Thực phẩm ưa dùng của bác sĩ Trung y giúp ổn định đường huyết

Bác sĩ Hồ Nãi Văn
•
Thứ Tư, 04/03/2026

Trong gần 40 năm thực hành lâm sàng, tôi thường xuyên gặp những người có mức đường huyết dao động thất thường. Chồng của một bệnh nhân tiểu đường từng chia sẻ với tôi rằng vợ ông thường xuyên bị hạ đường huyết sau khi uống thuốc hạ đường huyết và tiêm insulin vào ban đêm. Điều này khiến ông vô cùng lo lắng và mất ngủ. Trên thực tế, để ổn định đường huyết, chỉ dựa vào thuốc và tiêm insulin là chưa đủ; những điều chỉnh lối sống hàng ngày thậm chí còn đóng vai trò quan trọng hơn.

Nghiên cứu mới: Châm cứu tai giúp kiểm soát đường huyết

Thực phẩm giúp ổn định đường huyết

Đối với những người có mức đường huyết tăng cao sau ăn, tôi thực sự khuyên nên ăn hoài sơn (củ mài).

1. Hoài sơn

Một người bạn của tôi – cũng là bác sĩ – đã chia sẻ với tôi trường hợp sau. Một người bạn của anh ấy được phát hiện tăng đường huyết trong một lần khám sức khỏe và anh ấy đã khuyên người này ăn hoài sơn hấp mỗi ngày. Người bạn đó đã làm theo bằng cách ăn 35 – 120g hoài sơn mỗi ngày mà không dùng bất kỳ loại thuốc hạ đường huyết nào. Không lâu sau đó, mức đường huyết của anh đã trở về mức bình thường.

Một số người có thể thắc mắc vì sao hoài sơn, một loại thực phẩm giàu tinh bột, lại có thể giúp hạ đường huyết. Lý do nằm ở lớp chất nhầy trên bề mặt của hoài sơn, có tác dụng làm chậm quá trình giải phóng đường tại ruột. Cả y học cổ truyền và các nghiên cứu hiện đại đều cho thấy hoài sơn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, bao gồm hạ đường huyết, mỡ máu và huyết áp.

Hoài sơn được khuyến nghị sử dụng dưới dạng hấp hoặc nấu canh, chẳng hạn như canh sườn hoài sơn và “Canh tứ vị”.

2. Hành tây và tỏi

Đầu bếp nổi tiếng người Nhật Yoshinao Kubota được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường ở độ tuổi 40, ông đã cố gắng kiểm soát đường huyết thông qua chế độ ăn uống. Một trong những phương pháp quan trọng mà ông áp dụng là ăn hành tây mỗi ngày, đặc biệt là món súp làm từ vỏ hành và củ hành. Hiện nay, dù đã hơn 90 tuổi, ông vẫn giữ vai trò bếp trưởng tại một nhà hàng ẩm thực phương Tây danh tiếng.

Công thức súp hành tây

Nguyên liệu:

4 củ hành tây còn vỏ
14g rong biển sợi
1 tép tỏi
60g thịt xông khói đã nấu chín
1 muỗng canh nước tương
1 muỗng canh nước dùng cá ngừ
2/3 muỗng canh giấm
Một nhúm hạt tiêu
5 chén nước

Cách chế biến:

Đun sôi hành tây còn vỏ đã rửa sạch để làm nước dùng, sau đó vớt bỏ vỏ.
Cắt nhỏ hành tây và thịt xông khói thành từng miếng nhỏ, băm nhuyễn tỏi.
Cho tất cả nguyên liệu vào nồi nước dùng, đun nhỏ lửa trong 20 đến 30 phút.

Nước tương, nước dùng cá ngừ, rong biển và các loại gia vị Nhật Bản khác có thể tìm thấy tại các siêu thị châu Á. Nếu không có sẵn, có thể thay thế bằng một lượng nhỏ muối và các nguyên liệu tạo vị ngọt khác, chẳng hạn như nấm.

Hành tây giàu quercetin, một hợp chất có tác dụng hạ đường huyết. Hàm lượng quercetin trong vỏ hành tây đặc biệt cao, vì vậy, việc sử dụng vỏ hành tây trong nước dùng sẽ giúp tăng hiệu quả. Hợp chất allicin trong tỏi có thể cải thiện sự tiết insulin. Các bệnh nhân tiểu đường được khuyến nghị nên ăn khoảng một tép tỏi mỗi ngày để hỗ trợ hạ đường huyết. Một nghiên cứu tổng quan trên 768 bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường loại 2 cho thấy việc bổ sung allicin hàng ngày giúp cải thiện đường huyết và mức cholesterol trong máu.

Thức uống dành cho người tiểu đường

Mọi người thường hỏi tôi nên uống gì khi có đường huyết cao. Các loại trà không đường và sữa đều phù hợp; tuy nhiên, những thức uống không đường nhưng chứa chất tạo ngọt nhân tạo có thể tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe và gây ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường huyết. Vì vậy, người bệnh tiểu đường cũng như cộng đồng nói chung nên hạn chế sử dụng các loại thức uống có bổ sung chất tạo ngọt nhân tạo.

Nếu thực sự muốn vị ngọt nhẹ, tôi khuyên bạn nên lựa chọn đồ uống không đường và tự bổ sung một lượng nhỏ mật ong – cách này tốt hơn so với việc thêm đường hoặc fructose.

