Vì sao chúng ta nghiện điện thoại?

Bạn hoàn toàn có thể thoát khỏi sự lệ thuộc vào màn hình và lấy lại quyền kiểm soát cách bản thân sử dụng điện thoại hay các thiết bị điện tử khác.

Bạn có bao giờ để ý cảnh mọi người cúi gằm vào điện thoại như bị thôi miên, tách hẳn khỏi thế giới xung quanh, còn cảm xúc và suy nghĩ thì bị cuốn theo những gì hiện lên trên màn hình?

Bạn có thấy chính mình cũng đang dần bị “định hình” bởi thời gian dùng thiết bị không?

Sau nhiều giờ nhìn màn hình, mắt bạn có khó tập trung hơn không? Cơ thể có trở nên mỏi và căng cứng? Bạn có thường thức quá khuya chỉ vì điện thoại hay máy tính?

Bạn có thấy mình dùng điện thoại nhiều hơn mức mong muốn, vô thức cầm lên chỉ để giết thời gian hay xua đi cảm giác chán chường?

Ngay cả khi đã đặt điện thoại xuống, đầu óc bạn vẫn quanh quẩn với những gì vừa xem, hoặc còn bị kéo theo cảm xúc từ đó?

Nếu có, bạn không phải là trường hợp cá biệt.

Khoảng một nửa số người Mỹ được hỏi thừa nhận họ cảm thấy mình nghiện điện thoại. Trung bình, một người trưởng thành dành hơn 5 giờ mỗi ngày cho màn hình điện thoại.

Thoạt nghe có vẻ không quá nhiều, nhưng khi cộng dồn lại, con số ấy thật đáng kinh ngạc: 5 giờ mỗi ngày tương đương gần một ngày rưỡi mỗi tuần chỉ để nhìn điện thoại. Khoảng 76 ngày 1 năm. Và nếu duy trì suốt 40 năm, bạn sẽ dành hơn 8 năm cuộc đời để nhìn màn hình.

Nghiện công nghệ giống như “thuốc phiện” của thời hiện đại – một dạng dịch bệnh âm thầm bào mòn cuộc sống, sức khỏe và các mối quan hệ của chúng ta.

Đây là điều mà hầu như bất kỳ ai sở hữu điện thoại thông minh, máy tính bảng hay laptop đều phải đối mặt.

Rất nhiều người muốn giảm thời gian dùng màn hình. Tin vui là điều đó hoàn toàn khả thi, và bạn có thể lấy lại quyền chủ động trong cuộc sống.

Vì sao chúng ta dễ bị cuốn vào điện thoại?

Màn hình, ứng dụng và các nền tảng số được thiết kế để khiến chúng ta khó rời mắt khỏi chúng. Nền kinh tế “thu hút sự chú ý” hiện đang có giá trị hơn 800 tỷ USD trên toàn cầu. Sự tập trung của chúng ta là một món hàng có giá trị, nên các công ty công nghệ muốn giữ chân người dùng càng lâu càng tốt.

Bác sĩ tâm thần Anna Lembke – giám đốc chương trình cai nghiện tại Stanford – viết trong cuốn sách “Dopamine Nation” rằng công nghệ vốn mang tính gây nghiện, phát ra ánh sáng nhấp nháy, âm thanh lôi cuốn, nội dung không bao giờ hết và hứa hẹn rằng nếu tiếp tục tương tác, bạn sẽ còn nhận được nhiều “phần thưởng” hơn nữa.

Tristan Harris – cựu chuyên gia đạo đức thiết kế của Google và đồng sáng lập Trung tâm Công nghệ Nhân văn – cũng cho rằng các công ty công nghệ đã bỏ ra rất nhiều công sức để biến điện thoại thành thứ khiến bạn khó lòng đặt xuống.

Ông ví điện thoại thông minh giống như một cái máy đánh bạc: cảm giác thỏa mãn xuất hiện ngắt quãng khiến chúng ta cứ quay lại kiểm tra thêm lần nữa. Động tác kéo để làm mới hay cuộn màn hình cũng tương tự như thao tác kéo cần gạt của máy đánh bạc truyền thống.

