Điều gì xảy ra với não bộ khi bạn dùng tay không thuận?

Amy Denney
•
Thứ Năm, 08/10/2026

Những thông tin lan truyền trên mạng thường đơn giản hóa quá mức các phương pháp sử dụng tay không thuận, từ đó dễ dẫn đến hiểu lầm. Tuy nhiên, bạn có thể sẽ bất ngờ trước những lợi ích mà việc sử dụng tay không thuận mang lại.

4 loại trà thảo mộc cải thiện trí nhớ và sức khỏe não bộ

Lời khuyên lan truyền trên mạng rằng đánh răng bằng tay không thuận có thể giúp đảo ngược chứng sa sút trí tuệ được đưa ra dựa trên góc nhìn quá đơn giản. Chủ yếu là vì phương pháp này chưa được nghiên cứu và chứng minh hiệu quả.

Nhưng điều đó không có nghĩa là việc chuyển sang sử dụng tay không thuận trong các công việc hằng ngày hoàn toàn không có lợi cho não bộ. Các nhà khoa học biết rằng việc này giúp tăng cường hoạt động ở một số vùng não nhất định, cũng giống như cách mà các trò chơi giải câu đố mang lại, học một sở thích mới hoặc hoàn thành một chương trình đào tạo. Đó là những thử thách cho não bộ.

Đó chính là lý do mà cô Victoria Brownlee, một người thuận tay phải lại sử dụng tay trái trong các công việc hằng ngày. Thoạt nhìn, có vẻ khá kỳ lạ khi cô chấp nhận cảnh loay hoay với bàn chải đánh răng, viết chữ nguệch ngoạc khó đọc, làm vương vãi lung tung đồ đạc khi lau nhà hay làm lem nhem mắt khi chuốt mascara. Nhưng mục tiêu của cô, một người đang sống chung với chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là để rèn luyện khả năng tập trung.

Cô chia sẻ với The Epoch Times: “Mục đích không phải là để loại bỏ hoàn toàn chứng ADHD mà là để tôi thực sự hiện diện trong từng khoảnh khắc, tập trung hơn, chủ động hơn trong những việc mình làm và nhận thức rõ ràng hơn về những gì mình đang làm”.

Những lợi ích của việc sử dụng tay không thuận không chỉ giới hạn ở những người mắc ADHD. Bất kỳ ai đã từng để các công việc thường ngày trở thành những thói quen máy móc, vô thức, nói cách khác, gần như tất cả mọi người đều có thể nhận được lợi ích từ việc này.

Vì sao một công việc vụng về lại giúp đánh thức não bộ?

Theo Tiến sĩ Ahmet Arac, bác sĩ chuyên khoa thần kinh tại Đại học California – Los Angeles (UCLA) thì việc thực hiện các hoạt động bằng tay không thuận mang lại lợi ích cho mọi người vì những hoạt động mới lạ này tạo ra thử thách cho não bộ.

Ông nói với The Epoch Times:

“Não bộ rất thích được thử thách và khi bạn luyện tập để vượt qua thử thách đó thì đó chính là một dạng kích thích từ bên trong đối với não bộ, giúp cải thiện các chức năng của não. Việc luyện tập một nhiệm vụ phức tạp bằng tay không thuận chắc chắn sẽ là một hoạt động khác biệt và điều đó chắc chắn sẽ tạo ra một số thay đổi về tính dẻo thần kinh”.

Nói cách khác, việc thực hiện những hoạt động khác với thói quen thường ngày giúp củng cố các tế bào thần kinh và cải thiện sự kết nối giữa chúng, một quá trình được gọi là tính dẻo thần kinh. Quá trình này đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ chống lại sự suy giảm của tế bào liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh như bệnh Alzheimer.

Các nhà nghiên cứu đã quan sát thấy những thay đổi về tính dẻo thần kinh này qua hình ảnh chụp não. Trong một nghiên cứu được công bố trên Human Brain Mapping (Tập san Lập bản đồ não người), 24 người thuận tay phải đã luyện tập các động tác ngón tay bằng tay trái trong bốn tuần. Kết quả hình ảnh chụp não cho thấy phần vỏ não liên quan đến khả năng học tập và kỹ năng vận động vốn mỏng đi theo tuổi tác trở nên dày hơn, đồng thời có sự gia tăng hoạt động ở các vùng liên quan đến kỹ năng vận động.

Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng cho thấy các vùng não không liên quan đến khu vực kiểm soát vận động không có sự thay đổi, nghĩa là các bài tập này không mang lại lợi ích rộng hơn cho toàn bộ não bộ.

Dù vậy, chúng ta không nên xem nhẹ những lợi ích có được mỗi khi não bộ chuyển sang trạng thái đòi hỏi sự tập trung cao hơn và cần nhiều sự tính toán, lập kế hoạch hơn, theo ông Benjamin Philip, Phó Giáo sư kiêm Giám đốc Phòng Thí nghiệm Khoa học Thần kinh và Phục hồi Chức năng tại Đại học Washington. Những hoạt động như vậy không chỉ bao gồm việc sử dụng tay không thuận mà còn bao gồm bất kỳ hoạt động nào nhằm thử thách khả năng nhận thức, chẳng hạn như học chơi một nhạc cụ hoặc học ngoại ngữ.

