Gần 20 triệu người Việt đang thừa cân hoặc béo phì, cảnh báo đặc biệt nhóm 5 – 19 tuổi

Nguyễn Sơn
•
Thứ Năm, 05/03/2026

Số người Việt Nam đang thừa cân hoặc béo phì hiện chiếm tỷ lệ 19,5% dân số, tương đương gần 20 triệu người. Tỷ lệ thừa cân và béo phì ở nhóm 5 – 19 tuổi đang gia tăng đáng kể, đặc biệt tại các đô thị lớn.

(Ảnh minh họa: Creativa Images/ Shutterstock)

Thông tin trên được PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết – Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM nêu tại hội thảo “Nâng cao nhận thức về bệnh béo phì – 20 triệu lý do hành động vì bệnh béo phì tại Việt Nam”, diễn ra tại TP.HCM, ngày 4/3.

Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, hiện có khoảng 1 tỷ người trên thế giới đang trong tình trạng thừa cân, béo phì (trong tổng khoảng 8 tỷ người). Dự báo giai đoạn 2020-2035, số người trưởng thành thừa cân, béo phì có thể tăng trung bình 4%/năm, với trẻ em, tốc độ này lên tới 7%/năm.

Tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng từ 2,3% năm 1993 lên 15% năm 2015, tức tăng 6,5 lần sau hơn hai thập kỷ. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang trong tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Trong khi đó, tỉ lệ thừa cân, béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, trong giai đoạn 2020-2035, tỷ lệ béo phì ở người lớn có thể tăng trung bình 6,3%/năm và ở trẻ em tăng 9,8%/năm.

Theo các chuyên gia, tình trạng thừa cân, béo phì đặc biệt gia tăng ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tỷ lệ thừa cân và béo phì ở nhóm 5 – 19 tuổi đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt tại các đô thị lớn. Lý do khiến tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị tăng cao hơn nông thôn được cho là do lối sống ít vận động, di chuyển chủ yếu bằng xe máy, ô tô thay vì đi bộ hay xe đạp như trước; chế độ ăn nhiều muối, mì ăn liền, nước ngọt, ít rau, hải sản…

Béo phì là một bệnh lý mạn tính

Bác sĩ Quang Nam nhấn mạnh béo phì không đơn thuần là vấn đề về hình thể, mà là một bệnh lý mạn tính. Rối loạn chuyển hóa và áp lực cơ học tác động tiêu cực đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể của người bị bệnh béo phì.

Người bị bệnh béo phì có thể dẫn đến nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như đái tháo đường típ 2, bệnh tim mạch, đột quỵ, rối loạn hô hấp khi ngủ hay thoái hóa khớp.

Cụ thể, với người có chỉ số khối cơ thể (BMI) ≥30 kg/m², tỷ lệ tăng huyết áp có thể vượt 50%; thoái hóa khớp gối trên 50%; hội chứng ngưng thở khi ngủ gần 40%; gan nhiễm mỡ không do rượu khoảng 29%. Tỷ lệ đái tháo đường và nhồi máu cơ tim khoảng 21%; trầm cảm nặng gần 20%. Ngoài ra là các nguy cơ đột quỵ, suy tim sung huyết, rối loạn lipid máu, gout, một số loại ung thư và vô sinh.

Đáng lưu ý, các nghiên cứu xác định BMI tăng thêm 5 kg/m², nguy cơ tử vong chung tăng khoảng 30%. Người có BMI 30-35 kg/m² có thể giảm trung bình 3 năm tuổi thọ; nếu BMI 40-50 kg/m², tuổi thọ có thể giảm từ 8 đến 10 năm.

Nghịch lý là khoảng 1/3 người béo phì không tự nhận ra tình trạng bệnh của mình, trong khi 3/5 người tự áp dụng các biện pháp giảm cân cực đoan như cắt hoàn toàn tinh bột hoặc tập luyện sai cách thay vì tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng nặng, khiến việc điều trị trở nên phức tạp và tốn kém hơn. Đáng lưu ý, vẫn còn một bộ phận nhân viên y tế chưa nhìn nhận béo phì như một bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị bài bản.

Thực tế, béo phì chịu ảnh hưởng của yếu tố sinh học, di truyền và môi trường xã hội, đòi hỏi cách tiếp cận y khoa toàn diện.

Theo khuyến cáo, việc sàng lọc thừa cân, béo phì dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) và vòng eo. Ở người trưởng thành, BMI ≥25 kg/m² được xem là thừa cân, béo phì. Tại Việt Nam, vòng bụng ≥90 cm ở nam và ≥80 cm ở nữ làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ nội tạng và biến chứng tim mạch, chuyển hóa.

Thực phẩm siêu chế biến được sản xuất giống như thuốc lá

Gánh nặng y tế – Gánh nặng kinh tế

Ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, cho biết ước tính gánh nặng kinh tế do béo phì tại Việt Nam có thể tăng từ khoảng 4 tỷ USD năm 2020 lên 16 tỷ USD vào năm 2035. Riêng chi phí y tế trực tiếp dự kiến tăng gấp 3 lần, từ 372 triệu USD lên 1,27 tỷ USD, trong cùng giai đoạn.

“Vòng xoắn” béo phì và bệnh lý tâm thần

ThS.BS Phạm Thị Minh Châu – bộ môn Tâm thần Đại học Y Dược TP.HCM – cho hay ngoài gánh nặng về sức khỏe và tài chính, người thừa cân, béo phì còn chịu áp lực và tổn thương tinh thần từ sự kỳ thị của người xung quanh và tâm lý tự trách bản thân.

Với “vòng xoắn bệnh lý” trầm cảm – béo phì, trầm cảm khiến người bệnh dễ rơi vào rối loạn ăn uống, ăn theo cảm xúc hoặc giảm vận động, dẫn đến tăng cân mất kiểm soát. Ngược lại, béo phì làm gia tăng cảm giác tự ti, căng thẳng và trầm trọng thêm các triệu chứng trầm cảm.

Trên thực tế, khoảng 43% người trưởng thành mắc trầm cảm có tình trạng béo phì. Người bị trầm cảm có nguy cơ mắc béo phì cao hơn đáng kể so với nhóm không mắc bệnh. Ở trẻ em, những em có biểu hiện trầm cảm thường ghi nhận chỉ số BMI cao hơn so với bạn bè cùng trang lứa.