Dũng tướng lập nhiều công lao nhất trong buổi đầu khởi nghĩa Lam Sơn

“Lam Sơn thực lục” có ghi chép về 35 vị khai quốc công thần được vua Lê Thái Tổ ngự danh theo thứ tự, người xếp đầu tiên chính là Lê Thạch. Ông được xem là dũng tướng lập nhiều công lao nhất vào thuở đầu khởi nghĩa đầy khó khăn.

Cha của Lê Lợi là Lê Khoáng. Trong nhà có 3 anh em trai là Lê Học, Lê Trừ và Lê Lợi. Khi còn nhỏ Lê Lợi được anh trai Lê Học yêu thương chăm sóc, tình nghĩa anh em rất gắn kết. Lê Học là con trưởng được nối nghiệp, nhưng chẳng may ngắn số. Lê Lợi thay anh giữ nghiệp gia đình, làm Quân trưởng cả vùng Lam Sơn.

Lê Học mất để lại người con trai là Lê Thạch, Lê lợi rất quý người con của anh mình. Khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, Lê Thạch cũng tham gia nghĩa quân và là một dũng dũng tướng thiện chiến hàng đầu.

Chỉ huy đội quân tinh nhuệ Thiết kỵ

Quân số ban đầu của nghĩa quân chỉ có khoảng 2.000 người. Theo “Lam Sơn thực lục”, Lê Lợi đã chú ý xây dựng một đội kỵ binh tinh nhuệ gọi là quân Thiết Kỵ với 200 người.

Lê Lợi giao cho Lê Thạch chỉ huy đội quân Thiết Kỵ này và gọi là Thứ thủ. “Đại Việt thông sử” viết rằng Lê Thạch thường cầm quân tiên phong đánh đâu thắng đó.

Sách “Đại Nam nhất thống chí” ghi chép lại về Lê Thạch: “Ông là cháu của vua Lê Thái tổ. Lúc nhỏ có sức khỏe lạ thường, tính ưa đọc sách. Lớn lên ông theo vua Lê Thái tổ đi đánh dẹp giặc Minh, đến đâu cũng khó có ai địch nổi, công lao to lớn nhất ba quân”.

Mỗi trận đánh Lê Thạch đều đi đầu tả xung hữu đột khiến quân Minh khiếp sợ.

Trận đánh đầu tiên

Đầu năm 1418, khởi nghĩa Lam Sơn chính thức nổ ra, nhưng chỉ đúng 7 ngày sau tướng quân Minh là Mã Kỳ đã đưa quân tiến đánh.

Nghĩa quân Lam Sơn có phần bất lợi là khởi nghĩa gần Tây Đô (tức thành nhà Hồ ở Thanh Hóa). Xưa kia Hồ Quý Ly có ý cướp ngôi nhà Trần đã xây dựng Tây Đô rộng lớn và vững chãi, sau này dời đô từ Thăng Long đến đây rồi cướp ngôi nhà Trần. Do Tây Đô trở thành trọng điểm đóng quân, quân Minh có điều kiện đưa quân tiến đánh nhằm tiêu diệt cuộc khởi nghĩa mới ngay từ trong trứng nước.

Biết quân Minh sắp đến, nghĩa quân rút lui và mai phục ở Lạc Thủy (ở thượng lưu sông Chu, phía trên Lam Sơn). Quân Minh vào căn cứ không thấy nghĩa quân thì quyết đuổi theo diệt sạch và rơi vào trận địa mai phục ở Lạc Thủy.

Dù chiếm địa lợi khi tổ chức mai phục thành công, nhưng nghĩa quân mới thành lập, hầu hết là người mới và chưa hề tham gia trận đánh nào, trang bị thô sơ, vì thế mà việc diệt giặc đặt nặng lên vai đội quân Thiết kỵ của Lê Thạch.

Lê Thạch cùng các tướng thiện chiến như Lê Lý, Đinh Bồ… tả xung hữu đột đánh tan và tiêu diệt hơn 3.000 quân Minh. Đây là chiến thắng mang ý nghĩa rất quan trọng, giúp niềm tin và tinh thần của nghĩa quân dâng lên rất cao. Chiến thắng này cũng giúp nghĩa quân thu được nhiều khí giới, chuẩn bị cho những trận đánh sau này.

Cuốn “Lam Sơn thực lục” ghi chép rằng: “Lê Lợi liền tung phục binh ra đánh và sai con của người anh là Lê Thạch cùng các tướng như Đinh Bồ, Lê Ngân và Lê Lý đem quân xông trước vào trận giặc, chém được đến vài ba ngàn tên, quân trang khí giới bắt được kể có đến hàng ngàn”.