Các nền tảng còn liên tục khai thác sở thích, cảm xúc và cả sự phẫn nộ của người dùng. Nội dung bạn yêu thích sẽ mang lại cảm giác hưng phấn thông qua dopamine, còn những bài viết gây tranh cãi lại khiến bạn tiếp tục bị cuốn vào cuộc tranh luận.

Tác giả Catherine Price trong cuốn “How to Break Up With Your Phone” (Làm thế nào để cai điện thoại) chỉ ra rằng: bất kỳ điều gì chúng ta làm suốt 4 giờ mỗi ngày đều sẽ dần “lập trình lại” não bộ. Bà viết rằng để giữ người dùng ở lại lâu hơn, các nhà thiết kế ứng dụng đã tận dụng cơ chế kích hoạt hành vi của não bộ.

Công nghệ tác động đến não bộ như thế nào?

Việc so sánh công nghệ với chất gây nghiện thực ra không hề cường điệu. Nhiều nghiên cứu cho thấy não bộ của những người tiếp xúc quá nhiều với màn hình có những thay đổi tương tự não của người nghiện.

Một số nghiên cứu ghi nhận việc sử dụng màn hình quá mức có thể làm giảm chất xám và ảnh hưởng đến thùy trán – khu vực chịu trách nhiệm cho khả năng tập trung, kiểm soát hành vi và ra quyết định.

Nicholas Kardaras, tác giả cuốn “Glow Kids”, cho biết công nghệ có thể ảnh hưởng đến quá trình myelin hóa trong não – tương tự tác động của các chất gây nghiện. Myelin giống như lớp vỏ bọc dây điện của hệ thần kinh, giúp tín hiệu thần kinh truyền đi nhanh và hiệu quả hơn. Khi lớp bảo vệ này bị ảnh hưởng bởi tình trạng kích thích quá mức, khả năng tập trung, đồng cảm và nhận thức thực tế cũng có thể suy giảm.

Ông Kardaras cho rằng điều này đặc biệt đáng lo ngại ở trẻ em trong giai đoạn phát triển não bộ.

Nhiều phụ huynh có lẽ từng nhận thấy con mình gần như “đứng hình” khi nhìn vào màn hình, rồi dễ cáu gắt hoặc mất kiểm soát khi bị lấy thiết bị đi.

Trong một phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ, nhà khoa học thần kinh Jared Cooney Horvath cho biết thế hệ trẻ hiện nay có xu hướng kém hơn cha mẹ ở nhiều năng lực nhận thức cơ bản như kỹ năng chú ý, ghi nhớ, đọc viết, tính toán, điều hành, hay cả chỉ số IQ – dù thời gian đi học nhiều hơn.

Ông cũng dẫn nhiều nghiên cứu cho thấy việc đưa công nghệ vào lớp học không hẳn cải thiện kết quả học tập, mà đôi khi còn khiến kết quả giảm sút.

Không chỉ trẻ em, người trưởng thành cũng chịu tác động. Một tổng hợp hơn 40 nghiên cứu tại nhiều quốc gia cho thấy việc sử dụng màn hình quá mức có liên quan đến tình trạng mỏng vỏ não và nguy cơ suy giảm nhận thức sớm.

Làm sao để thoát khỏi sự lệ thuộc vào màn hình?

Điều đầu tiên là nhìn nhận một cách trung thực: Việc dùng màn hình đang ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn như thế nào? Và ngược lại, có những điều gì bạn muốn làm nhưng luôn “không có thời gian”?

Trong cuốn “How to Break Up With Your Phone”, Catherine Price gợi ý độc giả hãy viết một “bức thư chia tay” với điện thoại – trong đó bạn nói rõ cảm xúc và mong muốn mối quan hệ mới với thiết bị này.

Sau đó, hãy tạo thêm các rào cản để việc dùng điện thoại trở nên kém thuận tiện hơn: tắt thông báo không cần thiết, xóa ứng dụng gây nghiện, hoặc thậm chí buộc dây chun quanh điện thoại để mỗi lần dùng đều phải dừng lại vài giây suy nghĩ xem mình có thực sự cần mở máy hay không.

