Nhận biết sớm và phòng ngừa bệnh tim mạch theo Trung y

Ngừng tim đột ngột tưởng như ập đến không báo trước, nhưng các biến cố tim mạch thường có dấu hiệu cảnh báo từ sớm.

Tuổi càng cao, mạch máu càng mất dần độ đàn hồi, hệ tim mạch phải gánh thêm áp lực và các triệu chứng tim mạch cũng dễ xuất hiện hơn. Việc nhận ra sớm những dấu hiệu cảnh báo, cùng với điều chỉnh sinh hoạt hằng ngày, có thể giúp chúng ta giảm nguy cơ gặp biến cố tim mạch nghiêm trọng về sau.

Những dấu hiệu ít ai ngờ

Theo Trung y, những dấu hiệu sau có thể cho thấy hệ tim mạch đang gặp trục trặc.

1. Khó chịu ở ngực

Cảm giác khó chịu ở ngực có thể là dấu hiệu tim mạch có vấn đề. Người thường xuyên làm việc quá sức, thiếu ngủ hay ăn nhiều đồ béo dễ nhầm cảm giác tức, nặng ngực với mệt mỏi hoặc khó tiêu. Dấu hiệu này đáng để lưu tâm, kể cả ở người đang khoẻ mạnh.

Một nghiên cứu năm 2016 cho thấy khá nhiều người đã có dấu hiệu cảnh báo trong những tuần trước khi ngừng tim đột ngột. Nghiên cứu theo dõi 839 người, ghi nhận 50% nam và 53% nữ đã có triệu chứng trước biến cố.

Triệu chứng của ngừng tim gồm khó thở, khó chịu ở ngực, người yếu đi và tim đập nhanh hoặc hồi hộp đánh trống ngực.

Đây cũng có thể là dấu hiệu của nhồi máu cơ tim. Người bị nhồi máu cơ tim còn có thể đau từ ngực lan ra sau lưng, lên hàm hoặc cổ, và có thể tê hoặc đau âm ỉ dọc mặt trong cánh tay, lan xuống ngón út.

Đôi khi, đau răng cũng có thể là tín hiệu của nhồi máu cơ tim. Về lâu dài, sức khỏe răng miệng cũng đáng lưu tâm, bởi một phân tích gộp năm 2021 kết luận bệnh nha chu có mối liên hệ ở mức vừa phải với nhồi máu cơ tim.

Nếu có bất kỳ triệu chứng nào kể trên, hãy đi khám ngay, vì được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể quyết định sự sống còn.

2. Sưng chân

Nếu một bên bắp chân sưng hoặc đau, nhất là khi cảm giác khác kiểu mỏi cơ thường gặp sau tập luyện, bạn nên đi khám.

Ngồi lâu trên các chuyến bay dài hay bên bàn làm việc nhiều giờ liền có thể khiến máu ở cẳng chân lưu thông kém và làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, tức cục máu đông trong tĩnh mạch sâu. Nếu một phần cục máu đông bong ra, theo dòng máu lên phổi, người bệnh có thể bị thuyên tắc phổi, một biến chứng có thể đe doạ tính mạng.

3. Nếp nhăn trán hằn sâu

Một nghiên cứu năm 2018 cho thấy nếp nhăn trán sâu hơn có thể liên quan đến nguy cơ tử vong do tim mạch cao hơn, dù kết quả này chưa mang tính khẳng định. Những đặc điểm hình thể như vậy chỉ nên dùng để tham khảo, không thể coi là chỉ dấu độc lập.

4. Nếp gấp chéo ở dái tai

Nếp gấp chéo rõ ở dái tai đôi khi được giới lâm sàng coi là dấu hiệu bên ngoài có thể gợi ý nguy cơ tim mạch. Dù vậy, cần đánh giá dấu hiệu này cùng các triệu chứng như khó chịu ở ngực hay hồi hộp đánh trống ngực, không nên dựa riêng vào nếp gấp.

5. Đau khi ấn huyệt Nội Quan

Huyệt Nội Quan (PC6) nằm ở mặt trong cẳng tay, cách lằn chỉ cổ tay khoảng ba khoát ngón tay. Theo Trung y, nếu ấn vào vùng này thấy đau, tình trạng đó có thể liên quan đến khí huyết lưu thông kém.

Những cảm giác và đặc điểm trên không nhất thiết có nghĩa là bạn đã bị bệnh tim mạch. Tuy nhiên, nếu chúng lặp đi lặp lại hoặc đi kèm khó chịu ở ngực, hồi hộp đánh trống ngực, hãy đi khám sớm.

