Antonio Graceffo: Viện Khổng Tử của ĐCSTQ đổi tên, tiếp tục mở rộng ảnh hưởng tại trường học Mỹ

Antonio Graceffo
•
Thứ Sáu, 06/11/2026

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm 23/10 cho biết Lầu Năm Góc đã giải thể 80 chương trình tại 30 trường đại học Mỹ. Đây là những chương trình có liên hệ với các Viện Khổng Tử của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), vốn đã đóng cửa trên danh nghĩa nhưng tiếp tục hoạt động dưới những tên gọi mới.

Ảnh tư liệu: Cửa văn phòng Viện Khổng Tử tại Đại học North Florida. (Ảnh: Huang Yuntian/ The Epoch Times)

Viện Khổng Tử là các trung tâm ngôn ngữ và văn hóa do ĐCSTQ tài trợ. Sau khi đổi tên, các viện này thường vẫn duy trì quan hệ hợp tác với những đối tác Trung Quốc trước đây.

Viện Khổng Tử đầu tiên ở Mỹ ra đời vào tháng 11/2004 tại Đại học Maryland, do trường hợp tác với Đại học Nam Khai ở Thiên Tân. Hanban, cơ quan trực thuộc Bộ Giáo dục ĐCSTQ, cung cấp kinh phí khởi động, giáo viên và tài liệu giảng dạy, đồng thời ghép mỗi trường đại học Mỹ có Viện Khổng Tử với một trường đại học Trung Quốc để hai bên cùng vận hành viện.

Năm 2019, một cuộc điều tra lưỡng đảng của Thượng viện Mỹ phát hiện Bắc Kinh kiểm soát gần như mọi mặt của các viện này, kể cả quyền phủ quyết các sự kiện và diễn giả. Cuộc điều tra cũng cho thấy Bắc Kinh tìm cách ngăn chặn những ý kiến chỉ trích ĐCSTQ trong các trường đại học. Các quan chức Mỹ còn cáo buộc các viện này truyền bá tuyên truyền của Bắc Kinh, tạo điều kiện cho hoạt động gián điệp và đánh cắp sở hữu trí tuệ.

Từ năm 2018, Quốc hội Mỹ bắt đầu hạn chế ngân sách cấp cho các trường đại học hợp tác mở Viện Khổng Tử, trong đó có quy định cấm Lầu Năm Góc tài trợ các khóa học tiếng Trung tại những trường này. Đạo luật Quốc phòng tài khóa 2021 mở rộng thêm hạn chế này: bất kể chương trình mang tên gì, mọi khoản tiền Lầu Năm Góc cấp cho các trường đó đều không được miễn trừ. Đến cuối năm 2023, Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) thống kê số cơ sở như vậy tại các trường đại học Mỹ chỉ còn chưa đến 5, trong khi trước đó có khoảng 100.

Tháng 6/2020, 27 tổ chức của Trung Quốc, gồm các trường đại học, doanh nghiệp và tổ chức xã hội, cùng lập ra Quỹ Giáo dục Quốc tế Trung Quốc (CIEF, hay CHIEF, trụ sở tại Bắc Kinh) để tiếp quản mạng lưới Viện Khổng Tử. Các thành viên sáng lập có Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh và Đại học Nam Khai. Quỹ này đăng ký với Bộ Dân chính ĐCSTQ. Theo mô tả của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS, trụ sở tại Washington, D.C.), đây là một tổ chức từ thiện phi chính phủ quy tụ các trường đại học và doanh nghiệp, được Bộ Giáo dục ĐCSTQ tài trợ.

Tháng 7/2020, Bộ Giáo dục ĐCSTQ đổi tên Hanban thành Trung tâm Giáo dục và Hợp tác Ngôn ngữ (CLEC). Trung tâm này tiếp tục phụ trách kỳ thi năng lực Hán ngữ, cung cấp tài liệu giảng dạy và tổ chức chương trình “Nhịp cầu Hán ngữ” (Chinese Bridge). Quỹ CIEF thì tiếp quản việc cấp tiền và giám sát các viện còn lại cùng nhiều chương trình ngôn ngữ thay thế.

