Các nhà thiên văn phát hiện “mặt trăng mini” mới của Trái Đất

Trần Tuấn Thôn
•
Chủ Nhật, 15/11/2026

Mới đây, các nhà thiên văn học phát hiện một tiểu hành tinh đang quay quanh Trái Đất như một ‘mặt trăng mini’ (minimoon), tức một vệ tinh nhỏ tạm thời của Trái Đất. Tình trạng này chỉ là tạm thời, vì tiểu hành tinh sẽ sớm thoát khỏi ảnh hưởng của lực hấp dẫn Trái Đất, trở lại quỹ đạo quanh Mặt Trời và tiếp tục hành trình.

Ảnh minh họa. Đây là hình ảnh mô phỏng theo ý tưởng của nghệ sĩ về Hippocamp – một mặt trăng tí hon được Kính viễn vọng Không gian Hubble phát hiện vào năm 2013. Với đường kính chỉ khoảng 20 dặm (khoảng 32 km), thiên thể này có thể là một mảnh vỡ tách ra từ Proteus, một mặt trăng lớn hơn nhiều nằm gần đó (hiện lên dưới dạng một hình lưỡi liềm nhỏ ở góc trên bên phải). (Nguồn: NASA Hubble Space Telescope, CC BY 2.0, qua Wikimedia Commons)

Nhà nghiên cứu người Hungary Krisztián Sárneczky lần đầu quan sát thấy tiểu hành tinh mang tên 2026 QQ8 vào tháng 8, theo trang tin khoa học Live Science.

Trung tâm Tiểu hành tinh (MPC) thuộc Liên đoàn Thiên văn Quốc tế (IAU), cơ quan phụ trách tiếp nhận và lưu trữ dữ liệu quan sát các tiểu hành tinh, đã chính thức công bố báo cáo về thiên thể này hôm 29/10.

2026 QQ8 dự kiến quay quanh Trái Đất đến tháng 1/2027, tức là qua cả kỳ nghỉ dịp năm mới, trước khi hoàn toàn thoát khỏi lực hấp dẫn của Trái Đất để tiếp tục hành trình trong không gian.

Số liệu của IAU cho thấy 2026 QQ8 rất nhỏ, đường kính chỉ khoảng 6 feet (2 m). Tiểu hành tinh này mất 359 ngày để hoàn thành một vòng quay quanh Mặt Trời, gần bằng một năm trên Trái Đất.

Cứ khoảng 10 năm, 2026 QQ8 lại tiến gần Trái Đất một lần. Hiện nay, tiểu hành tinh này quay quanh Trái Đất ở khoảng cách gấp chừng 1,5 lần khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trăng.

2026 QQ8 được xếp vào nhóm tiểu hành tinh Aten. Các thiên thể thuộc nhóm này đôi khi cắt ngang quỹ đạo Trái Đất. Quỹ đạo của chúng có bán trục lớn nhỏ hơn bán trục lớn của quỹ đạo Trái Đất, nghĩa là chúng thường quay quanh Mặt Trời ở khoảng cách gần hơn Trái Đất.

Những tiểu hành tinh Aten cỡ lớn được xem là một trong những nhóm tiểu hành tinh nguy hiểm nhất, vì chúng có thể “ẩn mình” trong ánh sáng chói của Mặt Trời, khiến các nhà thiên văn khó phát hiện trước khi chúng tiến gần Trái Đất. Tuy nhiên, 2026 QQ8 quá nhỏ nên không gây bất kỳ mối đe dọa nào. Nếu đến quá gần Trái Đất, tiểu hành tinh này nhiều khả năng sẽ cháy hết trong bầu khí quyển.

2026 QQ8 không phải “mặt trăng mini” đầu tiên được phát hiện quay quanh Trái Đất. Thiên thể đầu tiên thuộc loại này là 1991 VG, đường kính khoảng 30 feet (10 m), được các nhà thiên văn tìm thấy vào năm 1991.

Giới thiên văn học hiện cho rằng Trái Đất bắt giữ các “mặt trăng mini” khá thường xuyên, và nhiều khả năng lúc nào quanh Trái Đất cũng có ít nhất một thiên thể như vậy. Phần lớn các thiên thể này chỉ lưu lại quanh Trái Đất chưa đến một năm, nhưng một số ít có thể bị lực hấp dẫn của Trái Đất giữ lại trong hàng chục năm.

Các kính thiên văn thế hệ mới được kỳ vọng sẽ giúp các nhà thiên văn phát hiện “mặt trăng mini” khi chúng đi vào hoặc rời khỏi quỹ đạo Trái Đất. Một trong số đó là Đài quan sát Vera C. Rubin ở Chile, vừa đi vào hoạt động trong năm nay. Trong sứ mệnh kéo dài 10 năm, đài dự kiến phát hiện hàng triệu thiên thể đang di chuyển trong không gian mà trước nay chưa được biết đến.

“Không chỉ Trái Đất mới có những vệ tinh nhỏ như “mặt trăng mini”, một số tiểu hành tinh cũng có vệ tinh riêng quay quanh chúng.

Chẳng hạn, ngày 1/11/2023, tiểu hành tinh Dinkinesh bay ngang qua tàu thăm dò tiểu hành tinh Lucy của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA). Các nhà khoa học bất ngờ phát hiện bên cạnh tiểu hành tinh này có một vệ tinh nhỏ.