Chính phủ Ấn Độ đau đầu vì gạo dư thừa kỷ lục, Việt Nam và Thái Lan lo ngại
- Lâm Thần
- •
Ấn Độ đã vượt Trung Quốc để trở thành nước sản xuất gạo lớn nhất thế giới, nhưng nay lại đau đầu vì gạo dư thừa, khi tồn kho của chính phủ lên mức kỷ lục. Lượng gạo giá rẻ mà nước này xuất khẩu cũng khiến Thái Lan và Việt Nam lên tiếng lo ngại.
Đầu năm 2026, số liệu của Chính phủ Ấn Độ và Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) đều cho thấy sản lượng gạo xay xát của Ấn Độ đạt khoảng 150 triệu tấn, vượt Trung Quốc để đứng đầu thế giới. Ấn Độ cũng là một trong những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, có thời điểm chiếm 40% tổng lượng gạo giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, giờ đây nước này lại rơi vào khủng hoảng thừa gạo.
Hãng tin Reuters hôm thứ Tư (18/11) đưa tin tồn kho gạo của Chính phủ Ấn Độ vẫn ở mức kỷ lục, hơn 55 triệu tấn, dù mưa kém do hiện tượng El Niño được dự báo sẽ làm giảm sản lượng niên vụ 2026/27.
Khoa học và trợ giá đẩy sản lượng tăng vọt
Năm 1965, vì mùa màng thất bát, Chính phủ Ấn Độ từng yêu cầu người dân mỗi tuần nhịn bữa tối một ngày. Ngày nay, sản lượng gạo của nước này đã lập kỷ lục.
Trong 10 năm qua, sản lượng gạo Ấn Độ tăng 50% và đạt mức kỷ lục 154 triệu tấn trong niên vụ 2025/26, vượt xa mức tiêu dùng trong nước khoảng 107 triệu tấn, theo Reuters. Với dân số khoảng 1,4 tỷ người, Ấn Độ không chỉ tự đáp ứng nhu cầu mà còn trở thành nguồn cung quan trọng của thị trường gạo thế giới.
Xuất khẩu gạo của Ấn Độ tăng gấp đôi trong một thập kỷ, đạt 22,3 triệu tấn năm 2025, tương đương khoảng 40% lượng gạo giao dịch toàn cầu. Sản lượng tăng liên tục cũng khiến kho của chính phủ ngày càng đầy. Tính đến ngày 1/10 năm nay, tồn kho gạo của Chính phủ Ấn Độ đạt 55,47 triệu tấn, gấp hơn 4 lần mục tiêu dự trữ đề ra. Một số địa phương thậm chí không còn đủ kho để chứa lúa của vụ mới.
Sản lượng gạo tăng vọt chủ yếu nhờ những bước đột phá về khoa học nông nghiệp và chính sách trợ giá kéo dài hàng chục năm của chính phủ.
Năm 2009, các nhà nghiên cứu Ấn Độ đưa vào canh tác đại trà giống lúa Swarna-SUB1, vừa cho năng suất cao vừa chịu được ngập. Nhờ giống lúa này, các vùng phía đông vốn thường xuyên hứng lũ cũng có thể trồng lúa ổn định.
Viện Quốc gia về Chuyển đổi Ấn Độ (NITI Aayog) dự báo đến năm 2036, sản lượng gạo của nước này sẽ đạt 171 triệu tấn, trong khi nhu cầu trong nước chỉ khoảng 110 triệu tấn. Khoảng cách cung cầu có thể tiếp tục nới rộng.
Trợ giá thành gánh nặng ngân sách
Sản lượng gạo bùng nổ gắn chặt với chế độ giá thu mua tối thiểu mà chính phủ duy trì từ lâu.
Vào thập niên 1960, để giải quyết tình trạng thiếu lương thực, Ấn Độ lập ra chế độ giá thu mua tối thiểu đối với gạo. Mỗi năm, chính phủ liên bang ấn định mức giá này nhằm bảo đảm thu nhập cho nông dân và khuyến khích trồng lúa. Những năm gần đây, một số chính quyền bang còn thưởng thêm cho nông dân ngoài mức giá thu mua của liên bang, khiến họ càng mở rộng diện tích trồng lúa.
Chế độ vốn được lập ra để bảo đảm an ninh lương thực này nay lại gây ra tình trạng sản xuất dư thừa.
Khoản chi trợ giá lương thực của Ấn Độ đã tăng hơn gấp đôi trong 10 năm, lên 2,28 nghìn tỷ rupee (khoảng 24,1 tỷ USD) trong năm tài khóa 2025-2026, trong đó trợ giá gạo chiếm hơn 2/3.
Điều khiến chính phủ đau đầu hơn là Ấn Độ xuất khẩu rất nhiều gạo nhưng lại phải nhập khẩu các nông sản khác. Năm 2025, Ấn Độ chi 22,7 tỷ USD để nhập khẩu hạt có dầu và các loại đậu, tăng 120% so với 10 năm trước, trong khi xuất khẩu gạo chỉ mang về 12 tỷ USD.
Các chuyên gia chỉ ra rằng trồng lúa tốn nhiều phân bón hơn trồng các loại hạt có dầu và đậu, khiến gánh nặng trợ giá của chính phủ càng lớn. Chi trợ giá phân bón của Ấn Độ trong năm tài khóa 2026-2027 dự kiến vượt 3 nghìn tỷ rupee (khoảng 31,8 tỷ USD), gấp 4 lần 10 năm trước.
