Viện chống dịch hạch Irkutsk của Nga nhiều năm hợp tác với các cơ quan Trung Quốc

Petr Svab
•
Thứ Năm, 08/10/2026

Viện chống dịch hạch Irkutsk tại Nga, nơi một nữ nhân viên phòng thí nghiệm vừa qua đời vì viêm phổi chưa rõ nguyên nhân, đã hợp tác nhiều năm với các cơ quan Trung Quốc.

Bệnh dịch hạch Yersinia pestis (Ảnh: Kateryna Kon/shutterstock)

Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Siberia và Viễn Đông tại Irkutsk trở thành tâm điểm chú ý sau khi truyền thông địa phương, dựa trên nguồn tin ẩn danh, ban đầu đưa tin nữ nhân viên này có thể đã nhiễm dịch hạch thể phổi trong một sự cố phòng thí nghiệm.

Nhà chức trách Nga bác bỏ thông tin này. Họ cho biết kết quả điều tra cho thấy cái chết không liên quan đến công việc của cô, và không ghi nhận sự lây lan của bất kỳ virus nào có thể đã gây ra cái chết. Phía Nga quy cái chết cho bệnh viêm phổi chưa rõ nguyên nhân.

Viện nằm ở Siberia, cách biên giới Nga-Mông Cổ khoảng 150 dặm (khoảng 240 km), và từ lâu đã hợp tác với giới nghiên cứu bệnh truyền nhiễm cùng nhà chức trách Trung Quốc.

Từ diễn tập chung đến hội đàm, hội nghị

Hồi tháng 8, Viện trưởng Sergey Balakhonov phát biểu tại cuộc diễn tập chung Trung-Nga năm 2026 về ứng phó ổ dịch bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới. Cuộc diễn tập được tổ chức tại Phủ Viễn (Fuyuan), Trung Quốc, sát biên giới hai nước.

Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh thuộc Chiến khu Miền Bắc của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc cũng tham gia, theo truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Trước đó, hồi tháng 6, Nga và Trung Quốc tổ chức cuộc diễn tập chung đầu tiên về ứng phó các mối đe dọa bệnh truyền nhiễm tại Khabarovsk, Nga.

Cũng trong tháng 10 này, viện sẽ đón các đại biểu Trung Quốc tại một hội nghị về những thách thức hiện nay trong việc bảo vệ lãnh thổ về vệ sinh dịch tễ, ngăn dịch hạch và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác du nhập, lây lan. Một hội nghị tương tự đã diễn ra năm 2024.

Năm 2017, ông Balakhonov, nhà nghiên cứu chính D.B. Verzhutsky cùng một số nhân viên khác của viện tham gia hội đàm tại Bắc Kinh về hợp tác Nga-Trung trong kiểm soát dịch hạch và các bệnh truyền nhiễm khác. Trang web của viện cho biết ông Li Xinshi, khi đó là Viện trưởng Viện Khoa học Kiểm nghiệm và Kiểm dịch Trung Quốc, đại diện phía Trung Quốc trong các cuộc thảo luận.

Năm 2014, ông Balakhonov cũng từng thuyết trình tại một hội nghị tại Cáp Nhĩ Tân, Trung Quốc, về trao đổi Nga-Trung trong lĩnh vực vệ sinh và kiểm dịch.

Quỹ Jamestown: Bắc Kinh không ra cảnh báo y tế nào

Những năm gần đây, Nga và Trung Quốc “đã xây dựng các cơ chế ngày càng được thể chế hóa về an ninh sinh học, nghiên cứu mầm bệnh và cảnh báo sớm dịch bệnh”, theo báo cáo công bố hôm thứ Ba (6/10) của Quỹ Jamestown. Đây là một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington.

“Hệ thống hình thành từ đó có ranh giới dân sự và quân sự mập mờ, và đang lan ra ngoài khuôn khổ quan hệ song phương,” báo cáo viết.

Báo cáo cho biết sau cái chết của nhà nghiên cứu Darya Shipilova, 28 tuổi, “nhà chức trách Nga đã triển khai một chiến dịch ngăn chặn quy mô lớn bất thường”, trong khi “đưa ra những lời giải thích thay đổi” về sự việc.

Vụ việc “đã phơi bày một khoảng cách bất thường giữa mức độ chuẩn bị song phương sâu rộng và thông tin công khai”, báo cáo nhận định, và lưu ý rằng Bắc Kinh không đưa ra cảnh báo y tế công cộng hay khuyến cáo đi lại nào.

“Sự im lặng của Bắc Kinh đặc biệt khó hiểu, vì sự việc xảy ra vào mùa giám sát dịch hạch cuối hè, đầu thu dọc biên giới phía bắc [Trung Quốc],” báo cáo viết. Theo báo cáo, đó là mùa cơ quan kiểm soát dịch bệnh thường tăng cường theo dõi quần thể loài gặm nhấm và vật trung gian truyền bệnh, kèm kiểm tra sức khỏe hành khách nhập cảnh.

Hôm 29/9, ngày cô Shipilova nhập viện, Tiểu ban Hợp tác Y tế Trung-Nga tổ chức phiên họp trực tuyến lần thứ 26 với Cục Quản lý Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Quốc gia Trung Quốc để bàn về phòng chống bệnh truyền nhiễm và y học thảm họa.

Báo cáo cho rằng hợp tác Trung-Nga trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm và an ninh sinh học bắt nguồn trực tiếp từ các tuyên bố của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình và lãnh đạo Nga Vladimir Putin. Trong tuyên bố năm 2021, hai ông “kêu gọi mở rộng hợp tác về cảnh báo sớm và ứng phó bệnh truyền nhiễm, dược phẩm, thuốc thử chẩn đoán và vắc-xin”.

Năm 2024, hai bên ra tuyên bố chung với những cam kết tương tự.

Quân đội hai nước cũng hợp tác trong lĩnh vực an ninh sinh học, qua các cuộc diễn tập chung, hội đàm và cung cấp vật tư, theo báo cáo.

Ông Trump đề nghị giúp đỡ Nga

Các quan chức Chính phủ Mỹ đã bày tỏ quan ngại về vụ việc và yêu cầu Nga minh bạch hơn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đề nghị giúp đỡ Nga trước những diễn biến quanh cái chết của nữ nhân viên phòng thí nghiệm.

“Bất kỳ ai gặp vấn đề như vậy, chúng tôi luôn sẵn lòng giúp đỡ,” ông Trump nói với các phóng viên hôm thứ Hai (5/10).

Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra và tồn tại tự nhiên trong quần thể loài gặm nhấm ở vùng viễn đông Siberia. Dịch hạch thể phổi là dạng bệnh đặc biệt nguy hiểm, có thể lây từ người sang người và gây tử vong trong vài ngày nếu không được điều trị kịp thời bằng kháng sinh.