Ánh sáng mặt trời có thể làm gì cho võng mạc của bạn

Liên Hoa
•
Thứ Ba, 18/08/2026

Các nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hằng ngày có thể giúp ngăn ngừa cận thị ở trẻ em và bảo vệ mắt khỏi bệnh đục thủy tinh thể và bệnh tăng nhãn áp ở người trưởng thành.

Glen Jeffery đã nghiên cứu mắt người trong nhiều thập kỷ. Ông đã công bố các công trình trên những tạp chí y khoa hàng đầu, tư vấn cho các chính phủ và đào tạo cả một thế hệ các nhà khoa học về thị giác. Jeffery cũng áp dụng chính những điều ông nghiên cứu vào cuộc sống ông thậm chí đi xe đạp đến nơi làm việc vì hiểu rõ tác động của ánh sáng mặt trời đối với võng mạc của mình.

Jeffery, giáo sư khoa học thần kinh tại Đại học College London, đã phát hiện rằng việc tiếp xúc ngắn với ánh sáng ban ngày mỗi ngày chỉ khoảng 30 phút là một trong những thói quen mạnh mẽ nhất để duy trì sức khỏe mắt lâu dài, ở mọi độ tuổi.

Ông nói: “Không còn nghi ngờ gì nữa, loại ánh sáng tốt nhất cho thị lực của bạn chính là ánh sáng ban ngày”.

Thứ ánh sáng mà chúng ta đang thiếu

Hầu hết chúng ta đang thiếu một thành phần quan trọng của ánh sáng tự nhiên: các bước sóng hồng ngoại.

Có hai yếu tố đang gây ra sự thiếu hụt này: chúng ta dành ít thời gian ở ngoài trời hơn rất nhiều, và phần lớn ánh sáng trong nhà hiện nay đến từ các bóng đèn LED được thiết kế để tiết kiệm năng lượng chứ không phải tối ưu cho sức khỏe mắt. Những bóng đèn này phát ra ánh sáng nhìn thấy được nhưng gần như loại bỏ hoàn toàn ánh sáng hồng ngoại.

Ánh sáng hồng ngoại có một tác dụng mà không bước sóng nào khác thực hiện hiệu quả bằng: nó có thể xuyên qua da và tăng cường hoạt động của ty thể, từ đó làm tăng quá trình sản xuất năng lượng (ATP). Trong mắt, ATP giúp: điều hòa áp suất trong mắt, duy trì thủy tinh thể, bảo vệ tế bào võng mạc khỏi tổn thương. Hiệu ứng tiếp theo là sự bảo vệ đáng kể chống lại bệnh tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng.

Võng mạc chứa mật độ ty thể cực kỳ cao và có tốc độ trao đổi chất rất lớn, khiến nó đặc biệt dễ bị suy giảm chức năng theo tuổi tác. Các bước sóng hồng ngoại có thể giúp nạp lại năng lượng cho võng mạc.

Một nghiên cứu của Jeffery được công bố trên tạp chí Báo cáo khoa học cho thấy: việc chiếu ánh sáng hồng ngoại trong 15 phút vào vùng ngực — ngay cả khi ánh sáng này hoàn toàn không chiếu vào mắt — vẫn giúp cải thiện đáng kể độ nhạy tương phản màu sắc. Độ nhạy tương phản màu sắc là một thước đo chức năng của võng mạc, gần quan trọng ngang với độ sắc nét của thị lực. Khả năng này giúp chúng ta phân biệt vật thể với nền xung quanh, hỗ trợ các hoạt động hằng ngày như lái xe, đọc sách và nhiều công việc khác.

Trong một nghiên cứu tiếp nối, các nhân viên văn phòng được cung cấp những bóng đèn sợi đốt phổ rộng có chứa ánh sáng hồng ngoại. Kết quả cho thấy độ nhạy tương phản màu sắc của họ được cải thiện đáng kể và hiệu quả này kéo dài trong hai tháng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng ánh sáng giúp cải thiện hoạt động của ty thể, điều này được đánh giá thông qua độ nhạy tương phản màu sắc. Theo các tác giả của một nghiên cứu riêng khác đăng trên tạp chí Báo cáo khoa học, về cơ bản, một biện pháp đơn giản và có chi phí rất thấp — chẳng hạn như sử dụng một bóng đèn sợi đốt nhỏ đặt gần nơi làm việc — có thể làm giảm đáng kể sự suy giảm khả năng sản xuất ATP liên quan đến tuổi tác.

Jeffery nói: “Tôi có thể khiến điều này nghe có vẻ rất ấn tượng và công nghệ cao, nhưng thực ra không phải vậy”.

