Tin vào số phận không phải là điều sai trái hay nhất thiết mang ý nghĩa tiêu cực. Khi được nhìn nhận đúng đắn, niềm tin ấy có thể trở thành điểm tựa tinh thần, giúp con người bình tâm trước nghịch cảnh, sống tích cực và biết trân trọng sức khỏe. Nhiều nghiên cứu tâm lý học và y học cũng cho thấy sự chấp nhận, khả năng thích nghi và đời sống tinh thần có mối liên hệ đáng chú ý với sức khỏe con người.

(Ảnh: Antonio Guillem/ Shutterstock)

Chấp nhận số phận có thể giúp giảm căng thẳng tâm lý

Một trong những nguyên nhân khiến con người căng thẳng là mong muốn kiểm soát mọi thứ trong cuộc sống, kể cả những sự việc nằm ngoài khả năng của mình. Khi biến cố xảy ra, việc liên tục tiếc nuối, tự trách hoặc suy nghĩ về những điều không thể thay đổi có thể khiến áp lực tâm lý kéo dài.

Trong tâm lý học, khả năng chấp nhận thực tại được xem là một yếu tố quan trọng trong điều hòa cảm xúc và ứng phó với stress. Chấp nhận không có nghĩa là thờ ơ trước khó khăn, mà là nhận thức rõ hoàn cảnh, không để bản thân bị cuốn vào những suy nghĩ tiêu cực và biết tập trung vào những điều vẫn có thể cải thiện.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2018 trên tạp chí Psychoneuroendocrinology đã khảo sát 153 người trưởng thành đang chịu căng thẳng. Những người tham gia được chia thành các nhóm thực hành chánh niệm với nội dung huấn luyện khác nhau. Kết quả cho thấy nhóm được huấn luyện kết hợp quan sát trải nghiệm hiện tại và chấp nhận có phản ứng cortisol và huyết áp tâm thu thấp hơn trước tình huống gây stress so với các nhóm đối chứng.

Nghiên cứu gợi ý rằng khả năng chấp nhận có thể góp phần điều hòa phản ứng sinh lý trước căng thẳng. Khi biết buông bỏ những lo lắng không cần thiết và không quá dằn vặt trước những điều không thể thay đổi, con người có thể duy trì trạng thái tinh thần cân bằng hơn.

Niềm tin tinh thần giúp con người tìm thấy ý nghĩa trong nghịch cảnh

Khi đối diện với bệnh tật, mất mát hoặc những biến cố lớn, con người thường có nhu cầu tìm kiếm ý nghĩa cho những gì đang xảy ra. Với nhiều người, niềm tin vào số phận, nhân quả hoặc một trật tự tinh thần vượt lên trên những sự kiện trước mắt có thể giúp họ bình tâm, duy trì hy vọng và cảm thấy cuộc sống vẫn có ý nghĩa.

Một phân tích gộp công bố năm 2021 trên International Journal for the Psychology of Religion, tổng hợp 48 nghiên cứu dọc với 59 mẫu nghiên cứu độc lập, đã xem xét mối liên hệ giữa tôn giáo, đời sống tâm linh và sức khỏe tâm thần. Kết quả ghi nhận mối liên hệ tích cực nhưng ở mức độ nhỏ giữa đời sống tôn giáo, tâm linh với các khía cạnh sức khỏe tinh thần, bao gồm sự hài lòng với cuộc sống, trạng thái hạnh phúc và chất lượng cuộc sống.

Những kết quả này cho thấy đời sống tinh thần có thể là một nguồn lực hỗ trợ con người trong những giai đoạn khó khăn. Niềm tin giúp một số người nhìn nhận nghịch cảnh theo hướng có ý nghĩa hơn, giảm cảm giác cô độc và tìm thấy sự nâng đỡ về tinh thần.

Tuy nhiên, cần phân biệt bằng chứng về tôn giáo, tâm linh nói chung với bằng chứng trực tiếp về niềm tin vào số phận. Không thể khẳng định mọi hình thức niềm tin đều mang lại tác động giống nhau.

Chấp nhận nghịch cảnh giúp con người thích nghi với bệnh tật

Trong y học, có những tình trạng sức khỏe không thể chữa khỏi hoàn toàn hoặc đòi hỏi người bệnh phải sống chung trong thời gian dài. Bên cạnh điều trị, khả năng thích nghi về tâm lý cũng có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng cuộc sống.

Chấp nhận bệnh tật không có nghĩa là đầu hàng trước bệnh tật. Đó là quá trình người bệnh nhận thức được tình trạng của mình, điều chỉnh kỳ vọng và tìm cách duy trì cuộc sống có ý nghĩa trong những điều kiện mới.

Ảnh: Cảnh quan của núi Hoàng Sơn/aphotostory (Shutterstock)

Thay vì liên tục oán trách hoàn cảnh hoặc dằn vặt về những điều đã xảy ra, người bệnh có thể tập trung vào những gì vẫn nằm trong khả năng của mình: chăm sóc bản thân, duy trì quan hệ gia đình, tuân thủ điều trị và tìm kiếm những niềm vui phù hợp.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa chấp nhận và cam chịu. Chấp nhận giúp con người thích nghi với thực tại, trong khi cam chịu thường đi kèm cảm giác bất lực. Một người có thể chấp nhận mình mắc bệnh nhưng vẫn kiên trì điều trị, chăm sóc sức khỏe và hy vọng vào những chuyển biến tích cực.

Cách sống có thể góp phần thay đổi hành trình sức khỏe

Con người không thể lựa chọn toàn bộ những yếu tố quyết định sức khỏe của mình. Di truyền, tuổi tác, môi trường sống và những biến cố bất ngờ đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, sức khỏe không phải là kết quả hoàn toàn cố định. Nhiều yếu tố có thể thay đổi thông qua cách sống và những lựa chọn hằng ngày.

Các nghiên cứu y học đã chứng minh vai trò của chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể chất, giấc ngủ, việc hạn chế thuốc lá và rượu bia trong việc giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. Bên cạnh đó, khả năng điều hòa cảm xúc, duy trì các mối quan hệ tích cực và thích nghi với stress cũng có ý nghĩa đối với sức khỏe tinh thần.

Một người sống điều độ, biết trân trọng bản thân, giữ thái độ tích cực và có trách nhiệm với những lựa chọn của mình sẽ có thêm nhiều cơ hội bảo vệ sức khỏe. Đây cũng là cách hiểu thiết thực về quan niệm phương Đông “Đức năng thắng số”: những điều kiện ban đầu có thể không giống nhau, nhưng cách sống và hành động của mỗi người vẫn có thể góp phần làm thay đổi hành trình sức khỏe của chính mình.

Niềm tin đúng đắn vào số phận vì thế không chỉ giúp con người bình tâm trước những điều không thể kiểm soát, mà còn có thể trở thành động lực để sống nhân ái, điều độ và tích cực hơn.

Sau cùng, không phải mọi biến cố trong cuộc đời đều có thể lựa chọn, nhưng mỗi người vẫn có thể góp phần vun đắp sức khỏe bằng cách sống của mình. Biết chấp nhận những giới hạn, trân trọng hiện tại và nuôi dưỡng những điều tốt đẹp chính là một cách để con người sống bình an, khỏe mạnh và có ý nghĩa hơn.

Thanh Long t/h