Sau đó Lê Thạch tham gia nhiều trận đánh lớn nhỏ giúp nghĩa quân đứng vững và phát triển trong giai đoạn đầu khởi nghĩa.

Đánh lui đại quân Minh

Năm 1421, quân Minh đã đàn áp hầu hết các cuộc khởi nghĩa, nhờ đó mà tập trung được 10 vạn quân quyết tiêu diệt nghĩa quân Lam Sơn. Một số cuộc khởi nghĩa khác khi cùng đường đã gia nhập nghĩa quân Lam Sơn nên nghĩa quân cũng mạnh hơn.

Tháng 11/1421, tướng quân Minh là Trần Trí đưa 10 vạn quân tiến đánh. Lê Lợi cho họp các tướng và nói: “Quân giặc đông nhưng mỏi mệt. Quân ta ít nhưng đang lúc nhàn rỗi. Binh pháp dạy rằng, được thua là can hệ ở tướng chứ không phải ở chỗ quân ít hay nhiều. Nay, quân giặc tuy đông nhưng nếu ta lấy thế quân đang nhàn mà chờ đánh giặc mệt, thì thế nào cũng phá được” (Lam Sơn thực lục).

Trần Trí đưa quân đến ải Kình Lộng (thuộc Cẩm Thủy, Thanh Hóa ngày nay), cách đại bản doanh nghĩa quân 50 dặm thì đóng quân lại.

Đêm hôm ấy nghĩa quân Lam Sơn bất ngờ tấn công vào doanh trại quân Minh, tiêu diệt hơn 1.000 quân. Đến khi thấy quân Minh chỉnh đốn được đội hình thì nghĩa quân rút ngay để bảo toàn lực lượng.

Đến sáng hôm sau, Trần Trí cho quân tiến thẳng đến đại bản doanh của quân Lam Sơn. Lê Lợi cho quân mai phục ở đèo Ống ở tả ngạn sông Mã.

Trần Trí đưa quân đến đây, dù thấy địa hình hiểm trở, thuận lợi cho đặt mai phục, nhưng ỷ quân Minh đông nên vẫn cho quân tràn lên.

Quân Lam Sơn từ hai bên xông ra đánh mạnh. Lê Thạch dẫn đầu tiến đánh và lập công lớn, quân Minh bị tử trận rất nhiều, không dám tiến tiếp, phải rút lui. Trận này Lê Thạch lập công lớn nhất.

Đánh lui quân Lan Xang

Vừa đánh lui quân Minh thì Lê Lợi nhận được tin tướng Lan Xang là Mãn Sát đem 3 vạn quân, 100 thớt voi tiến đến trợ giúp nghĩa quân chống quân Minh.

Nhiều lần nhận được sự giúp đỡ của Lan Xang trong cơn nguy khốn nên quân Lam Sơn không nghi ngờ gì.

Quân hai bên đóng trại gần nhau. Đến nửa đêm giờ tý Mãn Sát bất ngờ phát lệnh cho quân tấn công vào doanh trại nghĩa quân.

Quân Lam Sơn đang ngủ say thì bị đánh bất ngờ khiến thiệt hại nặng nề.

Giữa tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Lê Thạch chỉ huy đội Thiết kỵ trở thành trụ cột vực dậy nghĩa quân chống trả quân Lan Xang.

Cuộc chiến kéo dài từ giờ tý đến giờ mão, nghĩa quân Lam Sơn dù bị thiệt hại nặng lúc đầu, sau đó đã tiêu diệt hơn vạn quân Lan Xang. Mãn Sát thất thế phải cho quân rút chạy về nước.

Lê Thạch dẫn đầu quân Lam Sơn đuổi theo suốt 4 ngày liền. Ông lo ngại quân Lan Xang chờ viện binh, quyết tâm diệt trừ hậu hoạ. Tuy nhiên trong trận thắng cuối, ông bị trúng tên độc mà tử trận.

Sau này khi khởi nghĩa Lam Sơn đi đến thắng lợi đánh đuổi quân Minh, Lê Lợi lên ngôi đã truy phong cho Lê Thạch làm Nhập nội Kiểm hiệu Thái úy Bình Chương quân quốc trọng sự, tước Trung vũ Đại vương, cho phối thờ ở Tẩm miếu.

Dưới thời vua Lê Thái tông, Lê Thạch lại được truy tặng Lương quân Trung Vũ vương. Năm 1454, vua Lê Nhân Tông gia tặng ông làm Quận công Trung Dũng Anh Nghị Chân Hiến đại vương. Đến thời vua Lê Thánh tông, ông được phong là Lương Quốc công, thuỵ là Chân Hiến Túc vương.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Vài nét về tổ tiên của 28 vị Vua nhà Hậu Lê
• Người mẹ của vua Lê Thái Tổ

Mời xem video: