Phán quyết vụ tranh chấp nhật ký của thư ký Mao Trạch Đông: Viện Hoover thắng kiện

Thứ Ba (31/3), Tòa án Liên bang khu vực California ra phán quyết rằng các bản gốc nhật ký và thư tín riêng tư của ông Lý Nhuệ, thư ký cũ của Mao Trạch Đông, sẽ tiếp tục được Viện Hoover thuộc Đại học Stanford bảo quản và sẽ mở cho công chúng tự do tham khảo.

Trước khi qua đời, ông Lý Nhuệ đã ủy thác cho con gái là Lý Nam Ương giao những tài liệu cá nhân này cho Viện Hoover. Tuy nhiên, vợ ông Lý Nhuệ ở Trung Quốc, bà Trương Ngọc Chân, cho rằng những tài liệu này là “di sản quốc gia” của Trung Quốc và khởi kiện để đòi lại chúng.

Phán quyết hôm thứ Ba (31/3) kết thúc vụ kiện dân sự được dư luận đặc biệt chú ý. Trước đó, nhiều người lo ngại rằng những tài liệu này có thể bị đưa trở lại Trung Quốc và sẽ bị niêm phong hoặc hủy hoại. Các nhà nghiên cứu cho rằng nhật ký gần 80 năm của ông Lý Nhuệ cung cấp một cái nhìn sâu sắc hiếm có về các mối quan hệ và cuộc thảo luận nội bộ trong giới lãnh đạo Trung Quốc.

Trong phán quyết, Thẩm phán Jon S. Tigar của Tòa án Liên bang khu vực Oakland, California, cho biết việc bà Lý Nam Ương giữ và quyên tặng tài liệu của ông Lý Nhuệ cho Viện Hoover là hợp pháp và phù hợp với nguyện vọng của ông khi còn sống.

Thẩm phán cũng nói rằng phán quyết của tòa án Trung Quốc tại Bắc Kinh sẽ không được công nhận tại Mỹ.

Thẩm phán cho biết thêm, các nhân chứng của cả Đại học Stanford và bà Trương Ngọc Chân đều đề cập đến việc Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thực thi chế độ kiểm duyệt, và tài liệu của ông Lý Nhuệ ở Trung Quốc sẽ bị kiểm duyệt, thậm chí bị cấm.

Phán quyết cũng chỉ ra rằng quy trình xét xử của Tòa án Quận Tây Thành, Bắc Kinh, đối với vụ án của bà Trương Ngọc Chân có nhiều vấn đề, và rõ ràng có sự can thiệp từ ĐCSTQ, do đó, phán quyết của tòa án đó sẽ không được thi hành.

Tài liệu của ông Lý Nhuệ bao gồm nhật ký và thư tín từ năm 1938 đến 2017, trong đó có các quan sát và bình luận về cuộc đàn áp đẫm máu của chính quyền Trung Quốc đối với phong trào dân chủ “Lục Tứ” năm 1989 (cuộc thảm sát học sinh sinh viên tại quảng trường Thiên An Môn vào ngày 4/6/1989).

Thời điểm diễn ra vụ thảm sát Thiên An Môn năm 1989, ông Lý Nhuệ một lần nữa công khai lên tiếng: “Mười người chúng tôi đã viết một bức thư gửi lên trung ương, bảo họ đừng có cấm đoán các hoạt động chính trị, đừng có tiến hành đàn áp học sinh sinh viên.” Ông nói: “Khi nhân tính và đảng tính có sự mâu thuẫn, tôi đứng về phía nhân tính.”

Lý Nhuệ còn nhắc đến chuyện khi bản thân ông bị khai trừ khỏi đảng thì “Trung ương đã phái người tới nói chuyện với tôi, các bộ, ban ngành, tổ chức cũng phái người tới nói chuyện với tôi, bảo tôi làm kiểm điểm thì sẽ được ở lại đảng. Tôi không làm kiểm điểm, tôi nói rằng tôi không sai.”

Ông cũng thẳng thắn phát biểu: “Trung Quốc thực sự thiếu dân chủ, đây là vấn đề lớn nhất.”

Bài báo nêu rõ giới lãnh đạo ĐCSTQ không ai thích những cuốn sách mà Lý Nhuệ viết, nhưng ông vẫn dồn hết sức lực để viết, và đến giờ ông “vẫn tiếp tục nói, vẫn tiếp tục viết, tiếp tục nổi loạn”.

Ông Lý Nhuệ, gần 102 tuổi, qua đời ở Bắc Kinh vào ngày 16/2/2019. Tháng Tư cùng năm, vợ ông, bà Trương Ngọc Chân, đã kiện con gái kế của ông, bà Lý Nam Ương, tại Tòa án Quận Tây Thành, Bắc Kinh, để đòi lại tài liệu của ông Lý Nhuệ.

Trong một cuộc phỏng vấn với Đài Á Châu Tự Do, bà Trương Ngọc Chân cho biết: “Nhật ký này phải được giao công khai, đó là vấn đề công tác. Cô ấy (Lý Nam Ương) đã lấy đi, tổ chức cho rằng không thích hợp, yêu cầu trả lại. Cô ấy không trả, nên đã kiện ra tòa.”

Tòa án Trung Quốc đã ra phán quyết yêu cầu bà Lý Nam Ương phải trả lại những di vật của ông Lý Nhuệ đã được tặng cho Đại học Stanford. Sau đó, vào tháng 5/2020, bà Trương Ngọc Chân lại kiện bà Lý Nam Ương và Stanford tại tòa án Mỹ.

Đại học Stanford và bà Lý Nam Ương cho biết, bà Trương Ngọc Chân từng nói rằng bà không muốn kiện tụng, bà sống nhờ vào lương hưu, không có khả năng tài chính để theo đuổi một vụ kiện tốn kém xuyên đại dương. Điều này cho thấy có thể có sự can thiệp từ phía ĐCSTQ. Bà Trương Ngọc Chân qua đời vào năm 2025.

Giám đốc Viện Hoover, bà Condoleezza Rice, cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ, đã bày tỏ sự hoan nghênh đối với phán quyết này.

Ông Lý Nhuệ sinh ra ở Bắc Kinh, quê gốc ở Bình Giang, tỉnh Hồ Nam. Năm 1958, ông nhậm chức thư ký cho Mao Trạch Đông. Đến năm 1959, tại Hội nghị Lư Sơn, ông bị quy vào “thành viên của nhóm phản đảng Bành Đức Hoài”, bị chụp mũ “phần tử theo chủ nghĩa cơ hội hữu khuynh”, bị cách chức, khai trừ khỏi đảng, bị đưa đi lao động khai hoang vùng Bắc Đại.

Từ năm 1967 đến 1975, ông Lý Nhuệ bị giam giữ tại nhà tù Tần Thành. Đến năm 1979, ông được minh oan. Ông Lý Nhuệ còn là một nhân vật đại biểu cho phái phản đối dự án Đập Tam Hiệp trong nước, cũng từng nhiều năm lên tiếng kêu gọi Trung Quốc thực thi dân chủ hiến chính (chính phủ vận hành theo hiến pháp).

Bình Minh (t/h)

Xem thêm: 

Xem thêm

Thư ký của Mao Trạch Đông: Vấn đề lớn nhất của Trung Quốc là thiếu dân chủ