Khoảng 20 triệu người Việt thừa cân béo phì, nhiều người không nhận ra tình trạng bệnh

Minh Long
•
Thứ Bảy, 07/03/2026

Béo phì được công nhận là bệnh mạn tính phức tạp, ảnh hưởng 20 triệu người Việt và gây gánh nặng kinh tế lớn nếu không can thiệp sớm.

Ăn kim chi có thể làm giảm tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành

Thông tin trên được nêu tại buổi họp báo “Nâng cao nhận thức về bệnh béo phì, 20 triệu lý do hành động vì bệnh béo phì tại Việt Nam” ở TP.HCM nhân Ngày Thế giới nâng cao nhận thức về bệnh béo phì năm 2026.

Sau hai thập kỷ, tỷ lệ thừa cân béo phì ở người Việt tăng gấp 7 lần. Hiện khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) bị thừa cân và béo phì theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tỷ lệ này tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Tỷ lệ thừa cân béo phì ở khu vực thành thị cao hơn nông thôn. Nguyên nhân bao gồm lối sống ít vận động, di chuyển chủ yếu bằng xe máy ô tô thay vì đi bộ hay xe đạp, chế độ ăn nhiều muối, mì ăn liền, nước ngọt nhưng ít rau và hải sản.

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết trên toàn cầu có khoảng 1 tỷ người thừa cân béo phì. Đến năm 2035, tỷ lệ này dự kiến chiếm khoảng một nửa dân số thế giới. Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em thừa cân béo phì tăng gấp đôi từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020. Đặc biệt, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên tại TP.HCM vượt 50%, tại Hà Nội trên 41%.

Theo báo cáo World Obesity Atlas 2023, nếu không can thiệp sớm, béo phì có thể gây gánh nặng kinh tế lên tới 16,28 tỷ USD tại Việt Nam vào năm 2035, chiếm khoảng 2% GDP.

Béo phì là bệnh lý mạn tính phức tạp, không đơn thuần là thừa cân mà gây rối loạn chuyển hóa và áp lực cơ học, ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể. Cơ chế chính là mất cân bằng năng lượng, tích tụ mỡ nội tạng dẫn đến viêm và vòng xoắn bệnh lý, gây bệnh tim mạch, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Ví dụ điển hình là bệnh nhân T.K.D. (33 tuổi, nhân viên tài chính kế toán) với BMI 41,5 và vòng eo 105 cm, rơi vào béo phì nặng. Anh làm việc trước máy tính 12 tiếng/ngày, ít đứng dậy, chỉ đến khám khi có vết loét cẳng chân không lành, phát hiện nhiều biến chứng như trào ngược dạ dày – thực quản, gan nhiễm mỡ nặng, tăng huyết áp, suy tĩnh mạch chi dưới, hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Khoảng 1/3 người béo phì không nhận ra tình trạng bệnh, 3/5 tự áp dụng biện pháp giảm cân cực đoan như cắt hoàn toàn tinh bột hoặc tập luyện sai cách thay vì tìm hỗ trợ y tế. Phần lớn chỉ khám khi có biến chứng nặng. Thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội cũng gây nhiễu loạn.

ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết người thừa cân béo phì chịu kỳ thị từ xung quanh và tự trách bản thân, dẫn đến tổn thương tinh thần. Có vòng xoắn giữa sức khỏe tâm thần và thể chất: trầm cảm dễ gây rối loạn ăn uống, tăng cân; béo phì lại tăng tự ti, trầm cảm. Khoảng 43% người trưởng thành mắc trầm cảm có béo phì, người trầm cảm có nguy cơ béo phì cao hơn. Ở trẻ em, biểu hiện trầm cảm thường kèm BMI cao hơn.

Báo cáo Decision Lab năm 2025 trên 1.000 người trưởng thành cho thấy 83% biết nguy cơ mạn tính nhưng hành động can thiệp sớm hạn chế; 60% ngồi lâu hơn 6 giờ/ngày, thức khuya, tiêu thụ đồ uống giàu calo. Nghiên cứu Action Việt Nam cho thấy 79% gặp trở ngại công việc cần ngoại hình, 62% bị trêu chọc, 54% bị định kiến lười biếng. Người bệnh thường mất 2-5 năm tự giảm cân sai cách trước khi tìm bác sĩ.

Ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam, nhấn mạnh cần chung tay xóa bỏ kỳ thị và nhiễu loạn thông tin, hỗ trợ nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở để tiếp cận điều trị sớm.

Các bác sĩ khuyến cáo giảm cân bền vững, không nôn nóng gây teo cơ mất nước. Giảm 5-10% trọng lượng cơ thể cải thiện rõ rệt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, ngưng thở khi ngủ. Nếu gặp căng thẳng hoặc chững cân, cần tham vấn bác sĩ tâm thần để điều chỉnh cảm xúc và duy trì động lực.