Những thói quen dễ gây hại cho tim mạch

Dù bạn từng gặp vấn đề tim mạch hay chưa, chăm sóc tốt các hệ cơ quan trọng yếu sẽ giúp chúng hoạt động ổn định.

Nhiệt độ thay đổi đột ngột

Nhiệt độ thay đổi nhiều có thể tạo gánh nặng đáng kể cho hệ điều hoà của cơ thể. Chẳng hạn, đi từ ngoài trời nắng nóng vào phòng máy lạnh giữa mùa hè, hay ra vào nhà liên tục trong mùa đông, buộc cơ thể đổi nhiệt nhanh và có thể gây áp lực lên mạch máu.

Một nghiên cứu năm 2023 phát hiện tiếp xúc với lạnh có liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim cao hơn, nhất là ở người cao tuổi và người bị tăng huyết áp. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng lưu ý vận động gắng sức khi trời lạnh có thể khiến tim làm việc vất vả hơn, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.

Chênh lệch nhiệt độ khi tắm có thể đặc biệt rõ vào những tháng lạnh. Bước vào phòng tắm lạnh cởi đồ rồi ngâm mình ngay vào bồn nước nóng có thể khiến cơ thể đột ngột chịu áp lực do nhiệt độ.

Nhiệt độ lạnh làm mạch máu co lại, nóng làm mạch máu giãn ra. Mạch máu co giãn nhanh hoặc liên tục giữa hai trạng thái này có thể làm huyết áp dao động và tạo thêm gánh nặng cho tim mạch, nhất là ở người đã có bệnh tim.

Trung y cho rằng lạnh có tính co rút, có thể cản trở khí huyết lưu thông, phần nào tương đồng với hiện tượng co mạch trong y học hiện đại. Tuần hoàn kém có thể góp phần gây khó chịu ở ngực và có thể làm tim mạch thêm quá tải ở người dễ bị ảnh hưởng.

Vận động mạnh lúc sáng sớm

Vào sáng sớm hệ thần kinh giao cảm tăng hoạt để đưa cơ thể từ trạng thái ngủ sang thức. Nhịp tim, huyết áp tăng lên, các hormone căng thẳng như cortisol, adrenaline được tiết ra, và huyết áp, nhịp tim lúc này vốn đã dao động nhiều hơn.

Khi gặp thêm trời lạnh, mạch máu càng dễ co lại. Vận động cường độ cao trong điều kiện này có thể khiến tim phải gánh thêm và huyết áp tăng vọt mạnh hơn.

Còn theo Trung y, sáng sớm là lúc dương khí bắt đầu tăng lên. Dương khí được cho là giúp cơ thể tỉnh táo, thúc đẩy tuần hoàn và hỗ trợ vận động. Do cơ thể vẫn đang chuyển dần từ trạng thái nghỉ, các thầy thuốc Trung y cho rằng tập gắng sức quá sớm có thể gây áp lực không cần thiết và khiến khí huyết lưu thông không thông suốt.

Nếu trời lạnh, thói quen này còn có thể góp phần gây huyết ứ do lạnh, làm cơ thể thêm quá tải.

Chăm sóc hằng ngày và phòng ngừa

Theo Trung y, sức khỏe tim mạch gắn liền với khí huyết lưu thông, cảm xúc cân bằng và thói quen sinh hoạt. Ngoài những tình huống nguy cơ cao cần tránh kể trên, cần để ý thay đổi của cơ thể và điều chỉnh thói quen hằng ngày cho phù hợp.

1. Thư giãn cột sống ngực

Một số trường hợp khó chịu ở ngực hay căng cứng cổ vai có thể liên quan đến tư thế xấu, hoặc vùng nối giữa cột sống cổ và cột sống ngực (lưng trên và lưng giữa) bị co cứng.

Cột sống cổ và ngực kém linh hoạt có thể khiến lồng ngực khó giãn nở, hơi thở bị hạn chế, điều mà Trung y gọi là khí vận hành không thông. Cột sống bị hạn chế cử động còn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, vốn góp phần điều hòa tuần hoàn và chức năng tim mạch.

Vì vậy hãy tích hợp những động tác nhẹ nhàng cho cột sống cổ và ngực vào sinh hoạt hằng ngày. Các động tác này có thể giúp cổ, vai, lưng trên bớt căng cứng và cơ thể dễ chịu hơn.

Bài tập 1: Lắc vai sang hai bên

Động tác lắc nhẹ giúp phần cột sống trên và vai cử động linh hoạt. Bài tập đơn giản, có thể đặc biệt hữu ích khi người cứng mỏi sau thời gian dài ngồi hay dùng màn hình.

