Ông Warren Buffett cảnh báo “tâm thế đánh bạc”: Bài học nào cho thị trường chứng khoán Việt Nam?

Trong bối cảnh giá cổ phiếu Mỹ duy trì ở vùng cao và các sản phẩm giao dịch ngắn hạn bùng nổ, tỷ phú Warren Buffett tiếp tục nhấn mạnh sự khác biệt giữa đầu tư và đặt cược vào biến động giá. Thông điệp ấy cũng đáng suy ngẫm đối với thị trường chứng khoán Việt Nam sau một năm tăng trưởng mạnh, thanh khoản lớn và kỳ vọng nâng hạng ngày càng rõ nét.

• Warren Buffett: Rất khó tìm cổ phiếu giá trị khi thị trường hóa “sòng bạc”

Ở tuổi 95, dù đã bàn giao vị trí Tổng giám đốc Berkshire Hathaway cho Greg Abel từ đầu năm 2026, ông Warren Buffett vẫn giữ chức Chủ tịch và tiếp tục có tiếng nói quan trọng trong các quyết định phân bổ vốn của tập đoàn. Những phát biểu của ông trong năm nay cho thấy một quan điểm xuyên suốt: cơ hội đầu tư thực sự đang trở nên khan hiếm, trong khi tâm lý đầu cơ lại ngày càng phổ biến.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC ngày 15/7/2026, Buffett cho biết ông không tìm thấy nhiều tài sản hấp dẫn để mua. Theo ông, có những giai đoạn cơ hội đầu tư tốt liên tục xuất hiện, gần như “được ném vào mặt” nhà đầu tư; nhưng cũng có những thời kỳ phải chờ vài năm mới gặp được một cơ hội đủ hấp dẫn.

Thông điệp ở đây không đơn giản là thị trường sắp giảm. Điều ông muốn nhấn mạnh là khoảng cách giữa giá cả và giá trị đã trở nên kém thuận lợi đối với người mua. Khi giá tài sản tăng nhanh hơn năng lực tạo lợi nhuận của doanh nghiệp, lợi suất kỳ vọng trong tương lai sẽ giảm xuống, còn rủi ro trả giá quá cao lại tăng lên.

“Nhà thờ có một sòng bạc gắn kèm”

Một trong những hình ảnh đáng chú ý nhất được ông Buffett sử dụng trong năm 2026 là phép so sánh thị trường tài chính với “một nhà thờ có sòng bạc gắn kèm”.

“Nhà thờ” đại diện cho chức năng căn bản của thị trường vốn: huy động nguồn lực cho doanh nghiệp, phân bổ vốn vào các hoạt động sản xuất – kinh doanh và giúp nhà đầu tư cùng hưởng thành quả tăng trưởng dài hạn.

Trong khi đó, “sòng bạc” tượng trưng cho phần thị trường bị chi phối bởi nhu cầu tìm kiếm lợi nhuận tức thời. Tại Mỹ, biểu hiện của xu hướng này là sự phát triển nhanh của quyền chọn đáo hạn trong ngày, các quỹ ETF đòn bẩy gắn với từng cổ phiếu và những thị trường dự đoán sự kiện.

Các công cụ tài chính tự thân không nhất thiết có hại. Chúng có thể phục vụ phòng ngừa rủi ro, tạo thanh khoản và hỗ trợ quá trình hình thành giá. Vấn đề xuất hiện khi công cụ đầu tư bị sử dụng chủ yếu để đặt cược vào biến động rất ngắn hạn, trong khi người tham gia không còn quan tâm đến dòng tiền, lợi thế cạnh tranh hay khả năng sinh lời của doanh nghiệp.

Đối với ông Buffett, ranh giới quan trọng không nằm ở việc một người nắm giữ cổ phiếu trong bao lâu, mà ở cơ sở của quyết định. Nếu quyết định dựa trên giá trị doanh nghiệp, đó là đầu tư. Nếu người mua chỉ hy vọng sẽ có người khác trả giá cao hơn trong thời gian rất ngắn, hoạt động ấy đã tiến gần đến đầu cơ thuần túy.