Một số người còn sử dụng hộp khóa điện thoại có hẹn giờ.

Bên cạnh đó, hãy đặt ra những giới hạn rõ ràng: chỉ kiểm tra email vào khung giờ nhất định, không dùng điện thoại trong bữa ăn hoặc trong phòng ngủ.

Tác giả bài viết cho biết quy tắc đầu tiên mà anh đặt ra là không dùng điện thoại trong nhà vệ sinh, vì không muốn con cái nhìn thấy hình ảnh ấy. Một giới hạn khác là không dùng điện thoại trong bữa cơm gia đình.

Việc bảo vệ giấc ngủ cũng rất quan trọng, bởi khi mệt mỏi, chúng ta càng khó cưỡng lại sức hút của màn hình. Hãy dùng đồng hồ báo thức và để điện thoại ngoài phòng ngủ. Hãy xây dựng thói quen thư giãn trước khi ngủ như đọc sách, giãn cơ, viết nhật ký, nghe sách nói, cầu nguyện hoặc thiền.

Đừng cầm điện thoại ngay khi vừa thức dậy. Hãy cho bản thân vài phút tĩnh lặng trước khi để những xao nhãng từ thế giới số tràn vào.

Một cách khác để tạo mối quan hệ lành mạnh hơn với công nghệ là gắn nó với một hành động tích cực khác để tạo thành thói quen. Chẳng hạn, mỗi lần kết nối điện thoại với loa, bạn chỉnh lại tư thế ngồi; hoặc tranh thủ giãn cơ khi phải làm việc trên máy tính vào buổi tối.

Theo Catherine Price, cốt lõi của việc sử dụng công nghệ lành mạnh nằm ở việc hiểu rõ mình muốn dùng thiết bị theo cách nào và nhận ra điều gì đang khiến mình bị cuốn đi.

Bà cũng nhấn mạnh rằng nhiều người bắt đầu thay đổi khi họ nhận ra việc dùng màn hình khiến tinh thần và cơ thể mình xuống dốc ra sao.

Ngoài ra, việc dành ra những “ngày nghỉ kỹ thuật số” – tạm rời xa thiết bị điện tử – có thể giúp bạn kết nối lại với cuộc sống thực, nghỉ ngơi và tái cân bằng sau thời gian dài bị kích thích liên tục bởi môi trường số.

Cuốn “How to Break Up With Your Phone” còn đưa ra thử thách 30 ngày giúp người đọc từng bước điều chỉnh lại thói quen dùng điện thoại bằng những thay đổi nhỏ và các bài tập thực hành mỗi ngày.

Não bộ cũng sẽ thay đổi theo thói quen mới của bạn

Trong cuốn “Dopamine Nation”, Anna Lembke giải thích rằng khi não bộ liên tục nhận những kích thích mạnh và lượng dopamine cao, nó sẽ tự nâng “ngưỡng hưng phấn”, khiến chúng ta cần ngày càng nhiều kích thích hơn mới cảm thấy thỏa mãn. Đồng thời với việc này, bạn sẽ lãnh cảm hơn với những niềm vui bình thường khác.

Vì vậy, khi giảm dùng màn hình, bạn có thể trải qua cảm giác hụt hẫng giống như cai nghiện. Nhưng theo thời gian, khi não bộ dần điều chỉnh lại, niềm vui từ những điều giản dị sẽ quay trở lại.

Thoát khỏi sự lệ thuộc vào màn hình là một hành trình dài. Sẽ có lúc bạn tiến bộ, cũng có lúc chững lại. Nhưng nếu kiên trì, bạn có thể tìm lại một phiên bản mạnh mẽ, cân bằng và hạnh phúc hơn của chính mình.

Theo “Vì sao chúng ta nghiện điện thoại – Và làm thế nào để thoát khỏi nó“
Đăng trên ChanhKien.org
Nguồn: The Epoch Times
Tác giả: June Kellum

Xem thêm:

• Nghiện smart phone có thể gây ảnh hưởng đến não giống như nghiện ma túy
• Giải trí đến chết – lời tiên tri đáng sợ cho nhân loại

Mời xem video: