Nghiên cứu ước tính muối giàu kali có thể ngăn gần 3 triệu ca tử vong mỗi năm

Tú Liên
•
Chủ Nhật, 15/11/2026

Một nghiên cứu mô phỏng trên 193 quốc gia ước tính việc thay muối ăn thông thường bằng muối giàu kali có thể ngăn gần 3 triệu ca tử vong mỗi năm do bệnh tim mạch và bệnh thận mạn.

Liệu xu hướng ăn ít muối có thực sự tốt?

Nghiên cứu được đăng trên tạp chí Nature Health vào hôm thứ Tư (4/11), sử dụng mô hình máy tính để ước tính tác động lên sức khỏe nếu người từ 25 tuổi trở lên ở 193 quốc gia và vùng lãnh thổ chuyển sang muối giàu kali.

Loại muối được đưa vào mô hình là muối giàu kali, tức muối ăn đã được thay một phần natri clorua (muối ăn thông thường) bằng kali clorua. Tỷ lệ nhóm tác giả sử dụng là 75% natri clorua và 25% kali clorua.

Các phân tích của nhóm nghiên cứu dựa trên tác động lên huyết áp. Tăng huyết áp (huyết áp cao kéo dài) là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được của bệnh tim mạch và bệnh thận mạn. Giảm natri và tăng kali trong khẩu phần có thể giúp hạ huyết áp.

Có thể ngăn gần 3 triệu ca tử vong, hơn 10 triệu ca mắc mới

Theo mô hình, nếu toàn bộ muối ăn trên thế giới được thay bằng muối giàu kali, mỗi năm có thể ngăn được 2,96 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch và bệnh thận mạn. Đây là số ca tử vong ngăn được sau khi đã trừ đi số ca tử vong mà mô hình dự tính có thể phát sinh do kali trong máu tăng quá mức.

Cũng trong kịch bản này, mỗi năm thế giới có thể giảm 10,17 triệu ca mắc mới hai nhóm bệnh trên. Thế giới cũng tránh mất 69,4 triệu DALY, tức số năm sống khỏe mạnh bị mất đi do bệnh tật, tàn tật hay tử vong sớm.

Các mức giảm này tương đương 14,6% số ca tử vong, 13,1% số ca mắc mới và 16,5% số DALY do bệnh tim mạch và bệnh thận mạn gây ra mỗi năm.

Trung Quốc và Ấn Độ là hai nước được hưởng lợi nhiều nhất tính theo số ca. Ở 133 trong 193 quốc gia, việc chuyển sang muối giàu kali có thể ngăn ít nhất 10% số ca tử vong do bệnh tim mạch, khoảng 40% lợi ích thuộc về phụ nữ.

Chỉ cần thay muối nấu ăn tại nhà có thể mang lại phần lớn lợi ích

Nhóm tác giả còn tách riêng hai nguồn muối. Một là muối người dân tự cho vào khi nấu nướng và nêm nếm ở nhà. Hai là muối có sẵn trong thực phẩm chế biến và món ăn ở nhà hàng.

Riêng việc thay muối nấu ăn tại nhà có thể ngăn 1,85 triệu ca tử vong mỗi năm, bằng khoảng 63% lợi ích khi thay toàn bộ. Nếu chỉ thay muối trong thực phẩm chế biến và đồ ăn nhà hàng, con số này là 1,56 triệu ca.

Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và Nga chiếm hơn 60% lợi ích toàn cầu nếu thay muối nấu ăn tại nhà. Còn với phương án thay muối trong thực phẩm chế biến, Mỹ nằm trong 4 nước hưởng lợi lớn nhất.

Mô hình cũng xét trường hợp chỉ những người bị tăng huyết áp đổi loại muối nấu ăn tại nhà. Nếu 658 triệu người đã được chẩn đoán tăng huyết áp đổi muối, mỗi năm có thể ngăn khoảng 590.000 ca tử vong. Nếu chỉ tính 523 triệu người đang điều trị, con số là khoảng 480.000 ca.

Lợi ích vẫn có khi chỉ thay một phần lượng muối. Nếu mọi người trưởng thành chỉ thay 20% lượng muối thường bằng muối giàu kali, mỗi năm có thể ngăn khoảng 700.000 ca tử vong. Nếu thay một nửa lượng muối thì con số này là 1,72 triệu ca.

Rủi ro với người bệnh thận

Muối giàu kali không phù hợp với mọi người. Người có thận suy yếu khó đào thải kali nên có thể bị tăng kali máu.

Nghiên cứu ước tính thế giới có 239 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn giai đoạn 3–5, tức mức lọc cầu thận ước tính dưới 60. Nếu nhóm này dùng hoàn toàn muối giàu kali, mỗi năm có thể ngăn 750.000 ca tử vong do bệnh tim mạch nhờ huyết áp giảm. Tuy nhiên, cũng có thể phát sinh khoảng 100.000 ca tử vong do tăng kali máu.

Các thử nghiệm và tổng quan về muối giàu kali đến nay chưa ghi nhận tác hại lâm sàng nào do tăng kali máu, nhóm tác giả lưu ý. Mô hình lại giả định không có cách nào ngăn người bệnh thận nặng dùng loại muối này, nên con số 100.000 ca nhiều khả năng bị ước tính cao hơn thực tế đáng kể.

Để giảm nguy cơ tăng kali máu, các tác giả đề xuất tầm soát bệnh thận mạn tốt hơn, để tránh trường hợp người có nguy cơ dùng muối giàu kali, và in nhãn cảnh báo thống nhất trên sản phẩm.

WHO đã khuyến nghị dùng muối có kali

Ngày 27/1/2025, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành hướng dẫn về muối giảm natri. Trong đó, WHO khuyến nghị thay muối ăn thông thường bằng loại muối giảm natri có chứa kali.

Tú Liên (t/h)