Khi đó, mạng lưới toàn cầu này gồm 541 Viện Khổng Tử và 1.170 Lớp học Khổng Tử (Confucius Classroom) tại 162 quốc gia. Thời báo Hoàn Cầu, tờ báo chính thức của ĐCSTQ, dẫn lời các nhà phân tích nói rằng đợt tái cơ cấu sẽ xóa bỏ cách nhìn của phương Tây, vốn coi tổ chức này là “cỗ máy tiếp thị hệ tư tưởng” của Trung Quốc.

Hiệp hội Học giả Quốc gia (NAS, trụ sở tại thành phố New York) phát hiện rằng trong số 104 trường đã đóng cửa Viện Khổng Tử, ít nhất 64 trường vẫn triển khai các chương trình tương tự dưới tên gọi khác hoặc duy trì quan hệ chặt chẽ với các tổ chức Trung Quốc từng tài trợ cho Viện Khổng Tử. Nhân sự Viện Khổng Tử được chuyển sang các chương trình thay thế, một số tài liệu giảng dạy vẫn nằm lại trong trường. Hồ sơ của Đại học Michigan và Đại học Bang Arizona còn bị sửa đổi hồi tố để che giấu nguồn tiền Trung Quốc vẫn tiếp tục chảy vào.

Tháng 10/2023, GAO công bố báo cáo điều tra có tựa đề “Khi gần như mọi Viện Khổng Tử ở Mỹ đã đóng cửa, một số trường tìm nguồn hỗ trợ ngôn ngữ khác”. Báo cáo cho thấy trong 74 trường đã đóng cửa viện, 43 trường vẫn giữ quan hệ với đối tác Trung Quốc. Trong số đó, 9 trường vẫn nhận hỗ trợ, nhưng 8 trường cho biết các quan hệ hợp tác này có từ trước khi viện của họ được thành lập.

Đại học William & Mary, trường công lập ở bang Virginia, đóng cửa Viện Khổng Tử ngày 30/6/2021 và ngay hôm sau lập quan hệ hợp tác mới với Đại học Sư phạm Bắc Kinh, đối tác cũ của viện. Quan hệ hợp tác này được đổi tên thành chương trình hợp tác William & Mary – Đại học Sư phạm Bắc Kinh và vẫn hoạt động đến nay, với các chương trình du học mùa hè, mùa đông, chuyến thăm của sinh viên và hoạt động giao lưu văn hóa.

Tương tự, Đại học Binghamton, trường công lập ở bang New York, cùng đối tác cũ của Viện Khổng Tử là Học viện Hý khúc Trung Quốc (ở Bắc Kinh) lập Trung tâm Hợp tác Nghệ thuật Sân khấu (CTAC) vào tháng 12/2021. Ban cố vấn của trung tâm gồm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, 4 trưởng khoa và giám đốc giao lưu quốc tế của Học viện Hý khúc Trung Quốc. Ngoài ra, một giáo sư của học viện này còn giảng dạy Kinh kịch tại Đại học Binghamton theo diện giáo sư thỉnh giảng.

Viện Khổng Tử của Đại học Washington, trường công lập ở bang Washington, được lập theo thỏa thuận ký với Hanban năm 2009. Năm 2020, viện chuyển về Đại học Pacific Lutheran, một trường tư thục tại thành phố Tacoma, cũng thuộc bang Washington, và tiếp tục hoạt động dưới tên Viện Khổng Tử thêm 6 năm. Đối tác của viện gồm Đại học Tứ Xuyên và Đại học Giao thông Trùng Khánh, còn Hệ thống trường công lập Seattle điều hành trung tâm giáo dục phổ thông (K-12) của viện. Năm 2022, Đại học Tứ Xuyên báo cáo rằng Viện Khổng Tử này đã hợp tác với khoảng 30 trường tiểu học và trung học cơ sở thuộc 8 học khu. Mùa hè năm 2026, Đại học Pacific Lutheran đóng cửa viện.

Ngày 22/4/2019, Đại học Western Kentucky thông báo đóng cửa Viện Khổng Tử của trường. Hai tháng sau, chương trình chuyển về Học khu Quận Simpson trong cùng bang, theo thỏa thuận 5 năm ký với Hanban và đối tác Trung Quốc là Đại học Điện lực Hoa Bắc. Sau khi đổi tên thành Viện Khổng Tử Western Kentucky, chương trình được triển khai tại 47 trường phổ thông thuộc hơn chục quận. BG Education Management Solutions, một tổ chức phi lợi nhuận do cựu viện trưởng Terrill Martin thành lập, điều hành chương trình từ tháng 7/2019 đến tháng 6/2024.