Các nghiên cứu của Jeffery về sự vượt trội của ánh sáng đèn sợi đốt so với ánh sáng LED là sự quay trở lại với nguồn sáng nguyên thủy: mặt trời. Ánh sáng đèn sợi đốt có các bước sóng tương tự như ánh sáng mặt trời, nhưng ánh sáng mặt trời có cường độ mạnh hơn và sự cân bằng bước sóng tốt hơn, ngay cả trong những ngày nhiều mây. Vì vậy, nó vẫn có tác dụng mạnh hơn ngay cả khi chúng ta cảm thấy ánh sáng dường như rất yếu.

Vì sao trẻ em là nhóm cần được quan tâm nhất

Hành trình cải thiện thị lực nhờ ánh sáng mặt trời bắt đầu từ thời thơ ấu, thông qua việc ngăn ngừa cận thị.

Cận thị không chỉ đơn giản là một lỗi khúc xạ do hình dạng mắt không cân đối; đây là một tình trạng y khoa làm tăng nguy cơ suốt đời mắc các biến chứng như bong võng mạc và bệnh tăng nhãn áp.

Theo Donald Mutti, giáo sư nhãn khoa tại Đại học Bang Ohio và đồng tác giả của báo cáo về cận thị của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, ánh sáng mặt trời là chiến lược chính để phòng tránh cận thị và đủ mạnh để làm giảm nguy cơ ngay cả ở những trường hợp có yếu tố di truyền cao.

Trẻ em có cả cha và mẹ đều bị cận thị có khoảng 60% khả năng cũng bị cận thị. Tuy nhiên, việc dành 14 giờ mỗi tuần ở ngoài trời có thể giảm nguy cơ này xuống còn khoảng 20%. Mutti nói với The Epoch Times rằng việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời không thể ngăn chặn bệnh cận thị đã bắt đầu phát triển ở trẻ em.

Cơ chế tác động dường như liên quan đến dopamine: ánh sáng mạnh kích thích các tế bào võng mạc giải phóng dopamine. Chất này được cho là giúp ngăn nhãn cầu phát triển quá dài — nguyên nhân chính dẫn đến cận thị.

Khoảng 40% người Mỹ bị cận thị, và con số này đang tăng nhanh chóng. Mutti nhận xét: “Tôi cho rằng nguyên nhân nằm ở việc ở trong nhà quá nhiều, bởi ngày nay điều đó hấp dẫn hơn bao giờ hết với màn hình, trò chơi điện tử và vô số lựa chọn giải trí”.

Cần lưu ý đừng dựa vào các thiết bị phát ánh sáng hồng ngoại để thay thế cho mục tiêu tăng cường tiếp xúc với ánh sáng. Jeffery cho biết phần lớn các thiết bị mà ông đã đánh giá có công suất quá mạnh. Mức năng lượng giữa các sản phẩm khác nhau rất nhiều, vì vậy thời gian tiếp xúc rất quan trọng — nhưng hiện có rất ít quy định quản lý lĩnh vực này. Các nhà sản xuất thường chạy theo những gì bán được: mạnh hơn, sáng hơn, cường độ cao hơn — ngay cả khi các bằng chứng nghiên cứu khoa học vẫn chưa theo kịp.

Kết luận: Đừng sợ ánh sáng mặt trời

Việc thực hành dễ áp dụng hơn nhiều so với những gì chúng ta có thể nghĩ.

Khi ở ngoài trời, bạn không cần phải phơi nắng trực tiếp. Mutti cho biết bạn vẫn nên bảo vệ mắt khỏi tia cực tím (UV) bằng cách đeo kính râm, đội mũ hoặc ngồi trong bóng râm.

Khuyến nghị hiện tại của Jeffery là nên dành ít nhất 30 phút ở ngoài trời mỗi ngày. Tuy nhiên, ông cho biết hướng dẫn này có thể thay đổi khi các nghiên cứu tiếp tục phát triển nhanh hơn.

Nếu ở trong nhà, Jeffery khuyên nên bổ sung một bóng đèn sợi đốt hoặc đèn halogen — cả hai loại này đều chứa các bước sóng hồng ngoại — tại một khu vực trong nhà nơi bạn thường dành thời gian vào buổi sáng. Ông cho biết việc tiếp xúc với ánh sáng vào buổi sáng là tốt nhất, dù là ánh sáng tự nhiên ngoài trời hay ánh sáng nhân tạo, bởi vì ty thể nhạy cảm hơn ngay sau khi cơ thể thức dậy.

Jeffery hy vọng có thể thay đổi cách suy nghĩ truyền thống — cũng như các quy định hạn chế việc sử dụng đèn sợi đốt — bằng cách chia sẻ nghiên cứu của mình về sức khỏe con người với các nhà hoạch định chính sách và những người đứng đầu trong ngành kiến trúc.

Ông nói: “Tôi không nói rằng tất cả vấn đề đều liên quan đến ánh sáng, nhưng tôi nghĩ chúng ta nên bắt đầu chú ý đến ánh sáng nhiều hơn”.

The Epoch Times