Tôi đề xuất trà ngưu bàng cho bệnh nhân tiểu đường. Theo quan điểm Trung y, ngưu bàng giúp loại bỏ lượng đường và dịch dư thừa trong cơ thể, từ đó làm giảm nguy cơ tắc nghẽn mạch máu não. Trà ngưu bàng dạng túi lọc hiện có bán sẵn trên thị trường, chỉ cần hãm với nước nóng trong khoảng 5 phút trước khi uống.

Trà Ngưu bàng: Hỗ trợ hồi phục sau ung thư và hơn thế nữa

Lưu ý: Phụ nữ mang thai và những người bị cảm hoặc ho không nên sử dụng trà ngưu bàng.

2 huyệt vị giúp ổn định đường huyết

Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn uống, nên tăng cường khả năng tự điều chỉnh của cơ thể thông qua xoa bóp huyệt vị. Hai huyệt thường được sử dụng là Tam âm giao (SP6) và Công tôn (SP4).

1. Huyệt Tam âm giao (SP6):

Huyệt Tam âm giao nằm ở mặt trong của cẳng chân, cách mắt cá trong (phần nhô ra ở mặt trong cổ chân) khoảng bề ngang của 4 ngón tay; tại vị trí này có thể sờ thấy một chỗ lõm.

Huyệt Tam Âm Giao. (Ảnh: Monika Wisniewska/ Shutterstock)

Tác dụng: Huyệt Tam âm giao là nơi giao hội của ba kinh gan, lá lách và thận (các đường dẫn khí)). Theo quan điểm của Trung y, ba hệ này liên quan đến chuyển hóa năng lượng, tuần hoàn huyết và chức năng tiêu hóa – hấp thu. Huyệt Tam âm giao có tác dụng hạ đường huyết và điều hòa hệ thống nội tiết. Khi cơ thể vận hành hài hòa, mức đường huyết sẽ ít có xu hướng dao động mạnh. Các nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng xoa bóp huyệt Tam âm giao có thể cải thiện tình trạng protein niệu (sự hiện diện bất thường của protein trong nước tiểu) ở bệnh nhân mắc bệnh thận do tiểu đường.

Thận trọng: Phụ nữ mang thai không nên tác động lên huyệt Tam âm giao.

2. Huyệt Công tôn (SP4):

Huyệt Công tôn nằm ở mặt trong của bàn chân. Trước hết, xác định điểm lõm phía sau khớp ngón chân cái, sau đó di chuyển dọc theo bờ trong bàn chân và lùi về phía sau khoảng một bề rộng ngón tay cái; huyệt Công tôn nằm tại chỗ lõm ngay dưới các xương bàn chân.

*Huyệt Công tôn. (Ảnh: The Epoch Times)*

Tác dụng: Huyệt Công tôn chủ yếu có tác dụng kích hoạt chức năng của “lá lách”. Trong Trung y, lá lách không phải là một cơ quan đơn lẻ mà là một hệ thống tập trung quanh lá lách, liên quan đến tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa năng lượng. Khi khí của lá lách suy giảm, đường huyết có thể dao động, kèm theo các rối loạn tiêu hóa như táo bón.

2 thói quen gây hại nhiều nhất đối với đường huyết

Bên cạnh việc chú trọng lựa chọn thực phẩm giúp hạ đường huyết và xoa bóp huyệt vị, cần tránh 2 thói quen không tốt cho sức khỏe.

Thói quen thứ nhất là uống nước ép rau củ và trái cây. Tôi từng nghe về một cụ ông 80 tuổi có mức đường huyết trước đó kiểm soát tốt nhưng một ngày nọ đột ngột tăng cao. Nguyên nhân là do ông uống một ly nước ép rau củ và trái cây mỗi sáng. Mặc dù có vẻ giàu dinh dưỡng, nhưng việc ép nước sẽ làm cơ thể hấp thu đường nhanh chóng, từ đó dễ dàng làm tăng đột ngột đường huyết.

Thói quen thứ hai là ăn tối quá muộn. Nhiều người ăn tối sau khi làm việc tăng ca, sau đó lập tức ngồi xuống dùng điện thoại hoặc nằm nghỉ. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn tối muộn khiến cơ thể không có đủ thời gian chuyển hóa hoàn toàn đường huyết trước khi đi ngủ. Ngay cả khi không ăn nhiều nhưng ăn muộn, đường huyết vào ban đêm vẫn sẽ cao hơn, dẫn đến kích thích quá trình tạo mỡ kéo dài đến sáng hôm sau.

Tác hại đến tim mạch khi làm ca đêm và cách hạn chế

Nếu bạn phải làm việc muộn, ít nhất nên tránh nằm ngay sau khi ăn. Hãy đứng dậy và đi lại khoảng 10 phút để hỗ trợ chuyển hóa thức ăn và ngăn ngừa tích tụ năng lượng dư thừa tại vùng bụng, hình thành “mỡ bụng”. Một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên cho thấy việc đứng dậy và đi bộ trong 10 phút ngay sau khi ăn có thể làm giảm đáng kể đỉnh đường huyết sau ăn, với hiệu quả tương đương với việc đi bộ nửa giờ sau ăn.

Theo bác sĩ Hồ Nãi Văn, The Epoch Times