Blog: Chuyến bay toàn Mỹ tê liệt hơn 4 giờ, nguyên nhân thật vẫn là ẩn số

Ngày 13/11, đúng vào “thứ Sáu đen tối” mà phương Tây xưa nay coi là ngày xui xẻo, bầu trời nước Mỹ bỗng trở nên yên ắng. Nguyên nhân không phải thời tiết xấu, mà là một “lệnh dừng cất cánh” (Ground Stop) toàn quốc hiếm thấy.

Lúc 15h53 theo giờ miền Đông nước Mỹ, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) bất ngờ thông báo: do cả 22 trung tâm kiểm soát không lưu đường dài (ARTCC) trên toàn nước Mỹ đều gặp sự cố liên lạc, mọi chuyến bay nội địa bị cấm cất cánh ngay lập tức. Chỉ máy bay đang trên không mới được phép hạ cánh. Đợt tê liệt bất ngờ trên bầu trời này kéo dài tới hơn 4 giờ, sau đó lệnh cấm mới được tuyên bố dỡ bỏ.

Trong xã hội hiện đại, khi toàn bộ hệ thống hàng không dân dụng của nước Mỹ bỗng chốc bị “đóng băng” suốt 4 giờ, cú sốc gây ra không kém một cuộc chiến tranh cục bộ quy mô nhỏ. Dữ liệu của trang theo dõi chuyến bay FlightAware cho thấy hôm đó cả nước Mỹ có gần 7.000 chuyến bay bị hoãn hoặc hủy. Số liệu của công ty phân tích dữ liệu hàng không Cirium còn đáng kinh ngạc hơn: lúc đó có hơn 11.000 chuyến bay bị ảnh hưởng, hơn 1,5 triệu hành khách mắc kẹt tại các sân bay lớn, tiến thoái lưỡng nan.

Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm hơn cả vụ hỗn loạn hàng không này là giới chức cấp cao của Chính phủ Mỹ đã phản ứng nhanh thế nào và kết luận ra sao về tính chất sự việc ngay sau đó.

Không phải “11/9”, cũng không phải tấn công mạng

Lệnh dừng cất cánh vừa ban ra đã gây xôn xao. Trên mạng xã hội rộ lên đủ loại đồn đoán về “tin tặc xâm nhập” hay “chiến tranh không giới hạn giữa các cường quốc”. Suy cho cùng, nhắc tới lần gần nhất không phận toàn nước Mỹ bị đóng cửa trên quy mô lớn như vậy (ngoài sự cố ngắn của hệ thống thông báo nhiệm vụ bay NOTAM hồi đầu năm 2023), ký ức sâu đậm nhất của mọi người vẫn là vụ tấn công khủng bố “11/9” năm 2001.

Trước làn sóng dư luận, Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin lập tức ra mặt “dập lửa”. Ông thậm chí dùng thẳng cụm từ mà người dân sợ nhất, nhấn mạnh rằng đây “không phải là một vụ 11/9 khác”. Ông còn quả quyết rằng lần dừng bay toàn quốc này “không liên quan đến tấn công mạng”, và công chúng không lúc nào gặp nguy hiểm vì sự cố này.

Cùng lúc đó, Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy lại hướng mũi dùi hoàn toàn về “người nhà”, tức hạ tầng cũ kỹ của nước Mỹ. Sau khi lệnh dừng cất cánh được dỡ bỏ, ông giải thích rằng vấn đề nằm ở công nghệ kiểm soát không lưu đã quá cũ và tình trạng “bộ định tuyến quá tải”. Ông Duffy cho biết, sau khi bộ định tuyến bị quá tải dữ liệu, các dữ liệu hệ thống truyền đi bắt đầu không khớp nhau, thậm chí gây ra tình trạng liên lạc và radar trục trặc chập chờn. Để bảo đảm an toàn, nhà chức trách đành phải rút phích cắm, tắt hệ thống để khởi động lại.

Ngay sau đó, một màn kịch quen thuộc ở Washington lại diễn ra. FAA và Nhà Trắng thuận nước đẩy thuyền, đề nghị Quốc hội cấp thêm khoản kinh phí khổng lồ tới 30,1 tỷ USD với danh nghĩa “hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu”.

Đọc tới đây, người tinh ý không khỏi đặt ra một dấu hỏi lớn. Cả 22 trung tâm kiểm soát không lưu đường dài của nước Mỹ, vốn có tính độc lập cao và làm dự phòng cho nhau, lại đồng loạt bị sập vì “bộ định tuyến quá tải dữ liệu”. Xét về xác suất, đó thật sự chỉ là một sự trùng hợp kỹ thuật đơn thuần sao?

