Hàng trăm ngàn người đã biểu tình ở Praha, thủ đô Cộng hòa Séc, hôm Chủ nhật (15/11), phản đối kế hoạch của chính phủ cắt 15% kinh phí của truyền thông công và chuyển sang cấp tiền cho các đài từ ngân sách nhà nước. Những người phản đối cho rằng chính sách này sẽ làm suy giảm tính độc lập và khả năng tồn tại của các đài, còn Thủ tướng Andrej Babiš nói chính phủ chỉ thực hiện lời hứa giảm gánh nặng tài chính cho người dân.

Nhóm dân sự Milion Chvilek (“Một triệu khoảnh khắc”), đứng ra tổ chức cuộc biểu tình, ước tính có khoảng 400.000 người tham gia, Reuters đưa tin. Ban tổ chức cho biết lần này đông người hơn cuộc biểu tình chống chính phủ hồi tháng 3, khi có hơn 200.000 người xuống đường.

Họ còn dự đoán đây có thể là cuộc biểu tình lớn nhất ở Séc kể từ Cách mạng Nhung năm 1989, sự kiện chấm dứt chế độ cộng sản và đưa nhà viết kịch bất đồng chính kiến Václav Havel lên nắm quyền.

Đám đông làm tắc nghẽn các ga tàu điện ngầm gần đó và phủ kín công viên Letná, nơi nhìn xuống thủ đô. Nhiều người cầm biểu ngữ “Đừng động vào truyền thông”. Những người lên phát biểu gồm sinh viên, quân nhân và các nhà bất đồng chính kiến trước đây từng ký Hiến chương 77.

Cuộc biểu tình diễn ra vài ngày trước ngày lễ 17/11 kỷ niệm sự kiện mở đầu Cách mạng Nhung. Nhiều người đội mũ nhọn gấp bằng giấy báo để tôn vinh nhân vật hoạt hình vẫn mở đầu chương trình kể chuyện trước giờ ngủ cho thiếu nhi của Đài Truyền hình Séc suốt nhiều thập kỷ nay.

“Một chính phủ do dân bầu có quyền điều hành, nhưng không có quyền muốn làm gì thì làm và phá bỏ các thể chế dân chủ,” ông Mikuláš Minář, Chủ tịch Milion Chvilek, nói.

Ông nói thêm: “Hãy chứng tỏ rằng mục đích của quý vị không phải là nắm quyền kiểm soát [truyền thông công]. Hãy để các chuyên gia đề xuất những biện pháp thực sự bảo đảm sự độc lập của các đài trước quyền lực chính trị”.

Phe đối lập và các nhóm dân sự cũng chỉ trích chính phủ đã vội vã đưa dự luật qua vòng đầu vào lúc nửa đêm hồi tháng 10. Họ yêu cầu liên minh cầm quyền rút lại dự luật này.

“Tôi biết rằng toàn bộ Đài Truyền hình Séc của chúng ta là sự bảo đảm cho sự thật và tính khách quan,” bà Milana Rudolfova, một người hưu trí 72 tuổi dự biểu tình, nói. “Nếu không còn truyền hình và phát thanh công, đáng tiếc là chúng ta sẽ không thể tin vào điều gì nữa.”

Dự luật: Bỏ phí 205 koruna, cắt 15% kinh phí

Dự luật của chính phủ sẽ bãi bỏ khoản phí phát thanh truyền hình 205 koruna (9,26 USD) mỗi tháng mà các hộ gia đình đang đóng để duy trì truyền thông công. Thay vào đó, Đài Truyền hình Séc và Đài Phát thanh Séc sẽ được cấp kinh phí từ ngân sách nhà nước.

Kèm theo đó là khoản cắt giảm 15% kinh phí, đưa ngân sách danh nghĩa của đài truyền hình về mức năm 2008 và của đài phát thanh về mức năm 2005. Các đài cho rằng họ không thể chịu nổi mức cắt này.

