Bộ Xây dựng nói về dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng tăng hơn 86.000 tỷ đồng

Kim Long
•
Thứ Tư, 12/08/2026

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết tổng mức đầu tư dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng tăng do cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có điều chỉnh quy hoạch, bổ sung hạng mục và chi phí đầu vào thay đổi.

Ngày 12/8, tại phiên thảo luận của Quốc hội về điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội, nhiều đại biểu tập trung trao đổi về tổng mức đầu tư, khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả khai thác lâu dài và cơ chế kiểm soát chi phí của các dự án.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã thay mặt Chính phủ giải trình các nội dung được đại biểu quan tâm.

Theo nội dung trình Quốc hội, sau khi điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng tăng từ khoảng 203.000 tỷ đồng lên khoảng 289.000 tỷ đồng, tương đương tăng hơn 86.000 tỷ đồng, tức khoảng 42,4% so với mức đã được Quốc hội quyết định trước đó. Nhu cầu vốn trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 224.600 tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện mới bố trí khoảng 148.500 tỷ đồng.

Đại biểu Tạ Thị Yên, đoàn Điện Biên, cho rằng việc bảo đảm tiến độ dự án cần được đặt trên cơ sở cân đối nguồn lực và đánh giá hiệu quả trong toàn bộ quá trình khai thác.

Theo đại biểu, vấn đề không chỉ dừng ở việc huy động đủ vốn để xây dựng mà còn cần tính toán chi phí vận hành, bảo trì, nguồn thu, nghĩa vụ trả nợ và các phương án xử lý trong trường hợp việc thu xếp vốn hoặc sản lượng vận tải không đạt như dự kiến.

Đại biểu đề nghị các nội dung này cần được xây dựng ngay từ giai đoạn nghiên cứu khả thi để có cơ sở đánh giá hiệu quả lâu dài của dự án.

Cùng tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, đoàn Hải Phòng, cho rằng việc tổng mức đầu tư tăng hơn 86.000 tỷ đồng cần được làm rõ nguyên nhân cũng như trách nhiệm đối với các khoản chi phí phát sinh do yếu tố chủ quan.

Đại biểu đề nghị quá trình triển khai cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế phát sinh chi phí ngoài dự kiến, đồng thời kiến nghị ưu tiên bố trí vốn cho các đoạn tuyến có khả năng hoàn thành và khai thác độc lập để phát huy hiệu quả đầu tư ngay sau khi đưa vào sử dụng.

Ngoài nội dung về vốn đầu tư, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng nêu ý kiến liên quan đến việc thu hồi đất phục vụ Dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội. Theo đại biểu, việc thu hồi đất cần gắn với khả năng bố trí nguồn vốn thực tế nhằm hạn chế tình trạng đất bỏ hoang và giảm tác động đến đời sống của người dân. Đại biểu đề nghị chỉ thực hiện thu hồi đất đối với các đoạn tuyến đã xác định được nguồn vốn, trong khi các đoạn còn lại tiếp tục quản lý quỹ đất theo quy hoạch.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Chính phủ đã có báo cáo làm rõ các nguyên nhân dẫn đến việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Theo Bộ trưởng, việc tổng mức đầu tư tăng được xác định xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan, đồng thời nhiều nội dung đã được phân tích trong hồ sơ trình Quốc hội.

Về nguyên nhân chủ quan, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết trong quá trình lập dự án, cơ quan liên quan chưa lường hết các yếu tố có thể phát sinh khi triển khai. Bên cạnh đó, việc thực hiện các yêu cầu mới về tăng trưởng kinh tế, sáp nhập địa giới hành chính và điều chỉnh quy hoạch quốc gia cũng làm thay đổi nhiều nội dung so với phương án được xây dựng trước đây.

Một nguyên nhân khác được Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhắc đến là đây là dự án có quy mô rất lớn, sử dụng công nghệ mới và lần đầu được áp dụng tại Việt Nam. Vì vậy, quá trình nghiên cứu, lập dự toán và đánh giá các yếu tố kỹ thuật trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư chưa thể bao quát đầy đủ toàn bộ chi phí phát sinh khi triển khai thực tế.

Đối với các nguyên nhân khách quan, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết dự án được bổ sung thêm đoạn tuyến Yên Viên – Gia Lâm dài khoảng 8,4 km, làm tổng mức đầu tư tăng thêm khoảng 21.605 tỷ đồng. Ngoài ra, đoạn Hà Nội – Hải Phòng được đề xuất đầu tư đường đôi ngay trong giai đoạn này, khiến chi phí tăng thêm khoảng 22.814 tỷ đồng. Đây là hai hạng mục có tác động lớn đến tổng mức đầu tư sau điều chỉnh.

Bên cạnh đó, theo báo cáo của Chính phủ, tổng mức đầu tư còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như chi phí giải phóng mặt bằng tăng tại một số địa phương, đặc biệt là Hà Nội và Hải Phòng; cơ chế, chính sách phục vụ giải phóng mặt bằng; điều chỉnh tỷ giá; chi phí mua sắm phương tiện, vật liệu và các yếu tố đầu vào trong quá trình chuẩn bị dự án.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết toàn bộ các nội dung liên quan đến việc điều chỉnh tổng mức đầu tư đã được Chính phủ phân tích và giải trình trong hồ sơ trình Quốc hội. Đối với những ý kiến góp ý của các đại biểu về cơ cấu nguồn vốn, chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, hiệu quả đầu tư và cơ chế tổ chức thực hiện, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và báo cáo trong các phiên làm việc tiếp theo.

Ngoài nội dung liên quan đến dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, các đại biểu cũng dành thời gian trao đổi về Dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội. Nhiều ý kiến cho rằng trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, cần ưu tiên bố trí vốn cho các đoạn tuyến có khả năng hoàn thành và đưa vào khai thác độc lập, từ đó phát huy hiệu quả kết nối và sử dụng nguồn vốn đầu tư công. Đồng thời, việc giải phóng mặt bằng, chuẩn bị vật liệu và bố trí nguồn vốn cần được thực hiện phù hợp với tiến độ triển khai của từng đoạn tuyến.

Theo các đại biểu, việc điều chỉnh tổng mức đầu tư của dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng không chỉ đặt ra yêu cầu bảo đảm đủ nguồn vốn để xây dựng mà còn cần có phương án tài chính cho toàn bộ thời gian khai thác.

Nội dung này bao gồm dự báo doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì, nguồn bù đắp chi phí, nghĩa vụ trả nợ cũng như các kịch bản xử lý nếu việc huy động vốn hoặc sản lượng vận tải không đạt như dự kiến. Những nội dung này được cho là cần được đánh giá đầy đủ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư để có cơ sở xem xét hiệu quả của dự án trong dài hạn.