Nhật Bản thử nghiệm khai thác đất hiếm biển sâu để tăng cường an ninh chuỗi cung ứng
- Bình Minh
- •
Thứ Hai (ngày 12/1), Chính phủ Nhật Bản chính thức khởi động một hoạt động thử nghiệm khai thác đất hiếm dưới biển sâu mang tính cột mốc lịch sử. Đây là một bước đi quan trọng của Nhật Bản nhằm tăng cường an ninh chuỗi cung ứng và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, trong bối cảnh Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) liên tục tiến hành cưỡng ép kinh tế.
Tàu nghiên cứu Chikyu được trang bị thiết bị khoan, đã rời cảng Shimizu thuộc tỉnh Shizuoka, hướng tới vùng biển gần đảo Minamitorishima, cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía đông nam, để thử thu hồi bùn biển giàu nguyên tố đất hiếm từ độ sâu khoảng 6.000 m dưới đáy biển.
Nhiệm vụ kéo dài khoảng 1 tháng này là lần đầu tiên trên thế giới thực hiện việc vận chuyển bùn đáy biển giàu đất hiếm lên tàu bằng đường ống ở độ sâu lớn như vậy.
Kế hoạch này do “Chương trình thúc đẩy đổi mới chiến lược liên bộ” (SIP) của Chính phủ Nhật Bản chủ trì, và do Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Khoa học Công nghệ Biển Nhật Bản (JAMSTEC) trực tiếp thực hiện. Nếu thử nghiệm thành công, nó sẽ đặt nền móng cho việc phát triển khai thác đất hiếm biển sâu ở quy mô lớn hơn trong tương lai.
Khi con tàu rời cảng, trưởng dự án Ishii Shoichi phát biểu rằng sau 7 năm chuẩn bị liên tục, cuối cùng Nhật Bản cũng có thể tiến hành thử nghiệm xác minh. Khoảnh khắc này thực sự rất đáng nhớ.
Ông cho biết, nếu có thể thu thành công đất hiếm từ độ sâu 6.000m, đây không chỉ là một thành tựu kỹ thuật to lớn, mà còn có ý nghĩa sâu rộng đối với việc đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm của Nhật Bản.
Đất hiếm là vật liệu then chốt không thể thiếu đối với xe điện, điện thoại thông minh, thiết bị phát điện gió cũng như trang bị quân sự. Trong thời gian dài, Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã kiểm soát khoảng 70% nguồn cung đất hiếm toàn cầu và nhiều lần sử dụng chúng như một công cụ gây sức ép địa chính trị.
Năm 2010, trong giai đoạn quan hệ Trung–Nhật căng thẳng, ĐCSTQ từng cắt nguồn xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản. Kể từ đó, Nhật Bản đã đẩy mạnh đầu tư vào các dự án ở nước ngoài, thúc đẩy tái chế đất hiếm, đồng thời phát triển các quy trình sản xuất sử dụng ít đất hiếm hơn, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc từ 90% xuống còn 60%.
Gần đây, khi ĐCSTQ tăng cường kiểm soát xuất khẩu đối với một số khoáng sản then chốt và các mặt hàng lưỡng dụng quân sự–dân sự, mối lo ngại của Nhật Bản về việc có thể tiếp tục đối mặt với cưỡng ép kinh tế đã gia tăng rõ rệt.
Phía Nhật Bản cho rằng chính rủi ro cưỡng ép từ ĐCSTQ đã buộc nước này phải đẩy nhanh việc xây dựng một hệ thống cung ứng đất hiếm có khả năng chống chịu cao hơn.
Mặc dù không có nhiều tài nguyên khoáng sản trên đất liền, nhưng vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản có diện tích đứng thứ 6 trên thế giới. Nếu khai thác thành công, Nhật Bản sẽ có thể chuyển mình trở thành một quốc gia cung ứng khoáng sản then chốt.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy vùng biển quanh đảo Minamitorishima chứa hơn 16 triệu tấn đất hiếm, quy mô đứng thứ 3 toàn cầu. Trong đó, nguyên tố dysprosium dùng cho nam châm hiệu suất cao của động cơ xe điện đủ để Nhật Bản sử dụng trong 730 năm, còn trữ lượng ytri dùng cho thiết bị laser và y tế thậm chí lên tới 780 năm.
Đáng chú ý, các lớp bùn đất hiếm biển sâu này có hàm lượng nguyên tố phóng xạ thấp hơn so với các mỏ trên đất liền, mang lại lợi thế về an toàn môi trường trong khâu xử lý chất thải.
Nhà chức trách Nhật Bản lên kế hoạch rằng nếu đợt thử nghiệm lần này diễn ra suôn sẻ, họ sẽ tiến hành thử nghiệm khai thác quy mô lớn hơn vào năm 2027.
Từ năm 2013, khi một nhóm nghiên cứu do JAMSTEC phối hợp với giáo sư Yasuhiro Kato của Đại học Tokyo công bố phát hiện bùn đáy biển giàu đất hiếm gần Minamitorishima, Nhật Bản đã triển khai hàng loạt nghiên cứu ở cấp quốc gia nhằm đánh giá tiềm năng và hướng khai thác nguồn tài nguyên này.
Năm 2022, SIP từng thử nghiệm thành công cơ chế tương tự khi thu gom trầm tích từ đáy biển ở độ sâu 2.470m.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để các dự án có thể mở rộng lên quy mô lớn, Nhật Bản vẫn phải giải bài toán kép về kỹ thuật và tính khả thi kinh tế. Công nghệ tách đất hiếm từ bùn đáy biển hiện còn ở giai đoạn sơ khai, trong khi việc thương mại hóa đòi hỏi các giải pháp giảm chi phí đủ mạnh để khả thi về mặt đầu tư.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng cảnh báo rằng việc phát triển đất hiếm biển sâu vẫn đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chi phí cao, mức độ hoàn thiện công nghệ chưa đủ, cũng như việc đánh giá tác động môi trường và các quy phạm quốc tế vẫn chưa hoàn thiện.
Một số nghiên cứu ước tính rằng chi phí khai thác gần đảo Minamitorishima có thể cao hơn nhiều so với giá thị trường đất hiếm hiện nay của Trung Quốc.
Dù vậy, Chính phủ Nhật Bản vẫn coi kế hoạch này là một khoản đầu tư chiến lược dài hạn. Tại một buổi báo cáo kết quả SIP vào tháng 12/2025, Bộ trưởng An ninh Kinh tế Nhật Bản Kimi Onoda cho biết, chính phủ đang hướng tới mục tiêu hiện thực hóa nguồn cung đất hiếm ổn định trong nước, điều này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với an ninh kinh tế.
Trước đó, tháng 11/2025, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae cho biết nước này sẽ xem xét những cách thức cụ thể để hợp tác với Mỹ trong việc phát triển đất hiếm tại vùng biển quanh đảo Minamitorishima.
Theo Kyodo, Nhật Bản đã thăm dò phía Mỹ về khả năng Thủ tướng Takaichi thăm Mỹ vào nửa cuối tháng 3/2026 để gặp Tổng thống Donald Trump. Nếu cuộc gặp này diễn ra, Nhật Bản nhiều khả năng tìm kiếm sự hợp tác của Mỹ về an ninh kinh tế, trong đó có việc cải thiện chuỗi cung ứng đất hiếm.
Xem thêm
Từ khóa khai thác đất hiếm Nhật Bản đất hiếm
