Đức thề bảo vệ Toà án Quốc tế ICC khi chính quyền Trump gia tăng sức ép
- Vân Thiên
- •
Đức cam kết tiếp tục hỗ trợ Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) khi chính quyền Trump gia tăng sức ép và trừng phạt các quan chức của tòa. Mỹ phản đối việc ICC điều tra hoặc truy tố công dân Mỹ và các đồng minh như Israel, đặc biệt sau lệnh bắt Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Berlin và một số nước châu Âu đang tìm cách bảo vệ hoạt động và khả năng tài chính của ICC trước nguy cơ Mỹ áp lệnh trừng phạt lên toàn bộ tổ chức.
Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul đã đến Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) tại The Hague, Hà Lan và khẳng định Berlin sẽ giúp tòa duy trì khả năng hoạt động trước sức ép từ Mỹ.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã trừng phạt nhiều quan chức ICC và đang chuẩn bị các biện pháp có thể nhắm vào toàn bộ ICC, sau khi ông Trump kêu gọi các nước thành viên rời khỏi tòa.
Tranh chấp chủ yếu liên quan đến thẩm quyền của ICC đối với công dân Mỹ và đặc biệt là lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Đức đã tuyên bố gì? Ngày 28/9, ông Wadephul nói Đức sẽ cùng các quốc gia khác đảm bảo ICC vẫn có thể thực hiện nhiệm vụ ngay cả khi chịu sức ép. Đức hiện là nhà đóng góp tài chính lớn thứ hai cho ICC, sau Nhật Bản. Ông liên hệ lập trường này với lịch sử Đức, cho rằng kinh nghiệm của nước Đức cho thấy hậu quả khi quyền lực nhà nước vượt lên trên pháp luật và nhân tính. Vì vậy, Berlin coi việc ủng hộ ICC không chỉ là chính sách đối ngoại mà còn là một phần trách nhiệm lịch sử. Ông Trump đang gây sức ép lên ICC như thế nào? Ngày 22/9 tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông Trump gọi ICC là một thể chế vượt quá thẩm quyền và kêu gọi các quốc gia thành viên rút khỏi ICC. Chính quyền Mỹ cho rằng ICC đe dọa chủ quyền Mỹ và không nên có quyền truy tố công dân Mỹ hoặc công dân của các đồng minh không tham gia Quy chế Rome. Mỹ đã áp lệnh trừng phạt đối với nhiều nhân sự của ICC. Một số tờ báo dòng chính phương Tây cho biết đến ngày 28/9 có 13 nhân viên hoặc quan chức ICC bị Mỹ trừng phạt, trong đó có 9 thẩm phán và Chủ tịch ICC Tomoko Akane. Quan trọng hơn, tờ Reuters đưa tin chính quyền Trump đã chuẩn bị biện pháp trừng phạt đối với chính ICC như một tổ chức, thay vì chỉ từng cá nhân. Tính đến ngày 28/9, biện pháp toàn diện này được báo cáo là đang chuẩn bị/chờ công bố, chứ chưa nên coi là đã chính thức có hiệu lực.
Vì sao ông Netanyahu nằm ở trung tâm tranh chấp? Ngày 21/11/2024, ICC phát lệnh bắt ông Benjamin Netanyahu và khi đó là Bộ trưởng Quốc phòng Israel Yoav Gallant. ICC nói có cơ sở hợp lý để cáo buộc họ liên quan đến các tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người trong chiến sự Gaza; đây vẫn là cáo buộc, chưa phải bản án kết tội. Israel phản đối thẩm quyền của ICC. Mỹ cũng phản đối các lệnh bắt này và lập luận rằng cả Mỹ lẫn Israel đều không phải thành viên của ICC. Phía ICC, ngược lại, dựa trên thẩm quyền lãnh thổ liên quan đến Palestine, một bên tham gia Quy chế Rome. Nếu Mỹ trừng phạt toàn bộ ICC thì chuyện gì có thể xảy ra? Đây là phần khiến Đức và Hà Lan đặc biệt lo ngại. Các biện pháp của Mỹ có thể gây khó khăn cho ICC trong việc sử dụng ngân hàng, thanh toán bằng hệ thống liên quan đến Mỹ, dịch vụ công nghệ thông tin, bảo hiểm và trả lương, ngay cả khi trụ sở tòa nằm ở Hà Lan.
Hà Lan và các đối tác châu Âu đang xem xét cách duy trì hoạt động của ICC. Một khả năng được thảo luận là sử dụng cơ chế kiểu EU Blocking Statute để hạn chế tác động của lệnh trừng phạt Mỹ đối với các công ty châu Âu, nhưng tờ AP lưu ý chưa rõ cơ chế này có thể bảo vệ chính ICC đến mức nào. Một điểm dễ nhầm: ICC không phải Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ). ICC truy cứu trách nhiệm hình sự của cá nhân về tội diệt chủng, tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người; ICJ giải quyết tranh chấp pháp lý giữa các quốc gia. Vân Thiên, theo Reuters, The Washington Post, German Federal Foreign Office, International Criminal Court
Xem thêm
Từ khóa Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC)