Các đối thủ quốc tế cáo buộc Ấn Độ bán phá giá
Xuất khẩu gạo của Ấn Độ tăng nhanh cũng gây bất bình trên thị trường quốc tế. Hiệp hội Gạo Mỹ (USA Rice) cảnh báo sự cạnh tranh không lành mạnh từ Ấn Độ và một số nước khác đang đe dọa ngành gạo Mỹ.
Thái Lan và Việt Nam cũng bày tỏ lo ngại về việc Ấn Độ xuất khẩu gạo với khối lượng lớn. Năm 2025, Thái Lan từng kêu gọi hợp tác với Ấn Độ và Việt Nam để ngăn giá gạo tiếp tục giảm. Hiện mỗi tấn gạo Ấn Độ rẻ hơn gạo tham chiếu của Thái Lan khoảng 110 USD, tạo sức ép về giá lên các nước xuất khẩu khác.
“Thực chất, chúng ta đang dùng tiền thuế của người dân để trợ giá cho người tiêu dùng nước ngoài,” nhà kinh tế nông nghiệp Ashok Gulati, cựu cố vấn của Chính phủ Ấn Độ về giá nông sản, nói với Reuters. Ông nói thêm rằng lượng gạo dư thừa đang bị “đổ ra thị trường thế giới với giá thấp hơn các đối thủ”.
Truyền thông Ấn Độ cũng chú ý đến việc giá gạo xuất khẩu quá thấp. The Times of India hôm thứ Hai (16/11) viết rằng Ấn Độ đã chứng minh được sức cạnh tranh trên thị trường gạo thế giới, nhưng thách thức tiếp theo là làm sao duy trì được lợi thế đó. Tờ báo viết thêm rằng ở một số vùng trồng lúa trọng điểm, sản xuất phụ thuộc nặng vào nguồn nước và các tài nguyên thiên nhiên khác, khiến khả năng duy trì sản xuất và xuất khẩu gạo lâu dài đứng trước thử thách lớn.
Bài báo cũng cho rằng Ấn Độ cần điều chỉnh chính sách lúa gạo, xây dựng chiến lược sản xuất khác biệt hơn, chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao giá trị. Cụ thể, nước này cần sản xuất nhiều hơn với lượng nước ít hơn, thu về nhiều tiền hơn trên mỗi tấn gạo và giảm năng lượng tiêu tốn cho mỗi đơn vị hàng xuất khẩu.
Tính toán chính trị khiến cải cách khó khăn
Để đối phó với tình trạng thừa gạo, Chính phủ Ấn Độ đã chuyển một phần gạo sang sản xuất ethanol và lên kế hoạch tăng sức chứa kho thêm 13,1 triệu tấn, nhưng áp lực tồn kho vẫn rất lớn, theo Reuters.
Cắt giảm trợ giá nông nghiệp lại là việc khó với Chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi. Ấn Độ có lực lượng nông dân rất đông, và họ hết sức nhạy cảm với mọi cải cách có thể đụng tới giá thu mua tối thiểu. Làn sóng biểu tình phản đối cải cách nông nghiệp năm 2020-2021 cuối cùng đã buộc chính phủ rút lại các đạo luật liên quan vào tháng 11/2021.
Ba nguồn tin trong Chính phủ Ấn Độ cho Reuters biết, trong hai năm qua Bộ Lương thực liên bang đã 3 lần đề nghị Bộ Tài chính ngăn các bang thưởng thêm cho nông dân trồng lúa. Trong một văn bản ngày 9/1 mà hãng tin này đã xem, Vụ Chi tiêu thuộc Bộ Tài chính kêu gọi các bang điều chỉnh các khoản khuyến khích theo hướng trồng những loại cây khác. Dù vậy, các nỗ lực này không đạt kết quả đáng kể, vì chính quyền các bang lo ngại việc cắt khoản thưởng sẽ khiến nông dân phản ứng và ảnh hưởng tới kết quả bầu cử.
“Chính quyền các bang coi tiền thưởng là công cụ để thắng cử,” ông Abhishek Govilkar, trưởng mảng kinh doanh nông nghiệp của công ty tư vấn BigMint, nói. Theo ông, điều đó khiến chính phủ liên bang “khó kìm lại khoản chi tiêu đang vượt tầm kiểm soát”.
Một số người dùng trong cộng đồng Bắc Mỹ trên Reddit tỏ ra bất ngờ trước những tin tương tự. Nhiều người mừng vì tình trạng đói ở Ấn Độ đã được cải thiện nhiều như vậy, và mong tình trạng dư thừa không làm nông dân trồng lúa nản lòng.
Một người viết: “Tôi không ngờ Ấn Độ là nước xuất khẩu gạo lớn nhất, ít nhất là tôi chưa để ý thấy bao gạo nào từ Ấn Độ trong các cửa hàng châu Á ở California. Tình trạng dư thừa hiện nay có thể gây phản ứng ngược, nông dân có thể chuyển sang trồng cây khác. Trồng lúa là một khoản đầu tư lớn, vì cần ruộng thật phẳng và có bờ ruộng, ít nhất là với các giống lúa nước phổ biến”.
Từ khóa Thái Lan xuất khẩu gạo Giá gạo trợ giá
