Ẩn ý đằng sau “bộ định tuyến quá tải”

Chúng ta thử phân tích lời giải thích chính thức trên hai bình diện: kỹ thuật và chính trị.

Trước hết, cụm từ “bộ định tuyến quá tải dữ liệu” mà Bộ trưởng Duffy nhắc tới thực ra khá mơ hồ trong lĩnh vực an ninh mạng. Trong trường hợp nào bộ định tuyến bỗng dưng quá tải dữ liệu? Ngoài khả năng phần mềm, phần cứng của chính hệ thống bị lão hóa, hay lỗi lập trình gây ra vòng lặp dữ liệu, nguyên nhân thường gặp nhất là tấn công DDoS (tấn công từ chối dịch vụ phân tán), hoặc hành vi cố ý chèn dữ liệu độc hại nhắm vào các giao thức truyền thông tầng thấp.

Những năm gần đây, cơ quan tình báo Mỹ đã xác nhận rằng các lực lượng mạng do nhóm tin tặc cấp nhà nước “Volt Typhoon” của Đảng Cộng sản Trung Quốc đứng đầu từ lâu đã ẩn nấp trong hạ tầng thiết yếu của Mỹ. Hạ tầng đó gồm lưới điện, nhà máy nước, cảng biển và cả hệ thống giao thông hàng không. Nguyên tắc chỉ đạo cao nhất của nhóm tin tặc này là “tấn công ký sinh” (Living off the Land). Cách làm này là lợi dụng lỗ hổng và thiết bị cũ của chính hệ thống để gây ra những vụ tê liệt trông như “sự cố tự nhiên”, qua đó kiểm tra năng lực ứng phó khẩn cấp của Mỹ mà không để lại dấu vết.

Hệ thống cũ kỹ quả thật là một vấn đề của nước Mỹ

Tất nhiên, cứ lùi một bước, giả sử nhà chức trách nói hoàn toàn đúng sự thật: không hề có tấn công mạng từ bên ngoài, chỉ đơn thuần là hệ thống đã “già nua” tới mức không trụ nổi. Khi đó, đây vẫn là một kết luận khiến người Mỹ phải lạnh gáy.

Là siêu cường có nền khoa học công nghệ phát triển nhất thế giới, nước Mỹ có thể đưa tàu thăm dò lên sao Hỏa, có thể phát triển những mô hình AI lớn hàng đầu. Thế nhưng hạ tầng nền tảng giúp đất nước vận hành thì vẫn dừng lại ở thế kỷ trước. Ngay từ tháng 1/2023, FAA đã phải cho dừng mọi chuyến bay trên toàn nước Mỹ trong nhiều giờ chỉ vì một tệp cơ sở dữ liệu của hệ thống NOTAM bị hỏng. Khi đó chính quyền đã hô hào nâng cấp. Vậy mà hơn 2 năm trôi qua, tình hình không những không cải thiện mà còn diễn biến thành một cuộc khủng hoảng lớn hơn: 22 trung tâm cùng mất kết nối, radar không còn hoạt động.

Tuy nhiên, nếu nói toàn nước Mỹ phải dừng bay chỉ vì hệ thống cũ kỹ thì lý do này vẫn khá gượng ép, bởi tình trạng cũ kỹ đâu phải mới có ngày hôm nay.

30,1 tỷ USD có mua được sự an toàn?

Vụ dừng bay kéo dài hơn 4 giờ cuối cùng khép lại bằng việc Nhà Trắng ngửa tay xin Quốc hội 30,1 tỷ USD. Bên ngoài không ai biết được khoản tiền khổng lồ này rốt cuộc sẽ thực sự được dùng để thay thiết bị cũ, gia cố tuyến phòng thủ mạng, hay lại một lần nữa biến mất trong những vòng đấu thầu dằng dặc và những cuộc giằng co giữa các nhóm lợi ích ở Washington.

Nhưng có một điều chắc chắn: vụ tê liệt hàng không ngày 13/11, mà nhà chức trách kết luận là “không liên quan đến tấn công mạng”, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo chói tai nhất cho nước Mỹ. Dù đằng sau chiếc bộ định tuyến quá tải ấy là vết gỉ của năm tháng hay bóng ma tin tặc vô hình, thì trên chiến trường “không giới hạn” trong tương lai, thời gian dành cho nước Mỹ để “khởi động lại hệ thống” e rằng sẽ không còn dư dả tới 4 giờ như lần này.

Xem thêm

Thêm hơn 5.000 chuyến bay ở Mỹ bị hủy, ông Duffy nói đang xét lỗi nhà thầu L3Harris

Hơn 5.100 chuyến bay ở Mỹ bị hủy, ông Duffy nói đang xác định sự cố do nhà thầu L3Harris thao tác sai hay thiết bị hỏng.