Mỹ duy trì ảnh hưởng tài chính Iraq thông qua doanh thu dầu mỏ và hệ thống USD
- Vân Thiên
- •
Mỹ duy trì ảnh hưởng lớn đối với tài chính Iraq vì phần lớn doanh thu dầu mỏ của nước này được giữ tại tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iraq ở New York Fed. Iraq phụ thuộc mạnh vào nguồn thu dầu và đồng USD, nên Washington có thể gây sức ép thông qua việc kiểm soát khả năng tiếp cận USD và các giao dịch tài chính. Cơ chế này vừa giúp bảo vệ, ổn định nguồn tiền của Iraq, vừa được Mỹ sử dụng để hạn chế dòng tiền chảy tới Iran và các thực thể bị trừng phạt.
Sau cuộc chiến Iraq năm 2003, Cơ quan Quản lý Lâm thời Liên quân (Coalition Provisional Authority) do Mỹ dẫn đầu thành lập Quỹ Phát triển Iraq (DFI) (Development Fund for Iraq – DFI). Doanh thu từ xuất khẩu dầu được đưa vào quỹ đặt tại New York Fed nhằm tài trợ tái thiết Iraq, đồng thời bảo vệ tiền dầu khỏi các vụ kiện và yêu cầu bồi thường liên quan đến chế độ Saddam Hussein. Sau này DFI được chuyển thành một tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI) tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, và cơ chế đó vẫn tồn tại đến năm 2026.
Điểm quan trọng là Mỹ không đơn giản “sở hữu” tiền dầu của Iraq. Tiền thuộc về Iraq, nhưng việc doanh thu được giữ trong hệ thống New York Fed và Iraq phụ thuộc mạnh vào USD khiến Washington có khả năng gây ảnh hưởng đến việc Baghdad tiếp cận và sử dụng đồng USD. Tờ Reuters dẫn lại việc năm 2020, khi chính phủ Iraq yêu cầu quân đội Mỹ rút đi, Washington được cho là đã cảnh báo có thể hạn chế Iraq tiếp cận các khoản tiền tại New York Fed.
Ảnh hưởng này đặc biệt lớn vì dầu mỏ cung cấp khoảng 90% nguồn thu ngân sách Iraq. Iraq cần chuyển doanh thu dầu thành USD để thanh toán nhập khẩu, thương mại quốc tế và nhiều nghĩa vụ tài chính khác; vì vậy sự gián đoạn dòng USD có thể tác động mạnh đến tỷ giá, ngân sách và nền kinh tế.
Tuy nhiên, các quan chức Iraq được tờ Reuters dẫn lời cho rằng hệ thống này cũng mang lại lợi ích: bảo vệ tài sản khỏi chủ nợ và các vụ kiện, tăng niềm tin quốc tế vào việc quản lý doanh thu dầu, giúp Iraq tiếp cận USD và góp phần ổn định tỷ giá. Vì vậy Baghdad chưa đơn giản loại bỏ cơ chế này dù muốn tăng chủ quyền tài chính.
Một vấn đề lớn là Iran. Mỹ đã áp đặt hạn chế và trừng phạt đối với một số ngân hàng và cá nhân Iraq mà Washington cáo buộc chuyển hoặc rửa tiền cho Iran. Các biện pháp kiểm soát nguồn cung USD khiến lượng USD chính thức trở nên hạn chế hơn, góp phần tạo ra một thị trường USD không chính thức, nơi tỷ giá cao hơn tỷ giá do CBI công bố.
Trước đây CBI phân phối USD chủ yếu thông qua hệ thống đấu giá ngoại tệ, nơi ngân hàng tư nhân và các tổ chức đổi tiền dùng dinar Iraq để mua USD. Theo Reuters, Iraq chính thức chấm dứt hệ thống đấu giá này vào đầu năm 2025, sau sức ép của Mỹ nhằm ngăn USD bị chuyển tới các bên chịu trừng phạt, đặc biệt là Iran.
Vân Thiên, theo Reuters, The Wall Street Journal, The Washington Post, Rudaw
Xem thêm
Từ khóa Iraq