Hơn 397 tỷ USD tiền mặt không đồng nghĩa ông Buffett dự báo khủng hoảng

Sự thận trọng của Berkshire được thể hiện rõ trên bảng cân đối kế toán. Cuối quý I/2026, tiền mặt, các khoản tương đương tiền và tín phiếu Kho bạc Mỹ của tập đoàn đạt khoảng 397,4 tỷ USD – mức cao kỷ lục. Berkshire đồng thời tiếp tục là bên bán ròng cổ phiếu trong quý đầu tiên dưới thời CEO Greg Abel.

Tuy nhiên, không nên diễn giải lượng tiền này thành một dự báo chắc chắn rằng thị trường sắp sụp đổ. Ông Buffett không nổi tiếng với việc dự đoán chính xác điểm số của chỉ số chứng khoán trong vài tuần hay vài tháng. Điều Berkshire đang làm là từ chối đầu tư khi tỷ suất sinh lời kỳ vọng chưa đủ hấp dẫn so với rủi ro.

Khi thị trường Mỹ điều chỉnh vào đầu năm, ông Buffett cũng không xem đó là một biến cố đặc biệt. Ông nhắc lại rằng trong thời gian điều hành Berkshire, thị trường từng ba lần giảm hơn 50%; so với những giai đoạn đó, biến động đầu năm 2026 “chẳng là gì cả”.

Điều này hé lộ hai mặt trong triết lý Buffett. Ông thận trọng khi giá cao nhưng không hoảng loạn khi giá giảm. Tiền mặt được giữ không phải vì sợ hãi mọi biến động, mà để bảo đảm Berkshire có thể hành động mạnh khi giá tài sản tạo ra biên an toàn đủ lớn.

Việt Nam: Giá không quá cao, nhưng rủi ro nằm ở chất lượng dòng tiền

Những cảnh báo của ông Buffett xuất hiện vào thời điểm đáng chú ý đối với Việt Nam. Năm 2025, VN-Index tăng 40,87% và kết thúc năm ở mức 1.784,49 điểm. Thanh khoản bình quân toàn thị trường đạt 28.890 tỷ đồng mỗi phiên, tăng 37% so với năm trước.

Tuy nhiên, đà tăng không phân bổ đồng đều. VN30 tăng 51%, trong khi nhóm vốn hóa trung bình chỉ tăng 16,7% và nhóm vốn hóa nhỏ tăng 1,7%. Riêng các cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup đóng góp khoảng 354 điểm trong tổng mức tăng 518 điểm của VN-Index. Cùng lúc, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng kỷ lục 135.329 tỷ đồng.

Các con số trên cho thấy một nghịch lý: chỉ số tăng rất mạnh nhưng mức độ lan tỏa của đà tăng lại hạn chế. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào VN-Index, nhà đầu tư có thể đánh giá quá cao sức khỏe chung của thị trường.

Xét về định giá, Việt Nam chưa nhất thiết đắt như thị trường Mỹ. Một số dự báo đầu năm 2026 đặt P/E dự phóng của thị trường Việt Nam quanh 13,9 lần, thấp hơn đáng kể so với khoảng 21 lần của S&P 500. Nhưng P/E thấp hơn không tự động đồng nghĩa với rủi ro thấp hơn. Chất lượng lợi nhuận, quản trị doanh nghiệp, thanh khoản cổ phiếu và mức độ tập trung của chỉ số có thể tạo ra những rủi ro mà chỉ tiêu P/E bình quân không phản ánh đầy đủ.

Khi thị trường trở thành cuộc đua theo “câu chuyện”

Thị trường Việt Nam chưa có hệ sinh thái quyền chọn 0DTE hay ETF đòn bẩy trên từng cổ phiếu như Mỹ. Tuy vậy, “tâm thế đánh bạc” mà ông Buffett đề cập vẫn có thể xuất hiện dưới những hình thức khác.

Đó là khi nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì tin đồn, “đội lái”, nhóm tư vấn hoặc một câu chuyện đang lan truyền trên mạng xã hội; khi sử dụng tỷ lệ vay ký quỹ cao nhưng không đánh giá khả năng chịu đựng biến động; hoặc khi liên tục chuyển vốn giữa các mã nóng mà gần như không quan tâm đến báo cáo tài chính.