Vì sao dùng “tay không thuận” lại huy động cả hai bán cầu não?

Một lý do khác khiến cách này có tác dụng là não bộ có hai bán cầu và khi chuyển sang sử dụng tay không thuận sẽ kích hoạt cả hai bên bán cầu não.

Thông thường, mỗi bàn tay được điều khiển bởi bán cầu não đối diện, tay phải do bán cầu não trái điều khiển và ngược lại. Qua nhiều năm luyện tập, bán cầu não điều khiển tay thuận sẽ hình thành một “kho” kỹ năng vận động tinh được hoàn thiện qua thời gian để thực hiện các công việc hằng ngày, gần giống như một phần mềm được cài đặt và tích lũy theo thời gian.

Khi chuyển sang sử dụng tay không thuận, bán cầu não đang đảm nhiệm việc điều khiển tay này không có sẵn “kho” kỹ năng đã được hình thành như vậy, nên phải “mượn” từ phía bên kia. Điều đó có nghĩa là hai bán cầu não phải liên tục truyền tín hiệu qua lại và phối hợp với nhau để hoàn thành công việc.

“Não bộ phải cố gắng tận dụng những lợi thế đó và cuối cùng là bạn sẽ sử dụng cả hai bên não”, ông Philip chia sẻ với The Epoch Times. “Não bộ của bạn phải hoạt động nhiều hơn đáng kể”.

Ông cho biết, một điều khác cũng cần lưu ý là hầu hết mọi người không hoàn toàn thuận tay phải hoặc tay trái trong mọi hoạt động. Thay vào đó, họ có thể thực hiện một số kỹ năng tốt hơn bằng một bên tay, chẳng hạn viết bằng tay phải nhưng lại ném bóng bằng tay trái. Nói cách khác, bàn tay “khó sử dụng hơn” không chỉ khác nhau ở mỗi người mà còn có thể khác nhau tùy từng hoạt động.

Vì sao sự vận động lại quan trọng?

Theo ông Philip, để tăng độ khó, hãy thêm những hoạt động như viết hoặc ném bóng, vốn đòi hỏi các động tác trơn tru, liên tục, đồng thời phải chính xác và có độ chuẩn xác cao.

Ông nói: “Vận động đòi hỏi sự kết hợp tổng thể: phối hợp giữa thị giác và xúc giác, đồng thời căn chỉnh các yếu tố đó dựa trên vị trí của mắt. Khi đó, não bộ sẽ phải hoạt động nhiều hơn”.

Vận động và tư duy có mối quan hệ chặt chẽ với nhau; tuy nhiên, không phải mọi hình thức vận động đều tạo ra thử thách cho não bộ ở mức độ như nhau. Một số hoạt động huy động nhiều vùng não hơn so với những hoạt động chỉ đòi hỏi khả năng kiểm soát vận động đơn giản hoặc vận động thô.

Chẳng hạn, việc xỏ chỉ qua lỗ kim đòi hỏi nhiều năng lực từ não bộ hơn, bao gồm việc xử lý lượng lớn thông tin phản hồi từ thị giác và xúc giác so với việc nhấc một chiếc xô nặng, vốn chủ yếu đòi hỏi sức mạnh cơ bắp.

Thử thách não bộ dễ hơn chúng ta nghĩ

Việc sử dụng tay không thuận cho các hoạt động thường ngày mang lại hai lợi ích: tạo ra sự mới mẻ và kích hoạt nhiều vùng não bộ hơn. Nếu bạn thực hiện một nhiệm vụ thực sự khó khăn, bạn sẽ đạt được thêm lợi ích thứ ba.

Đó là lý do ông Philip tỏ ra hoài nghi về quan điểm cụ thể cho rằng việc đánh răng bằng tay không thuận có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ, đơn giản là vì hoạt động này không đòi hỏi nhiều nỗ lực.

Ông nói:

“Nếu muốn thử thách não bộ thì yếu tố then chốt chính là độ khó. Hãy thử nghĩ về việc khó nhất mà bạn có thể làm xem”.

Chính vì vậy, cô Brownlee đã bổ sung việc chuốt mascara bằng tay trái vào thói quen của mình. Một khi đã thành thạo một công việc mới bằng tay không thuận, hãy chuyển sang một hoạt động mới. Hãy hình dung điều này giống như việc bạn lên một cấp độ mới trong trò chơi điện tử.

Theo cô Brownlee, điều tuyệt vời nhất trong cách làm này là cô không cần đến bất kỳ thiết bị, trò chơi hay ứng dụng nào, thậm chí cũng không cần dành thêm thời gian trong ngày. Lợi ích thu được không chỉ dừng lại ở não bộ: việc đổi tay khi thực hiện công việc hàng ngày giúp cô tập trung cao độ, một thói quen đã giúp cô, với tư cách là một chuyên gia dinh dưỡng, chú tâm hơn khi ở bên những người thân và khách hàng. Cô không có ý định dừng lại và cũng khuyến khích khách hàng của mình áp dụng cách này để nâng cao sự tỉnh thức trong việc ăn uống.

Cô Brownlee chia sẻ: “Mỗi ngày đều có một khoảnh khắc tôi chủ động tập trung vào não bộ của mình. Chỉ cần có hai bàn tay vẫn hoạt động tốt là bạn đã có cơ hội thử thách não bộ mỗi ngày”.