Nhờ chuyển sang hoạt động trong hệ thống trường phổ thông, các viện này không thuộc diện chịu những hạn chế về ngân sách của Lầu Năm Góc, vốn chỉ áp dụng đối với các cơ sở giáo dục đại học tiếp nhận Viện Khổng Tử. Danh sách các viện còn hoạt động mà Viện Hàn lâm Quốc gia Mỹ công bố năm 2023 cũng không tính các Viện Khổng Tử do học khu tiếp nhận.

Mạng lưới giáo dục phổ thông do Hanban thuộc ĐCSTQ điều hành từng mở rộng tới 501 trường phổ thông ở Mỹ, trong đó có các Lớp học Khổng Tử. Hôm 21/10, Quỹ Bảo vệ các Nền Dân chủ (FDD, trụ sở tại Washington, D.C.), một viện nghiên cứu có tiếng, công bố một nghiên cứu về ảnh hưởng kéo dài của chính quyền ĐCSTQ trong các lớp học ở Mỹ, nêu cả mối hợp tác sâu giữa BG Education Management Solutions và Đại học Điện lực Hoa Bắc.

Nghiên cứu cũng cho rằng Chương trình Ngoại ngữ tiếng Trung thuộc Hệ thống trường công lập Chicago dường như đã sử dụng chương trình giảng dạy dành cho bậc phổ thông của Viện Khổng Tử trước đây tại thành phố này. Ít nhất đến tháng 9/2025, International Leadership of Texas Global (ILTexas Global), đơn vị điều phối các Lớp học Khổng Tử tại các trường ở bang Texas, vẫn ghi trên trang web rằng tổ chức này đóng vai trò trung gian giữa Bộ Giáo dục ĐCSTQ và các học khu. Sau khi FDD gửi yêu cầu tới cơ quan phụ trách cung cấp hồ sơ công khai của bang Texas để tiếp cận các tài liệu liên quan đến Lớp học Khổng Tử, ILTexas Global đã xóa thông tin này khỏi trang web.

Tổ chức “Defending Education” (Bảo vệ Giáo dục), một nhóm vận động cho quyền của phụ huynh có trụ sở ở bang Virginia, công bố báo cáo vào tháng 8/2026. Báo cáo cho thấy chương trình học bổng “Sứ giả Trẻ” (YES) đã thu hút học sinh, sinh viên từ khoảng 83 trường đại học và 27 trường phổ thông trên khắp nước Mỹ. Chương trình được triển khai từ năm 2024 dưới sự điều hành của Hiệp hội Giao lưu Quốc tế Giáo dục Trung Quốc (CEAIE, trụ sở tại Bắc Kinh), một tổ chức dân sự của Trung Quốc. Năm 2026, hệ thống trường American Heritage Schools đã cử 31 học sinh và giáo viên sang Trung Quốc tham gia chương trình, trong đó CEAIE chi trả phần lớn chi phí đi lại.

Dù Chính phủ liên bang đang điều tra và tìm cách chấm dứt các hoạt động hợp tác giữa ĐCSTQ với các trường đại học Mỹ, hệ thống trường phổ thông trên khắp nước này vẫn còn nhiều kẽ hở. Lỗ hổng này cho phép các chương trình Viện Khổng Tử biến đổi hình thức hoạt động, qua đó giúp ĐCSTQ tiếp tục mở rộng ảnh hưởng tiêu cực.

Giới thiệu tác giả: Tiến sĩ Antonio Graceffo là giáo sư kinh tế và nhà phân tích về kinh tế Trung Quốc, đã sống và làm việc tại châu Á hơn 20 năm. Ông tốt nghiệp đại học tại Học viện Thể dục Thượng Hải, có bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh của Đại học Giao thông Thượng Hải, và từng nghiên cứu các vấn đề quốc phòng tại American Military University (bang West Virginia, Mỹ).

Nguyên tác tiếng Anh “Confucius Institutes Rebrand as Chinese Influence Persists at US Schools” đăng trên The Epoch Times.

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.)