Chứng quyền có bảo đảm và hợp đồng tương lai cũng có thể khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ. Chính tài liệu công bố của các tổ chức phát hành chứng quyền nhấn mạnh rằng đòn bẩy cao có thể khiến nhà đầu tư mất toàn bộ số tiền bỏ ra nếu sản phẩm đáo hạn không có giá trị.

Điểm chung giữa các hiện tượng này không nằm ở tên gọi sản phẩm, mà ở việc quyết định tài chính bị tách rời khỏi giá trị kinh tế của tài sản cơ sở.

Nâng hạng là động lực, không phải bảo đảm giá cổ phiếu chỉ tăng

Việt Nam đang có một chất xúc tác quan trọng: FTSE Russell đã xác nhận lộ trình đưa thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Đây là sự ghi nhận đối với những cải cách về hạ tầng, thanh toán và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Nâng hạng có thể thu hút thêm dòng vốn thụ động và cải thiện vị thế của Việt Nam trong danh mục toàn cầu. Nhưng đây không phải là cam kết rằng mọi cổ phiếu đều tăng giá. Một phần kỳ vọng có thể đã được phản ánh trước vào giá, trong khi dòng vốn quốc tế vẫn lựa chọn dựa trên thanh khoản, giới hạn sở hữu nước ngoài, quản trị doanh nghiệp và định giá.

Thực tế, Việt Nam bước vào năm 2026 sau khi tăng khoảng 41% trong năm 2025, nhưng thị trường đã giảm khoảng 6% trong những tháng đầu năm. Trong khi đó, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài giảm xuống khoảng 14,5%, cho thấy nâng hạng và dòng vốn thực tế không phải lúc nào cũng diễn ra đồng thời.

Bởi vậy, nếu mua cổ phiếu chỉ vì tin rằng “nâng hạng chắc chắn kéo giá lên”, nhà đầu tư có thể đang thay thế phân tích doanh nghiệp bằng một câu chuyện vĩ mô hấp dẫn.

Bài học Buffett: kiên nhẫn cũng là một quyết định đầu tư

Từ những phát biểu của ông Buffett, có thể rút ra 3 bài học đối với thị trường Việt Nam.

Thứ nhất, cần phân biệt triển vọng của nền kinh tế với mức giá của từng cổ phiếu. Việt Nam có thể duy trì tăng trưởng cao, cải thiện hạ tầng thị trường và thu hút vốn quốc tế, nhưng một doanh nghiệp tốt vẫn có thể trở thành khoản đầu tư kém nếu được mua ở mức giá quá cao.

Thứ hai, biến động giá không đồng nghĩa với rủi ro căn bản. Một cổ phiếu giảm giá có thể tạo ra cơ hội nếu năng lực tạo tiền của doanh nghiệp không suy giảm. Ngược lại, một cổ phiếu liên tục tăng vẫn có thể rất rủi ro nếu mức giá chủ yếu được duy trì bởi kỳ vọng và dòng tiền đầu cơ.

Thứ ba, không hành động cũng là một lựa chọn. Nhà đầu tư không bắt buộc phải mua chỉ vì thị trường đang sôi động, cũng không cần bán tháo chỉ vì xuất hiện một vài phiên điều chỉnh. Kiên nhẫn chờ mức giá phù hợp là một phần của quá trình phân bổ vốn, chứ không phải biểu hiện của việc đứng ngoài thị trường một cách thụ động.

Thông điệp lớn nhất của ông Buffett năm 2026 vì thế không phải là “hãy bán hết cổ phiếu” hay “hãy chờ thị trường sụp đổ”. Đó là lời nhắc rằng thị trường chứng khoán chỉ thực hiện tốt chức năng của mình khi dòng tiền hướng đến những doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị thực.

Khi sự phấn khích thay thế phân tích, “sòng bạc” sẽ lấn át “nhà thờ”. Với thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển và nâng hạng mới, thách thức không chỉ là thu hút thêm tiền, mà còn là hình thành một văn hóa đầu tư dựa trên thông tin, giá trị và kỷ luật dài hạn.

Xem thêm

Warren Buffett: Rất khó tìm cổ phiếu giá trị khi thị trường hóa "sòng bạc"

Trong đợt quyên góp năm nay, Susan Thompson Buffett Foundation sẽ nhận 9 triệu cổ phiếu Berkshire hạng B.