Cách tập: Đứng thẳng, nghiêng người nhẹ sang hai bên, vai bên này nâng lên thì vai bên kia hạ xuống.

Lợi ích: Lưng trên được thả lỏng, có thể giảm bớt căng cứng do tư thế xấu. Người bị khó chịu, tê cánh tay hoặc khó chịu nhẹ ở ngực cũng có thể thấy dễ chịu hơn.

Bài tập 2: Lắc lồng ngực sang hai bên

Động tác giúp toàn bộ cột sống ngực linh hoạt, để ngực, vai và lưng trên cử động dễ dàng hơn. Khi thay đổi độ cao khuỷu tay và thêm những cử động nhỏ của thân trên, từng vùng lưng giữa có thể dần được kích hoạt và thả lỏng.

Cách tập: Nâng khuỷu tay ở các độ cao khác nhau, lắc người nhẹ sang hai bên, kết hợp đưa thân trên ra trước, ra sau để toàn thân linh hoạt hơn.

Lợi ích: Cột sống ngực có thể bớt cứng, cơ hai bên cân bằng hơn. Bài tập cũng có thể giúp giảm khó chịu do gù lưng lâu hoặc căng cứng vùng ngực, lưng trên.

Khi khó chịu nhẹ ở ngực, có thể ấn nhẹ vào vùng cơ ngực bên trái, hoặc vào ngón út và ngón giữa. Theo Trung y, đây là những vùng nằm trên đường kinh Tâm và kinh Tâm bào, và kích thích các vùng này có thể giúp khí huyết lưu thông. Tuy nhiên, như đã nêu ở trên, nếu khó chịu ở ngực không đỡ hoặc đi kèm các triệu chứng cảnh báo khác, hãy đi khám ngay.

Khi phải ngồi lâu, có thể tập nhón gót kích hoạt cơ dép. Động tác liên tục kích hoạt các cơ sâu ở bắp chân, có thể giúp máu lưu thông tốt hơn và hỗ trợ máu từ chi dưới trở về tim. Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy kích hoạt cơ dép có thể cải thiện khả năng điều hòa đường huyết và mỡ máu toàn cơ thể, qua đó có thể giảm những nguy cơ sức khỏe do ngồi lâu.

Cách tập: Ngồi trên ghế, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn. Nhón gót lên rồi hạ xuống, lặp lại từ từ, có kiểm soát. Dồn lực vào phần đệm mũi bàn chân, giữ nhịp thư thái và ổn định.

2. Giữ ấm, tránh đổi nhiệt đột ngột

Khi thức dậy lúc sáng sớm hay giữa đêm, hãy cử động nhẹ trong chăn cho ấm người rồi mới ra khỏi giường. Nên sắp xếp các hoạt động ngoài trời vào lúc nhiệt độ ổn định. Khi đi lại giữa nơi nóng và nơi lạnh, hãy giữ ấm cổ và lau khô mồ hôi để cơ thể bớt chịu áp lực do nhiệt độ.

3. Ăn uống và thảo dược

Trung y có quan niệm “dược thực đồng nguyên”, tức thức ăn và thuốc cùng một nguồn gốc, cho rằng một số thực phẩm có thể hỗ trợ sức khoẻ nói chung, trong đó có sức khoẻ tim mạch.

Mộc nhĩ đen chứa polysaccharide và nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học khác, được ghi nhận có tác dụng chống huyết khối trong các nghiên cứu tiền lâm sàng, tức giúp hạn chế cục máu đông hình thành trong mạch máu và tim.

Quế từ lâu đã được dùng theo kinh nghiệm truyền thống để kiểm soát các bệnh như bệnh mạch vành và cơn đau thắt ngực. Một tổng quan năm 2021 gợi ý quế có thể giúp điều hoà mỡ máu và bảo vệ chức năng nội mô, lớp tế bào lót lòng mạch giúp điều hoà co giãn mạch máu để máu lưu thông khắp cơ thể.

Cần lưu ý, ăn uống chỉ là một phần trong việc giữ gìn sức khoẻ, và tác dụng của thực phẩm hay thực phẩm bổ sung có thể khác nhau tuỳ thể trạng, lối sống và bệnh nền của mỗi người. Người bị bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi thay đổi cách ăn uống.

Hãy chú ý hơn đến những dấu hiệu trên và điều chỉnh lối sống cho phù hợp để có thể giảm nguy cơ bệnh tim mạch và bảo vệ sức khoẻ tim về lâu dài.

Theo The Epoch Times