamestown, một viện nghiên cứu của Mỹ, nhận định sức ép của Bắc Kinh lên những người bất đồng chính kiến ở Đài Loan có thể đang chuyển sang đe dọa bằng bạo lực. Vụ Hoàng Dật Hào chưa chắc là trường hợp đầu tiên, nhưng có thể đánh dấu một bước leo thang.
Báo cáo của tổ chức nhân quyền Safeguard Defenders chỉ ra mạng lưới liên lạc ở nước ngoài của ĐCSTQ trải rộng tại ít nhất 91 nước, với gần 1.250 điểm liên lạc được chỉ định, thuộc các hệ thống cảnh sát, tư pháp và mặt trận thống nhất.
Những năm gần đây, các nước dân chủ đã xác định rõ đàn áp xuyên quốc gia là mối đe dọa đối với chủ quyền và an ninh quốc gia. Tháng 6/2025, lãnh đạo Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) lần đầu ra tuyên bố riêng về vấn đề này. Canada đã sửa luật an ninh quốc gia và luật hình sự vào năm 2024. Hồi tháng 7 năm nay, các thượng nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng đã đưa ra dự luật nhằm tăng cường truy tố và trừng phạt các hành vi liên quan.
Tuy nhiên, một bài bình luận hồi tháng 5 của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR) chỉ ra rằng phản ứng của các nước dân chủ vẫn chưa được phối hợp đầy đủ và còn nhiều lỗ hổng.
Tình thế của Đài Loan còn nan giải hơn, trong khi luật pháp Đài Loan chưa có tội danh riêng cho loại hành vi này. Vụ tạt phân chỉ có thể bị truy tố về tội đe dọa và hủy hoại tài sản, với mức án công tố đề nghị chưa đến hai năm.
Ban đầu, Hoàng Dật Hào tưởng đó chỉ là một vụ tai nạn giao thông bình thường. Chỉ khi cảnh sát xem lại camera giám sát để điều tra vụ tạt phân, điều bất thường mới lộ ra. Anh nói nếu lúc đó mình chọn hòa giải thay vì khởi kiện, cảnh sát sẽ khó vào cuộc.
Xem thêm:
Xem thêm
Từ khóa Tập Cận Bình Đài Loan đàn áp xuyên quốc gia Hội đồng Các vấn đề Đại Lục Luật Chống thâm nhập