Những người chỉ trích cho rằng việc chuyển sang cấp tiền từ ngân sách sẽ cắt đứt mối liên hệ giữa các đài với người xem trả phí, và khiến quyết định cấp kinh phí dễ chịu sức ép chính trị. Phe đối lập so sánh dự luật với những thay đổi ở Hungary dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orbán, đồng minh của ông Babiš, người đã xây dựng một loạt cơ quan truyền thông thân chính phủ trong 16 năm cầm quyền.

Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, Viện Báo chí Quốc tế và Liên minh Phát thanh Truyền hình châu Âu nằm trong số các tổ chức đã lên tiếng chỉ trích kế hoạch này.

Chính phủ: Thực hiện lời hứa giảm gánh nặng cho người dân

Chính phủ liên minh của tỷ phú Babiš, với sự ủng hộ của đảng Tự do và Dân chủ Trực tiếp (SPD) và đảng Motorists, cáo buộc cả truyền thông tư nhân lẫn truyền thông công ở Séc thiên vị.

Ông Babiš nói chính phủ chỉ thực hiện lời hứa giảm gánh nặng tài chính cho người dân. Trước cuộc bầu cử năm ngoái, đảng ANO của ông, đảng lớn nhất trong liên minh cầm quyền, đã cam kết bãi bỏ phí phát thanh truyền hình để các hộ gia đình không phải trực tiếp trả tiền cho truyền thông công.

Hôm 2/11, ông Babiš nhắc lại lập trường này: “Không có cuộc chiến nào về dân chủ cả. Không ai muốn chiếm lấy truyền thông công hay đặt các đài dưới sự kiểm soát của nhà nước”. Ông cho biết dự luật vẫn có thể được sửa trong các vòng thảo luận tới, Reuters đưa tin hôm 3/11.

Văn bản dự luật trình Quốc hội giải thích rằng chính phủ đổi cách cấp kinh phí vì “một xu hướng châu Âu, theo đó ngày càng nhiều nước châu Âu từ bỏ nguyên tắc cấp kinh phí từ nguồn thu phí”. Chính phủ cũng lập luận rằng các đài cần tiết kiệm và thay đổi này sẽ không ảnh hưởng đến việc đưa tin hay tính độc lập biên tập.

Dự luật qua vòng đầu trước rạng sáng, nhân viên hai đài đình công

Reuters cho biết liên minh cầm quyền bất ngờ đưa dự luật ra đọc lần thứ nhất tại Hạ viện hôm 23/10. Hạ viện bỏ phiếu kéo dài phiên thảo luận sang ngày hôm sau để vượt qua sự cản trở của phe đối lập. Trước rạng sáng 24/10, dự luật đã qua vòng bỏ phiếu sơ bộ. Dự luật phải qua 3 lần đọc và hiện còn chờ thảo luận tiếp.

Hôm 3/11, nhân viên Đài Truyền hình và Đài Phát thanh Séc đình công một ngày, khiến việc phát sóng bị hạn chế. Kênh tin tức 24 giờ của Đài Truyền hình Séc phát hình ảnh phòng tin tắt đèn, người dẫn chương trình mặc đồ đen và, khác với thường lệ, đọc theo bản viết sẵn.

Cùng ngày, hàng ngàn người, trong đó có sinh viên và giới nghệ sĩ, xuống đường ở Praha và các thành phố khác. Nhân viên hai đài và những người ủng hộ tuần hành từ trụ sở Đài Truyền hình Séc đến quảng trường Wenceslas, nơi hàng ngàn người tập trung ủng hộ các yêu cầu của họ.

“Đề xuất này, nếu được thông qua, sẽ trao cho liên minh chính phủ công cụ để tác động về chính trị lên nội dung của cả hai đài công,” phóng viên Jan Molacek của Đài Truyền hình Séc, thành viên ủy ban đình công, nói.

Ông cho rằng việc đổi cách cấp kinh phí không phải là không thể, nhưng cần dựa trên một cuộc thảo luận kỹ lưỡng và có các bảo đảm pháp lý chống can thiệp.