Chúng ta thờ cúng thần Phật là một cách thể hiện lòng thành kính và cầu mong bình an. Tuy nhiên, trong mắt người xưa, phúc phận thực sự không phải là thứ có thể cầu được bằng lễ vật cúng dường. Trong cuốn «Kê Thần Lục» có ghi chép một câu chuyện về vị thần núi đến xin ăn một ông lão. Những lời của thần núi đã nói lên một đạo lý đáng để suy ngẫm: Con người nếu muốn được ban phúc lành thì không thể chỉ nghĩ đến việc cầu xin từ bên ngoài, mà còn phải tu dưỡng tâm tính của chính mình.

(Ảnh minh họa: Shutterstock)

Ông lão gặp vị thần núi đến xin ăn

Trong cuốn «Kê Thần Lục» có ghi chép một câu chuyện như sau.

Tại một vùng quê thuộc Viên Châu, có một ông lão tính tình cẩn trọng, phúc hậu, gia cảnh khá giả, được dân làng hết sức kính trọng.

Một ngày nọ, một thiếu niên mặc áo bào màu tím, dẫn theo khá nhiều xe ngựa và người hầu, đến nhà ông lão xin thức ăn. Thấy khách đến, ông lão lập tức nhiệt tình mời họ vào nhà, chuẩn bị rượu và thức ăn thịnh soạn, ngay cả những người hầu đi theo cũng đều được tiếp đãi chu đáo.

Tuy nhiên, trong lòng ông lão dần nảy sinh nghi hoặc: Nếu là quan viên trong châu hoặc triều đình đến huyện, tự khắc đã có quan phủ sắp xếp chỗ ăn ở. Vậy thiếu niên này rốt cuộc là ai mà lại có đoàn tùy tùng đông đảo và phô trương đến thế?

Trong lòng nảy sinh nghi vấn, vẻ mặt ông lão không khỏi lộ ra vài phần do dự. Thiếu niên nhận ra điều đó, liền thẳng thắn nói: “Ông đã nghi ngờ ta thì ta cũng không giấu giếm nữa. Ta là thần núi Ngưỡng Sơn”.

Nghe xong, ông lão vô cùng kinh ngạc, vội vàng cúi lạy và hỏi: “Chẳng lẽ ngày nay người tế lễ thần núi đã ít đi, ngay cả rượu và thức ăn cúng tế cũng không đủ, nên ngài mới phải đích thân ra ngoài xin ăn sao?”

Thần núi trả lời: “Người ta tế lễ ta, phần lớn là để cầu phúc từ ta. Phàm là những việc ta không thể làm được, cũng như thức ăn do những người vốn không có phúc trong số mệnh dâng cúng, ta đều không dám hưởng dụng. Ông là một bậc lão nhân đáng kính, lại không có điều gì cầu xin ta, nên ta mới dám đến chỗ ông xin ăn”.

Nói xong, thần núi dùng rượu và thức ăn, liên tục cúi lạy cảm tạ, sau đó rời đi.

Phúc phận đến từ đâu?

Đọc đến đây, điều khiến người ta ấn tượng sâu sắc nhất trong câu chuyện không phải là đoàn tùy tùng phô trương khi thần núi xuất hành, mà chính là câu nói “không dám hưởng dụng” của ông.

Theo những gì được kể trong câu chuyện, ngay cả thần núi được con người tế lễ cũng có những giới hạn mà bản thân không thể vượt qua. Người ta dâng cúng rượu và thức ăn là mong được ban phúc lành; nhưng nếu chỉ nghĩ đến việc cầu lợi ích mà không muốn sửa đổi lời nói và hành vi của bản thân cho ngay chính, thì lễ vật dù thịnh soạn đến đâu cũng chưa chắc đổi lấy được kết quả mà mình mong muốn.

Trong cuộc sống hiện thực, cũng có những người chỉ khi gặp khó khăn mới nhớ đến việc thắp hương cầu phúc; khi mọi việc không thuận lợi, họ lại hy vọng dựa vào sức mạnh bên ngoài để thay đổi hoàn cảnh. Tâm nguyện cầu mong ấy có thể thấu hiểu, nhưng nếu chỉ chăm chăm cầu xin từ bên ngoài mà quên tự kiểm điểm bản thân, đối xử tử tế với người khác, thì e rằng đã đánh mất ý nghĩa ban đầu của việc kính thần tu đức trong văn hóa truyền thống.

Ông lão trong câu chuyện không đưa ra bất kỳ yêu cầu nào với thần núi, chỉ vì bản tính phúc hậu, thấy khách đến nhà thì tận tâm tiếp đãi. Trái lại, chính lòng tốt không mong cầu báo đáp ấy đã khiến người ta nhận ra điều đáng quý.

Tất nhiên, họa phúc của con người không thể đơn giản được đánh giá chỉ bằng một việc thiện hay một lần dâng cúng. Người xưa nói đến tích đức hành thiện, điều được coi trọng là sự tu dưỡng tích lũy qua ngày tháng: Đối xử với người khác thêm một phần thiện ý, khi gặp chuyện bớt đi một chút lòng tham, cố gắng thực hiện những điều đã hứa với người khác, và giữ vững lương tâm của mình khi đứng trước lợi ích.

Việc dâng cúng có thể thể hiện lòng kính trọng, nhưng không thể thay thế đức hạnh của một con người; cầu mong bình an là lẽ thường tình của con người, nhưng điều thực sự có thể nắm giữ vẫn là suy nghĩ và hành động của chính mình. Thay vì một mực cầu phúc, chi bằng trước tiên hãy tự hỏi bản thân: Hôm nay mình đã làm được một việc thiện nào chưa? Có vì lợi ích cá nhân mà đối xử bất công với người khác hay không?

Phúc phận chưa chắc sẽ hiển hiện ngay lập tức, nhưng một người sẵn lòng giữ vững thiện niệm, sống chân thành và ngay thẳng, thì ít nhất cũng có thể bớt đi những điều hổ thẹn với lương tâm, thêm phần thanh thản. Có lẽ đây chính là điều gợi mở mà câu chuyện cổ xưa này để lại cho con người ngày nay.